Không gian kết nối giữa di sản và sự sáng tạo

Triển lãm quy tụ hơn 60 tác phẩm của 36 tác giả, tái hiện hành trình khoảng một thế kỷ các thế hệ nghệ sĩ tìm cảm hứng từ trường quốc học đầu tiên của Việt Nam.

Trong không gian Tiền đường khu Thái Học, điều gây ấn tượng với khách tham quan đầu tiên không phải là số lượng tác phẩm mà là sự gặp gỡ của những lớp thời gian. Dưới hệ mái gỗ cổ kính của di tích hàng trăm năm tuổi, những bức ký họa của các họa sĩ phương Tây đầu thế kỷ XX được đặt cạnh tranh của danh họa Bùi Xuân Phái và các sáng tác đương đại trên lụa, sơn mài, sơn khắc, nhiếp ảnh hay nghệ thuật sắp đặt. Những vách trưng bày màu trung tính được bố trí tiết chế, vừa tôn lên vẻ đẹp của từng tác phẩm, vừa giữ được sự hài hòa với kiến trúc truyền thống của Văn Miếu - Quốc Tử Giám.

Theo giám tuyển - họa sĩ Nguyễn Thế Sơn, nguồn cảm hứng của triển lãm xuất phát từ việc chứng kiến không gian Văn Miếu - Quốc Tử Giám luôn là đề tài bất tận trong sáng tác của các thế hệ nghệ sỹ qua nhiều thời kỳ lịch sử. Những tác phẩm sớm nhất về di tích này có thể tìm thấy trong các bản ký họa và tranh sơn dầu của các họa sĩ Pháp từ đầu thế kỷ trước. Tiếp nối dòng chảy đó, sau khi Trường Mỹ thuật Đông Dương ra đời, rất nhiều giảng viên và sinh viên thời kỳ đó cũng như các họa sĩ về sau này đã liên tục tìm đến đây để trực họa và khai thác các giá trị thẩm mỹ đặc trưng của kiến trúc, cảnh quan để đưa vào các tác phẩm hội họa, đồ họa độc đáo.

Ông Nguyễn Văn Tú, Phó Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám cho rằng, để bảo vệ và phát huy giá trị của di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám hôm nay, không gì tốt bằng giải pháp để di tích được sống trong đời sống đương đại. Theo ông Tú, nghệ thuật chính là một trong những nhịp cầu quan trọng để kết nối công chúng với di sản, giúp lịch sử trở nên gần gũi hơn và các giá trị văn hóa được lan tỏa bằng ngôn ngữ của cảm xúc và sáng tạo.

Không chỉ thu hút sự quan tâm của các nghệ sĩ, triển lãm đang diễn ra còn hấp dẫn đông đảo công chúng, đặc biệt là người trẻ. Nhóm sinh viên Trường ĐH Hà Nội cho biết, tuy không học chuyên ngành mỹ thuật, nhưng qua triển lãm này các bạn cảm nhận rõ hơn về không gian kết nối giữa di sản và sự sáng tạo tại di tích này. Cùng một không gian nhưng qua góc nhìn của các họa sĩ gạo cội hay các nghệ sĩ trẻ lại mang đến những cảm nhận rất khác. Các thế hệ đi trước lưu giữ hồn cốt của di sản, còn các nghệ sĩ trẻ đem đến hơi thở hiện đại và gần gũi hơn với cuộc sống hôm nay.

Theo ông Nguyễn Văn Tú, trong những năm gần đây, đơn vị luôn tìm kiếm những phương thức mới để đưa di sản đến gần hơn với công chúng. Bảo tồn di sản không chỉ là gìn giữ nguyên trạng kiến trúc mà còn phải làm cho những giá trị ấy tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại. Thông qua nghệ thuật, triển lãm, giáo dục trải nghiệm hay ứng dụng công nghệ, công chúng, đặc biệt là giới trẻ, có thêm nhiều cách tiếp cận gần gũi hơn với Văn Miếu - Quốc Tử Giám.