Khu thương mại tự do Cái Mép Hạ: Cực tăng trưởng vùng

Hình thành cực tăng trưởng mới

Tại hội thảo “Kết nối liên kết vùng - động lực phát triển khu thương mại tự do” diễn ra ngày 27/1 tại TPHCM, các chuyên gia cho rằng, FTZ Cái Mép Hạ không thể được tiếp cận như một dự án đơn lẻ, mà phải đặt trong tổng thể cấu trúc phát triển vùng.

Dưới góc độ chính sách công, ông Đỗ Thiên Anh Tuấn - Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright nhấn mạnh: Khu vực Cái Mép Hạ hội tụ các điều kiện hiếm có để hình thành một khu thương mại tự do hàng đầu Việt Nam, thậm chí tầm khu vực.

Theo ông Tuấn, Cụm cảng Cái Mép - Thị Vải thuộc một trong số rất ít cảng nước sâu trên thế giới có thể tiếp nhận tàu trọng tải trên 200.000 tấn, với các tuyến vận tải trực tiếp đi châu Âu và Bắc Mỹ. Cùng với cảng Hải Phòng, hai cảng này thành hai cửa ngõ hàng hải chiến lược của Việt Nam.

Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết để FTZ Cái Mép Hạ phát huy vai trò chính là kết nối hạ tầng. “Thủ Thiêm - Long Thành - Cái Mép không phải là 3 điểm phát triển riêng lẻ, mà là 3 cực chức năng được hình thành thông qua các quyết định đầu tư hạ tầng mang tính chiến lược của Nhà nước. Mỗi cực đảm nhiệm một vai trò khác nhau nhưng bổ trợ lẫn nhau trong tầm nhìn thống nhất về tổ chức không gian kinh tế vùng Đông Nam bộ” - ông Tuấn nói và giải thích thêm, Thủ Thiêm được định vị là trung tâm tài chính - dịch vụ (CBD - IFC), tập trung các giao dịch vốn, dịch vụ tài chính, fintech và các hoạt động giá trị gia tăng cao. Long Thành giữ vai trò cửa ngõ hàng không quốc tế và trung tâm logistics hàng không, kết nối nhân lực, công nghệ và thị trường toàn cầu. Còn Cái Mép - Thị Vải là cụm cảng nước sâu gắn với FTZ Cái Mép Hạ, đảm nhiệm dòng luân chuyển hàng hóa quy mô lớn với chi phí thấp.

Cũng theo ông Tuấn, nếu 3 cực này hoạt động rời rạc, giá trị gia tăng chỉ mang tính cục bộ. Ngược lại, khi được kết nối chiến lược và đồng bộ, tam giác Thủ Thiêm - Long Thành - Cái Mép có thể hợp thành một cấu trúc kinh tế tích hợp theo mô hình “Fin - Sea - Air”, nâng cấp chuỗi giá trị vùng TPHCM và củng cố năng lực cạnh tranh quốc gia.

“Hiệu quả của FTZ Cái Mép Hạ phụ thuộc lớn vào khả năng kết nối cộng sinh với các trung tâm động lực lân cận, đặc biệt là FTZ Đồng Nai đang được đề xuất, gắn với sân bay Long Thành. Sự kết hợp giữa cửa ngõ hàng hải và cửa ngõ hàng không sẽ tạo một hệ sinh thái hoàn chỉnh cho siêu vùng đô thị” - ông Vũ Chí  Kiên - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển thành phố nêu quan điểm.

Phát triển theo hình thức đa chức năng

Đánh giá cao hiệu quả của liên kết để hình thành FTZ Cái Mép Hạ, song ông Vũ Chí Kiên cũng chỉ rõ vai trò, chức năng của khu này. Ông Kiên cho rằng, hàng hóa từ các cụm công nghiệp tại Bình Dương, Đồng Nai sẽ được chế biến sâu, đóng gói và kiểm định tại FTZ Đồng Nai, sau đó theo các trục cao tốc liên vùng về FTZ Cái Mép Hạ để xuất khẩu. Ngược lại, nguyên liệu nhập khẩu qua cảng nước sâu Cái Mép Hạ sẽ trở thành đầu vào trực tiếp cho các nhà máy phía sau. Chuỗi giá trị “sản xuất - lưu thông” khép kín giúp tối ưu công suất cảng biển và sân bay quốc tế Long Thành.

Dưới góc nhìn của doanh nghiệp, ông Bùi Đào Thái Trường - Tổng Giám đốc Công ty Roland Berger Việt Nam cho rằng, FTZ Cái Mép Hạ cần được định hình như một mô hình đa chức năng, gắn chặt với chuỗi cung ứng toàn cầu và các ngành dịch vụ hiện đại như thương mại, tài chính, hàng hải và công nghệ đổi mới sáng tạo. Đây là chiến lược then chốt nhằm thúc đẩy thương mại, thu hút đầu tư nước ngoài và cải thiện môi trường kinh doanh của thành phố trong dài hạn.

Tương tự, ông Đỗ Thiên Anh Tuấn nhấn mạnh FTZ của TPHCM không nên vận hành như một khu ưu đãi biệt lập dựa chủ yếu vào thuế hay thủ tục. FTZ cần được thiết kế như một nền tảng tích hợp sản xuất - dịch vụ - tài chính trong không gian toàn vùng. Khi đó, hiệu quả của FTZ phụ thuộc nhiều hơn vào mức độ kết nối với các hành lang giao thông chiến lược và các trung tâm logistics hậu phương, thay vì ranh giới hành chính.

Về lựa chọn ngành nghề, ông Lê Văn Danh - Phó Giám đốc Sở Công thương TPHCM nhấn mạnh: “FTZ Cái Mép Hạ được định hướng đa chức năng, tích hợp cả cảng biển, logistics, sản xuất và dịch vụ. Thành phố sẽ ưu tiên thu hút các ngành sản xuất công nghệ cao, công nghệ chuyên môn hóa sâu như thiết bị điện gió, kết cấu giàn khoan dầu khí - những ngành tận dụng tối đa lợi thế cảng nước sâu, cầu cảng dài và hạ tầng logistics hiện đại”.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, các chuyên gia khẳng định, cần thiết lập mô hình quản trị tích hợp liên vùng, trong đó TPHCM đóng vai trò hạt nhân điều phối dòng chảy hàng hóa và dịch vụ. Bên cạnh đó, nên thí điểm các chính sách vượt trội về thương mại số, ứng dụng AI, blockchain trong quản trị chuỗi cung ứng nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của EU, Mỹ. Đồng thời, việc thành lập Ban Quản lý FTZ chuyên trách, có thẩm quyền đủ mạnh về đầu tư, đất đai, hạ tầng và lao động.