Kiểm soát chặt chẽ thiết kế đô thị đối với các dự án bất động sản quy mô lớn do tư nhân đầu tư

Công trình xây dựng khẩn cấp, cấp bách không bắt buộc phải thi tuyển kiến trúc

Ngày 8/7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc. Theo Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh, dự thảo Luật được bố cục gồm 4 Điều. Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc cơ bản kế thừa Luật hiện hành; sửa đổi, bổ sung các quy định nhằm bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ hệ thống pháp luật; phân định trách nhiệm, thẩm quyền phù hợp tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp; phân quyền, phân cấp, đơn giản hóa quy trình, thủ tục, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, cũng như khắc phục những vướng mắc, bất cập phát sinh trong thực tế.

Bên cạnh đó, về quy chế quản lý kiến trúc, sửa đổi, bổ sung quy định phù hợp tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, thống nhất với quy định pháp luật về quy hoạch đô thị và nông thôn, tiếp tục đơn giản hóa thủ tục ban hành. Bổ sung quy định về thi tuyển ý tưởng kiến trúc và tuyển chọn ý tưởng, phương án kiến trúc; bổ sung quy định công trình xây dựng khẩn cấp, cấp bách, công trình thuộc dự án đầu tư theo thủ tục đầu tư đặc biệt, công trình thuộc dự án không sử dụng vốn đầu tư công thì không bắt buộc phải thi tuyển kiến trúc.

Đồng thời, giảm số lượng công việc thiết kế kiến trúc cần cấp chứng chỉ hành nghề (còn 2/7), chỉ cấp đối với trường hợp hoạt động chuyên môn có yêu cầu về an toàn của công trình thiết kế, ảnh hưởng lớn đến không gian, kiến trúc cảnh quan công cộng, hình ảnh đô thị, các quy định bảo đảm thống nhất với Luật Xây dựng.

Thẩm tra dự án luật, về thi tuyển kiến trúc, Ủy ban Khoa học, Công nghệ, và Môi trường nhận thấy có sự mâu thuẫn pháp lý giữa khoản 3 và khoản 5 Điều 17. Để khắc phục, đề nghị nghiên cứu, chỉnh lý, đảm bảo mọi công trình mang tính biểu tượng, điểm nhấn đô thị đều phải đảm bảo chất lượng kiến trúc không phân biệt nguồn vốn.

Cân nhắc phân cấp cho UBND cấp xã ban hành Quy chế quản lý kiến trúc

Đáng chú ý, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đề nghị cần cân nhắc việc phân cấp hoàn toàn cho UBND cấp xã ban hành Quy chế quản lý kiến trúc ngay thời điểm hiện nay sẽ gặp khó khăn do trình độ, năng lực cán bộ cơ sở, do vậy cần được xem xét nghiên cứu, chỉnh lý theo hướng cấp xã tổ chức lập, cơ quan chuyên môn cấp trên có ý kiến thẩm định, hoặc UBND cấp tỉnh phải ban hành “Khung quy chế mẫu” để áp dụng thống nhất. Bên cạnh đó, việc phân cấp cho UBND các cấp (bao gồm cả cấp xã) tự xác định và cụ thể hóa bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc có thể phát sinh vướng mắc do kiến trúc là lĩnh vực chuyên môn rất sâu, có tính hệ thống, liên vùng.

 Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đề nghị nghiên cứu chỉnh lý quy định này theo hướng UBND cấp tỉnh ban hành Bộ tiêu chí, Khung hướng dẫn chung về bản sắc văn hóa dân tộc trên địa bàn, cấp xã căn cứ theo các quy định khung này để thực hiện mà không tự quy định lại các tiêu chí về bản sắc văn hóa.

Theo bà Nguyễn Thanh Hải, Chủ nhiệm Uỷ ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, việc bãi bỏ thi sát hạch chứng chỉ và thực hiện cơ chế “hậu kiểm” chỉ có thể thực hiện khi Hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia được liên thông đồng bộ, hồ sơ dự thảo Luật hiện chưa có nội dung này và cũng chưa nêu lộ trình chuyển tiếp do vậy sẽ có khoảng trống pháp lý khi luật có hiệu lực nếu bãi bỏ chứng chỉ nhưng chưa thể thực hiện hậu kiểm. Do đó, Ủy ban đề nghị bổ sung làm rõ.

Về Quy chế quản lý kiến trúc, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cơ bản tán thành chủ trương phân cấp, phân quyền và thẩm quyền tổ chức lập, ban hành Quy chế quản lý kiến trúc theo mô hình chính quyền 2 cấp được thể hiện tại dự thảo Luật. Tuy nhiên, nhằm bảo đảm tính khả thi, đề nghị nghiên cứu, chỉnh lý khoản 4 Điều 14 theo hướng tăng tính linh hoạt, cho phép địa phương chủ động xác định phạm vi lập Quy chế quản lý kiến trúc, theo đó, không bắt buộc lập Quy chế trên toàn bộ ranh giới hành chính mà tập trung vào khu vực đặc thù, đô thị mới, khu trung tâm.

Đặc biệt, cần có quy định kiểm soát chặt chẽ thiết kế đô thị đối với các dự án bất động sản quy mô lớn do tư nhân đầu tư và các khu vực ven hồ, ven sông để bảo vệ cảnh quan chung; bổ sung cơ chế kiểm soát nhằm nâng cao chất lượng không gian đô thị, phát triển kiến trúc xanh, tiết kiệm năng lượng và thích ứng với biến đổi khí hậu.