Kiến nghị Quốc hội cho phép trợ giúp pháp lý trong lĩnh vực kinh doanh cho hộ nghèo, người dân tộc thiểu số

Ngày 11/4, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý. Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Cao Thị Xuân cho rằng, về cách tiếp cận chính sách, cần chuyển mạnh sang bảo đảm quyền tiếp cận công lý. Mặc dù phạm vi đối tượng trợ giúp pháp lý đã được quy định khá rộng, nhưng trên thực tế vẫn còn một bộ phận người dân gặp khó khăn trong tiếp cận pháp luật mà chưa thuộc diện được trợ giúp pháp lý. Điều này cho thấy, cách tiếp cận hiện nay vẫn còn thiên về quản lý đối tượng chưa thực sự tiếp cận từ góc độ quyền, chưa bảo đảm quyền tiếp cận công lý một cách chủ động.

Tinh thần xuyên suốt trong các nghị quyết của Đảng là bảo đảm mọi người dân đều có cơ hội tiếp cận công lý một cách công bằng. Thực tiễn hiện nay cho thấy, ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, người dân có nhu cầu trợ giúp pháp lý rất lớn nhưng lại e ngại không biết hoặc không đủ điều kiện tiếp cận theo các tiêu chí hiện hành. Có những nhóm người gặp khó khăn trong tiếp cận pháp luật, dễ bị tổn thương, về mặt pháp lý lại chưa thuộc diện được trợ giúp pháp lý. Trong khi đó, việc xác định đối tượng lại chủ yếu dựa trên các nhóm hành chính cụ thể. Cách tiếp cận này đã phát huy hiệu quả trong giai đoạn trước đây. Tuy nhiên, trong bối cảnh phát triển mới, tôi cho rằng cần nghiên cứu mở rộng theo hướng linh hoạt hơn.

Vì vậy, bà Xuân đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu bổ sung tiêu chí xác định đối tượng theo hướng dựa trên mức độ yếu thế về pháp lý, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết để bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp trong từng giai đoạn phát triển và cũng phù hợp với quan điểm chỉ đạo trong công tác lập pháp hiện nay. Đó là Quốc hội chỉ quy định các vấn đề mang tính chất nguyên tắc, chính sách nền tảng, Chính phủ được tăng cường thẩm quyền, chủ động. quy định chi tiết hướng dẫn thi hành để đảm bảo tính linh hoạt, nhanh chóng, đồng bộ và khả thi của hệ thống pháp luật.

Về chất lượng trợ giúp pháp lý, bà Xuân kiến nghị cần coi đây là khâu đột phá. Qua tổng kết thi hành luật cho thấy, bên cạnh kết quả tích cực, chất lượng trợ giúp pháp lý giữa các địa phương còn chưa đồng đều. Đây là vấn đề rất quan trọng. Bởi mục tiêu cuối cùng của chính sách không chỉ là số lượng vụ việc mà hiệu quả bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp pháp lý. Điều này đặt ra yêu cầu về chuyển mạnh từ bảo đảm có dịch vụ sang bảo đảm chất lượng của dịch vụ.

“Từ thực tiễn địa phương, chúng tôi nhận thấy người dân không chỉ cần được trợ giúp mà cần được trợ giúp đến cùng, bảo vệ quyền lợi một cách thực chất; nếu không, niềm tin vào công lý sẽ bị ảnh hưởng. Do đó, đề nghị dự thảo Luật cần quan tâm hơn đến việc luật hóa các tiêu chí về chất lượng dịch vụ trợ giúp pháp lý, đồng thời nghiên cứu cơ chế đánh giá độc lập, gắn trách nhiệm cụ thể của người thực hiện trợ giúp pháp lý, qua đó bảo đảm tính thực chất, tránh hình thức”, bà Xuân nói.

Cũng theo bà Xuân, nhiều người thuộc diện trợ giúp pháp lý như bà con đồng bào dân tộc thiểu số ở miền núi, người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo khi vay vốn sản xuất, kinh doanh để mưu sinh thường chịu thiệt thòi vì thiếu hiểu biết về pháp luật nhưng lại bị từ chối trợ giúp pháp lý vì vướng quy định loại trừ này. Trong bối cảnh Đảng, Nhà nước đang chủ trương đẩy mạnh phát triển kinh tế tư nhân, nhiều người thuộc diện hộ nghèo có nguyện vọng được tư vấn để đầu tư kinh doanh, vay vốn để làm kinh tế với mục đích thoát nghèo thì rất cần được trợ giúp pháp lý. Đây cũng chính là một trong những đòn bẩy thoát nghèo bền vững. Vì vậy, quy định về lĩnh vực trợ giúp pháp lý như hiện nay là chưa thể chế triệt để Nghị quyết 68 của Ban Chấp hành Trung ương về phát triển kinh tế tư nhân. Do đó, đề nghị Quốc hội cho phép thực hiện trợ giúp pháp lý dưới hình thức tư vấn pháp luật trong lĩnh vực kinh doanh thương mại cho hộ nghèo, hộ cận nghèo, người dân tộc thiểu số và các cá nhân kinh doanh để mưu sinh. Điều này sẽ giúp họ quản trị rủi ro, vươn lên thoát nghèo bền vững ngay từ gốc rễ của kinh tế.

“Dự thảo Luật đã bổ sung người dân tộc thiểu số rất ít người vào diện được trợ giúp pháp lý. Tuy nhiên, đề nghị xem xét mở rộng diện được người trợ giúp pháp lý đối với người dân tộc thiểu số sinh sống tại các xã khó khăn, do đối tượng này vẫn phải đối mặt với nhiều rào cản như ngôn ngữ, thủ tục lạc hậu, trình độ dân trí chưa cao, địa hình chia cắt, điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn. Việc bổ sung đối tượng này không chỉ là giải pháp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân mà còn là công cụ quản trị xã hội thiết yếu nhằm thu hẹp khoảng cách tiếp cận công lý, bảo đảm thực chất chính sách dân tộc trong tình hình mới”, bà Xuân nói.