Làm chủ AI để nâng tầm điện ảnh

Cơ hội bứt phá từ làn sóng công nghệ mới

Sự phát triển của AI cùng các công nghệ số đang làm thay đổi gần như toàn bộ chuỗi giá trị của ngành công nghiệp điện ảnh. Từ khâu phát triển ý tưởng, viết kịch bản, thiết kế bối cảnh, tạo hiệu ứng hình ảnh, dựng phim, lồng tiếng, phục chế phim đến quảng bá và phân tích thị hiếu khán giả đều có sự hỗ trợ ngày càng rõ nét của AI.

Trên thế giới, nhiều hãng phim lớn đã ứng dụng AI để tối ưu quy trình sản xuất, rút ngắn thời gian hậu kỳ, giảm chi phí và nâng cao chất lượng hình ảnh. Công nghệ còn giúp khôi phục những thước phim cũ, nâng cấp độ phân giải, xử lý âm thanh và mở rộng khả năng tiếp cận khán giả thông qua dịch thuật, lồng tiếng đa ngôn ngữ.

Với điện ảnh Việt Nam, AI có thể trở thành công cụ quan trọng giúp các nhà làm phim giải quyết bài toán kinh phí vốn là điểm nghẽn trong nhiều năm qua. Việc ứng dụng công nghệ vào khâu tiền kỳ, hậu kỳ hay xây dựng hiệu ứng kỹ xảo sẽ góp phần nâng cao chất lượng tác phẩm, tạo điều kiện để phim Việt từng bước đáp ứng yêu cầu của thị trường quốc tế.

TS Vũ Hoài Nam - Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông cho rằng, sự phát triển mạnh mẽ của AI đang tạo ra những thay đổi sâu rộng trong ngành công nghiệp điện ảnh toàn cầu. AI không chỉ hỗ trợ các khâu tiền kỳ, sản xuất và hậu kỳ mà còn góp phần hình thành những phương thức sáng tạo nội dung hoàn toàn mới. Từ việc phân tích kịch bản, tạo hình nhân vật, xây dựng bối cảnh ảo đến xử lý kỹ xảo hình ảnh và âm thanh, AI đang trở thành công cụ quan trọng giúp nâng cao hiệu quả sản xuất, giảm chi phí và mở rộng khả năng sáng tạo của nhà làm phim.

AI còn mở ra nhiều phương thức tiếp cận khán giả mới. Các nền tảng số có thể phân tích dữ liệu người xem, dự báo xu hướng thưởng thức, từ đó giúp nhà sản xuất xây dựng chiến lược phát hành hiệu quả hơn. Đây là lợi thế mà trước đây các đơn vị sản xuất trong nước rất khó thực hiện do hạn chế về dữ liệu và công nghệ.

Theo ThS Phạm Thị Kim Oanh - Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả: Trí tuệ nhân tạo là một chương mới đầy thách thức nhưng cũng mở ra những chân trời sáng tạo vô tận. Đối với ngành điện ảnh Việt Nam, AI vừa mang đến cơ hội rút ngắn khoảng cách về công nghệ, kỹ xảo với các cường quốc điện ảnh thế giới, vừa đặt ra bài toán sinh tồn về việc bảo vệ bản sắc và tài sản trí tuệ quốc gia trên không gian số.

Xây dựng hệ sinh thái số, bảo vệ tài sản trí tuệ

Đi cùng cơ hội là những thách thức. Một trong những vấn đề được quan tâm hiện nay là bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong bối cảnh AI ngày càng tham gia sâu vào quá trình sáng tạo nội dung. Với việc AI được huấn luyện trên khối lượng dữ liệu khổng lồ, trong đó có thể bao gồm hình ảnh, kịch bản, âm thanh hay các tác phẩm điện ảnh đã được bảo hộ, đang đặt ra nhiều câu hỏi về quyền tác giả và quyền liên quan. Nếu không có cơ chế kiểm soát phù hợp, nguy cơ xâm phạm bản quyền sẽ ngày càng gia tăng, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của các nhà sáng tạo.

Thực tế cho thấy, tình trạng sao chép, phát tán phim trái phép trên môi trường mạng vẫn diễn ra phổ biến. Không ít tác phẩm vừa ra rạp đã nhanh chóng xuất hiện trên các nền tảng trực tuyến bất hợp pháp, gây thất thu lớn cho nhà sản xuất. Khi AI phát triển, việc tạo ra các nội dung mô phỏng hình ảnh, giọng nói hay phong cách sáng tạo của nghệ sĩ cũng trở nên dễ dàng hơn, kéo theo những thách thức mới đối với công tác bảo hộ quyền tác giả.

PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương - Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam nhận định: Quá trình chuyển đổi số và phát triển công nghiệp văn hóa đang mở ra cơ hội mới để mở rộng ảnh hưởng văn hóa trong môi trường toàn cầu hóa số. Tuy nhiên, thách thức lớn hiện nay không nằm ở việc thiếu dữ liệu hình ảnh văn hóa, mà ở khả năng tổ chức, kiểm soát và chuyển hóa dữ liệu đó thành hệ sinh thái ảnh hưởng số dài hạn. Nếu không chủ động xây dựng được cơ chế bảo vệ dữ liệu hình ảnh và duy trì quyền biểu đạt trong môi trường AI, Việt Nam có thể tham gia vào không gian số với tư cách người cung cấp dữ liệu, nhưng không nắm được quyền định hình ảnh hưởng văn hóa.

Về vấn đề này, ThS Phạm Thị Kim Oanh cho rằng, khung pháp lý về quyền tác giả không nên và không thể vận hành theo tư duy cấm đoán công nghệ, mà phải đóng vai trò là một "bệ đỡ" cân bằng: Một mặt, giữ vững nguyên tắc tối cao là tôn vinh và bảo vệ lao động trí tuệ đích thực của con người; mặt khác, kiến tạo một hành lang đủ cởi mở, minh bạch để khuyến khích các doanh nghiệp tự tin đầu tư, ứng dụng các thành tựu khoa học mới nhất.

Theo bà Oanh, việc ban hành và thực thi hiệu quả Luật Sở hữu trí tuệ kết hợp với các bước đi mang tính đột phá của Nghị định 134/2026/NĐ-CP chính là câu trả lời mạnh mẽ của Việt Nam trước làn sóng công nghệ toàn cầu. Bằng việc hoàn thiện các tiêu chí định lượng, chủ động áp dụng các giải pháp công nghệ quản lý hiện đại và thúc đẩy cơ chế cấp phép dữ liệu minh bạch, hoàn toàn có quyền tin tưởng rằng điện ảnh Việt Nam sẽ tự tin hội nhập, vừa giữ vững được bản sắc văn hóa dân tộc, vừa bảo vệ vững chắc chủ quyền tài sản trí tuệ trong kỷ nguyên số.

Trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, điện ảnh được kỳ vọng sẽ trở thành một lĩnh vực có sức lan tỏa mạnh mẽ, góp phần quảng bá hình ảnh đất nước, con người và bản sắc văn hóa ra thế giới. AI vẫn sẽ tiếp tục phát triển với tốc độ nhanh. Vì vậy, điện ảnh Việt Nam cần quan tâm là làm thế nào để khai thác hiệu quả công nghệ, đồng thời bảo vệ giá trị sáng tạo của con người. Khi công nghệ, pháp lý, nguồn nhân lực và bản quyền được phát triển đồng bộ, AI sẽ trở thành động lực quan trọng giúp điện ảnh Việt nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng thị trường và từng bước khẳng định vị thế trên bản đồ điện ảnh khu vực cũng như thế giới.