Làm chủ sân nhà

Gian hàng Việt Nam tại một hội chợ ở Singapore, tháng 7/2014.

Đã tròn 20 năm Việt Nam gia nhập Cộng đồng ASEAN, kể từ ngày 28/7/1995. Tiến trình Việt Nam gia nhập ASEAN bắt đầu từ năm 1992, khi tham gia Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác Đông - Nam Á (TAC) và trở thành quan sát viên, tham dự các Hội nghị Bộ trưởng ASEAN (AMM) hằng năm. Tháng 7/1994, Việt Nam được mời tham dự cuộc họp đầu tiên của Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF). Ngày 28/7/1995, Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 28 (AMM-28) tại Brunei Darussalam, Việt Nam chính thức gia nhập ASEAN và trở thành thành viên thứ 7 của tổ chức này.

Kể từ đó, 20 năm qua, Việt Nam đã tham gia sâu rộng vào tất cả các lĩnh vực hợp tác của ASEAN. Nói về tương lai phía trước, Tổng Thư ký ASEAN Lê Lương Minh cho rằng, giai đoạn 2016-2025, ASEAN sẽ tiếp tục các nỗ lực nhằm bảo đảm Đông -Nam Á là khu vực hòa bình, ổn định và thịnh vượng; kết nối tốt hơn giữa các nước trong khu vực và giữa khu vực với thế giới trên cả ba lĩnh vực là hạ tầng, thể chế và kết nối con người; củng cố ASEAN để trở thành một cộng đồng chia sẻ, đoàn kết trong sự đa dạng.

Một vấn đề quan trọng là hiện các nước thành viên ASEAN đang gia tăng các nỗ lực để đi tới đích xây dựng Cộng đồng Kinh tế ASEAN vào ngày 31-12-2015. Hiện ASEAN đã thực hiện được hơn 90% các biện pháp đề ra trong lộ trình xây dựng Cộng đồng và đang đẩy mạnh việc triển khai các biện pháp còn lại trên cả 3 trụ cột: Chính trị - An ninh, Kinh tế và Văn hóa - Xã hội.
Trong những năm qua, Việt Nam đã ký kết nhiều hiệp định thương mại, nền kinh tế hội nhập sâu vào thị trường thế giới. Sắp tới khi Cộng đồng Kinh tế ASEAN hình thành, thêm một minh chứng cho thấy chúng ta chủ động hợp tác và cạnh tranh trong một môi trường có thể nói là vừa quen lại vừa lạ- đó là các quốc gia trong khối ASEAN.

Thời cơ khi Cộng đồng Kinh tế ASEAN hình thành và vận hành đối với chúng ta là rất lớn. Đó là sự mở rộng không gian kinh tế đi liền với hợp tác an ninh, văn hóa. Riêng về lĩnh vực kinh tế, các rào cản sẽ được dỡ bỏ. Tới nay, 90% các mặt hàng đã đưa thuế suất về 0%, phần còn lại sẽ được xử lý vào năm 2018. Đây là một khối có tiềm năng kinh tế mạnh. Con số thống kê cho biết, tới hết năm 2013 tổng lực kinh tế ASEAN là 2,4 ngàn tỷ USD.

Về quan hệ thương mại Việt Nam với các quốc gia còn lại trong khối, tới tháng 9/2014, Việt Nam xuất khoảng 13 tỷ USD, nhập trên 17 tỷ USD. Như vậy, cán cân thương mại vẫn chưa cân bằng, giá trị lượng hàng chúng ta xuất đi vẫn ít hơn nhập vào.

Đây được coi là một thách thức khi sự hội nhập trở nên toàn diện. Các mặt hàng nông sản, như gạo, cà phê, thủy sản của chúng ta không được coi là lợi thế xuất khẩu trong khu vực này. Vậy, việc chọn lựa phát triển những mặt hàng nào để giành ưu thế trong cuộc cạnh tranh nội khối là rất quan trọng.

Thời gian qua, chúng ta đã chứng kiến sự gia tăng các doanh nghiệp các nước ASEAN tại Việt Nam. Rõ nhất là các mặt hàng gia dụng như quần áo, đồ điện, đồ nội thất, đồ nấu ăn... đã và đang ngày một nhiều hơn. Cùng với đó, hệ thống bán lẻ với những “đại gia” ASEAN cũng đã đặt nền móng tại nhiều thành phố của Việt Nam. Có thể lấy một ví dụ điển hình đến từ nước Thái. Xuất hiện tại Việt Nam từ năm 2012, Công ty Berli Jucker (BJC)- Tập đoàn ThaiBev đã tìm cách nắm cổ phần chi phối tại Công ty Thái An - nhà phân phối, xuất nhập khẩu các sản phẩm tiêu dùng tại miền Nam, rồi đến Hãng giấy Cellox, Công ty sản xuất đậu phụ Ichiban và hợp tác với hệ thống bán lẻ Family Mart (sau đó đổi tên thành B’mart - thương hiệu lâu đời của BJC).

Đáng chú ý, giữa năm ngoái, họ lại bất ngờ công bố chi gần 880 triệu USD mua lại toàn bộ chuỗi bán lẻ Metro Cash & Carry Việt Nam, với 19 trung tâm trên cả nước, doanh thu năm 2012 - 2013 đạt hơn 690 triệu USD. Cũng ít ngờ rằng, CP Group bắt đầu vào hoạt động tại Việt Nam từ năm 1990 chỉ với một văn phòng đại diện, tới nay đã trở thành Công ty mang tên Chăn nuôi C.P Việt Nam tại Biên Hòa. Họ đã nắm giữ 7% thị phần thịt lợn, 16% thị phần trứng gà công nghiệp và khoảng 22% thịt gà công nghiệp tại Việt Nam.

Điều đó cho thấy, nếu doanh nghiệp Việt không nhanh chân, không trở nên mạnh mẽ thì ngay cả “sân nhà” cũng sẽ là một cuộc chiến cam go.

Việt Nam vẫn được coi là có lợi thế về lực lượng lao động dồi dào, cơ cấu lao động trẻ, giá nhân công thấp. Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, số người trong độ tuổi lao động cả nước là 47,52 triệu người. Nhưng, chúng ta cũng đang đứng trước một bất lợi khi so sánh với người lao động trong khu vực là chất lượng lao động. Vẫn có khoảng 45% lao động trong lĩnh vực nông nghiệp hầu như chưa qua đào tạo. Lĩnh vực sản xuất, dịch vụ, tỷ lệ đáp ứng đòi hỏi của công việc cũng không nhiều. Hiện người ta cũng đã lấy làm lo ngại khi ngay cả việc hướng dẫn viên du lịch cũng xuất hiện nhiều người đến từ ASEAN. Cạnh tranh về vị trí công việc sẽ trở nên gay gắt, đó là điều trước sau gì cũng sẽ diễn ra.

Chúng ta hy vọng đưa người lao động sang được 9 nước còn lại trong khối thì họ cũng hy vọng như vậy. Chúng ta hy vọng hàng Việt Nam tiến sâu, phủ rộng trong khối, thì 9 nước còn lại cũng hy vọng như vậy. Có nghĩa là đây là một sân chơi kinh tế sòng phẳng, người mạnh sẽ thắng.

Chuẩn bị nội lực, biết mình biết người trong sân chơi nội khối là điều hết sức cần thiết, mà trước hết phải làm chủ được sân nhà. Khi mà hàng hóa do doanh nghiệp trong nước sản xuất giá cao hơn người ta thì cũng có nghĩa là ta tự mở cánh cửa để người khác vào nhà mình. Lúc đó, không còn chuyện bảo hộ, không còn chuyện dựng lên rào cản kỹ thuật..., mà là tự đứng trên đôi chân của mình. Trong khi một mặt hàng từ sản xuất đến người tiêu dùng của các nước trung bình qua 4 khâu, thì ở ta qua tới 7 khâu, từ đó giá bị đội lên.

Làm chủ được sân nhà thì sẽ có sức mạnh tiến sâu vào các nước. 20 năm gia nhập ASEAN, đất nước đã có nhiều bài học kinh nghiệm. Thời điểm hình thành Cộng đồng Kinh tế ASEAN đã cận kề, thời cơ đi liền thách thức. Đó là điều cần nhìn nhận rõ để trở thành người chiến thắng trong cuộc đua tranh kinh tế, ít ra là trong khu vực.