Làm rõ khái niệm “hàng giả” trong cuộc chiến chống gian lận thương mại

Theo Ban Chỉ đạo 389 quốc gia về chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả, chỉ trong 4 tháng đầu năm 2026, các lực lượng chức năng cả nước đã phát hiện, xử lý gần 44.000 vụ việc liên quan đến buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả; khởi tố 1.464 vụ án với 2.277 đối tượng. Số vụ buôn bán, vận chuyển hàng cấm, hàng lậu tăng hơn 208% so với cùng kỳ năm trước; số vụ hàng giả và vi phạm sở hữu trí tuệ tăng hơn 167%. Hàng giả giờ không còn xuất hiện nhỏ lẻ như trước mà len lỏi vào nhiều lĩnh vực, từ mỹ phẩm, thực phẩm chức năng, thuốc chữa bệnh đến hàng tiêu dùng thiết yếu, vật tư nông nghiệp đến sản phẩm bán trên môi trường mạng.

Thiếu tướng Đào Hồng Sơn, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (Bộ Công an) thống kê, tính từ ngày 07/5/2026 đến ngày 19/6/2026, lực lượng Cảnh sát kinh tế đã phát hiện, xử lý hành chính 236 vụ, với tổng số tiền xử phạt là 2,3 tỷ đồng; giá trị hàng hóa vi phạm là 12 tỷ đồng. Đồng thời, đã khởi tố 90 vụ, 142 bị can về các tội phạm liên quan đến sở hữu trí tuệ. Trong đó, có 10 vụ, 43 bị can bị khởi tố về tội “Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan” theo Điều 225 Bộ luật Hình sự; 58 vụ, 71 bị can bị khởi tố về tội “Xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp” theo Điều 226 Bộ luật Hình sự; 22 vụ, 28 bị can bị khởi tố về tội sản xuất, buôn bán hàng giả. Tổng số tài sản kê biên, thu hồi là 94 tỷ đồng.

Đáng chú ý, tình trạng sản xuất hàng giả, xâm phạm sở hữu công nghiệp diễn ra đối với một số nhãn hiệu nổi tiếng thế giới và những mặt hàng ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân. Các đối tượng cũng sử dụng tài khoản, dịch vụ ẩn danh, máy chủ đặt ở nước ngoài để che giấu nhân thân, gây khó khăn cho công tác điều tra, truy vết của lực lượng chức năng.

Ngày 26/6, Bộ Tư pháp chủ trì Hội đồng thẩm định dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú cho biết, Hội đồng thẩm định và cơ quan soạn thảo là Bộ Công Thương đã đề xuất bổ sung quy định về khái niệm “hàng giả” ngay trong Luật Thương mại theo hướng thống nhất, bao quát đối với mọi loại hàng hoá lưu thông trên thị trường. Đây chính là căn cứ tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho công tác quản lý nhà nước, thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng, doanh nghiệp.

Tại cuộc họp, đại diện Bộ Y tế đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định về khái niệm “hàng giả”, bổ sung các khái niệm về hàng kém chất lượng và hàng không đạt tiêu chuẩn chất lượng để phân biệt rõ với hàng giả về chất lượng. Lý do, trên thực tế có nhiều sản phẩm được sản xuất đúng tiêu chuẩn công bố nhưng chất lượng bị suy giảm trong quá trình vận chuyển, bảo quản hoặc lưu thông. Nếu không có tiêu chí phân định rõ ràng, các trường hợp này rất dễ bị xác định là hàng giả, gây khó khăn cho công tác quản lý và xử lý vi phạm, đặc biệt trong các lĩnh vực dược phẩm, dược liệu và thực phẩm.

Về phía Bộ Khoa học và Công nghệ cho rằng, cuộc họp đã làm rõ phạm vi điều chỉnh giữa hàng giả theo Luật Thương mại và hàng giả về sở hữu trí tuệ theo Luật Sở hữu trí tuệ. Điều này tránh chồng chéo giữa hai Luật và tạo thuận lợi cho các cơ quan thực thi trong việc xác định đúng hành vi vi phạm và áp dụng đúng tội danh theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Theo bà Lê Thị Hoàng Thanh- Phó Cục trưởng Cục Pháp luật Dân sự - Kinh tế (Bộ Tư pháp), việc làm rõ khái niệm hàng giả rất quan trọng, từ đó sẽ làm rõ mối quan hệ giữa dự thảo luật với pháp luật chuyên ngành, các quy định về cạnh tranh trong môi trường số, quản lý ngoại thương, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, cũng như việc phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm của cơ quan thực thi.

Thiếu tướng Đào Hồng Sơn, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu nhận định, khi hàng giả, hàng nhái bị đẩy lùi, doanh nghiệp làm ăn chân chính mới có điều kiện phát triển bền vững, người tiêu dùng được bảo vệ an toàn, đặc biệt với các sản phẩm thực phẩm, dược phẩm thiết yếu. Bộ Công an cũng chú trọng ứng dụng công nghệ trong quản lý, phối hợp với Bộ Công Thương triển khai “định danh” người bán trên sàn thương mại điện tử qua VNeID khi Luật Thương mại điện tử 2025 có hiệu lực từ ngày 01/7/2026; xây dựng nền tảng dữ liệu truy xuất nguồn gốc hàng hóa; hoàn thiện Nghị định về cơ sở dữ liệu quốc gia về định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc hàng hóa.