Lan tỏa giá trị làng nghề từ không gian sáng tạo
Từ những kỹ thuật thủ công được trao truyền qua nhiều thế hệ đến các sản phẩm được làm mới bằng tư duy thiết kế đương đại, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 đang mở ra không gian kết nối làng nghề với nghệ sĩ, nhà thiết kế và cộng đồng sáng tạo.
Đánh thức sức sống nghề truyền thống
Với chủ đề “Thăng Long Kẻ Nghệ”, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 quy tụ nghệ nhân, nghệ sĩ, nhà thiết kế trong nước và quốc tế, với khoảng 150 hoạt động tại 5 cụm không gian chính.
Một trong những điểm nhấn là cụm hoạt động “Chuyện nghề trong phố”, khai thác hệ thống đình, di tích gắn với lịch sử các tổ nghề và phố nghề Thăng Long xưa. Thông qua 13 địa điểm, gồm các đình nghề, Văn Miếu - Quốc Tử Giám và Hội quán Phúc Kiến, những câu chuyện về lịch sử hình thành, phát triển nghề thủ công được tái hiện trong mối liên hệ với đời sống đô thị và hoạt động giao thương.
Việc đưa các hoạt động trưng bày, trình diễn và trải nghiệm nghề vào không gian di sản giúp công chúng tiếp cận trực tiếp với những giá trị vốn được lưu giữ trong các làng nghề, xưởng sản xuất và gia đình nghệ nhân. Qua đó, mỗi sản phẩm không chỉ được nhìn nhận như một món hàng mà còn chứa đựng tri thức về chất liệu, kỹ thuật chế tác, kinh nghiệm lao động và dấu ấn văn hóa cộng đồng.
Nghệ sĩ Nguyễn Hữu Thiện, một trong những tác giả tham gia triển lãm cho biết, các thành viên không chỉ giới thiệu tác phẩm hoàn thiện mà còn dành không gian trình bày quá trình sáng tác, giúp công chúng hiểu hơn về kỹ thuật và công sức phía sau mỗi sản phẩm.
Theo nghệ sĩ Nguyễn Hữu Thiện, trong bối cảnh AI, digital và các phương thức sáng tạo mới phát triển, nghệ thuật thủ công vẫn có vị trí riêng trong đời sống sáng tạo. Những tác phẩm làm bằng tay còn có thể trở thành nguồn cảm hứng cho các sản phẩm sáng tạo kỹ thuật số. Điều quan trọng là giúp công chúng nhận ra vẻ đẹp của thủ công, duy trì thực hành này trong cộng đồng nghệ sĩ trẻ và tìm kiếm những cách khai thác chất liệu mới.
Không chỉ hướng tới bảo tồn kỹ thuật, sự tham gia của các nghệ nhân tại lễ hội còn mang theo mong muốn quảng bá bản sắc văn hóa Việt Nam. Nghệ nhân Nguyễn Viết Đức, Chánh Văn phòng Hội Nghệ nhân xã Sơn Đồng, làng Sơn Đồng, xã Sơn Đồng (Hà Nội), cho biết việc xuất hiện tại lễ hội là cơ hội lớn để địa phương quảng bá hình ảnh làng nghề tới bạn bè quốc tế, đồng thời giới thiệu những nét văn hóa đặc trưng của Việt Nam.
Theo nghệ nhân Nguyễn Viết Đức, người dân Sơn Đồng mong muốn thông qua các tác phẩm điêu khắc và những câu chuyện kể, bạn bè quốc tế hiểu hơn về chủ quyền, bản sắc và những giá trị văn hóa riêng có của đất nước.
Kết nối làng nghề với thị trường sáng tạo
Một trong những thách thức đối với nhiều làng nghề hiện nay là làm thế nào để sản phẩm truyền thống thích ứng với nhu cầu tiêu dùng mới mà không đánh mất bản sắc. Những kỹ thuật chế tác, chất liệu đặc trưng và kinh nghiệm tích lũy qua nhiều thế hệ sẽ khó phát huy hết tiềm năng nếu chỉ dừng lại ở những mẫu mã quen thuộc.
Trong bối cảnh đó, sự tham gia của nghệ sĩ, nhà thiết kế và cộng đồng sáng tạo có thể mở ra những hướng tiếp cận mới. Từ chất liệu truyền thống, các nhà thiết kế có thể nghiên cứu, phát triển thành sản phẩm nội thất, thời trang, đồ trang trí, quà tặng văn hóa hoặc các sản phẩm ứng dụng trong đời sống hiện đại. Quá trình đổi mới cần dựa trên sự tìm hiểu sâu về lịch sử, kỹ thuật và tinh thần văn hóa của từng nghề.
Câu chuyện nghề nặn tò he ở làng Xuân La (xã Phượng Dực, Hà Nội) là một ví dụ. Từ những con tò he vốn quen thuộc với trẻ em trong các dịp lễ, Tết, người làm nghề đang tìm cách mở rộng khả năng sáng tạo, nâng cao giá trị nghệ thuật của sản phẩm.
Nghệ nhân nặn tò he Đặng Văn Hậu cho biết, việc khai thác chất liệu làng nghề truyền thống để phát triển sản phẩm mới cũng là cách góp phần vào ngành công nghiệp văn hóa. Anh mong muốn đưa tò he vượt ra khỏi khuôn khổ một món đồ chơi dân gian thông thường, trở thành những tác phẩm có giá trị nghệ thuật và sức sống lâu dài hơn.
“Bắt nguồn từ việc lấy những chất liệu làng nghề truyền thống để mình phát triển lên, giúp góp phần vào ngành công nghiệp văn hóa. Từ những con tò he bình thường mọi người chỉ nghĩ rằng bán cho trẻ con chơi những dịp Tết thôi, nhưng bên mình muốn đẩy lên để nó có sức sống mãnh liệt hơn, nâng cao được giá trị nghệ thuật thành các tác phẩm và biến nó thành một ngành công nghiệp văn hóa từ chính những chất liệu truyền thống”, nghệ nhân Đặng Văn Hậu chia sẻ.
Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 đang tạo không gian để nghệ nhân, nghệ sĩ, nhà thiết kế và doanh nghiệp gặp gỡ, tìm kiếm cơ hội hợp tác. Tuy nhiên, để những kết nối này tạo ra giá trị lâu dài, cần hình thành mối liên kết bền vững giữa người làm nghề với nhà thiết kế, cơ sở sản xuất với doanh nghiệp, các đơn vị phân phối và thị trường tiêu dùng. Sản phẩm sáng tạo cần có câu chuyện, thương hiệu, chất lượng và khả năng cạnh tranh.