Lan tỏa thông điệp “Thanh xuân không khói” bằng công nghệ số

Xây dựng hệ sinh thái số phòng chống thuốc lá học đường

Nhiều năm gắn bó với học sinh, cô giáo Nguyễn Thị Ngân, Trường THPT Long Hòa (xã Long Hòa, TPHCM) nhận thấy hiện nay học sinh tiếp cận thuốc lá, đặc biệt là thuốc lá điện tử, rất dễ dàng. Các em cũng dễ bị thu hút bởi hình thức bắt mắt, mùi vị đa dạng và những thông tin quảng bá trên mạng xã hội. Trong khi đó, giáo dục phòng chống thuốc lá ở trường phổ thông nhiều năm qua vẫn chủ yếu dừng ở mức tuyên truyền lồng ghép. Học sinh có thể biết “có hại”, nhưng chưa hiểu sâu và chưa đủ kỹ năng để tự bảo vệ mình.

Vì vậy, cô Ngân đã quyết định xây dựng một mô hình học tập số ứng dụng AI để học sinh được tương tác, được trải nghiệm và được thực hành tình huống thực tế.

Cụ thể, cô Ngân xây dựng một hệ sinh thái học tập số thay vì một bài giảng đơn lẻ. Bao gồm xây dựng bài học E-learning có cấu trúc rõ ràng, dễ tiếp cận; tích hợp mini game và câu hỏi tương tác để tăng tính chủ động; ứng dụng chatbot AI để học sinh có thể hỏi – đáp ngay trong quá trình học; thiết kế bộ khảo sát trước – sau nhằm đo lường sự thay đổi về kiến thức, thái độ và kỹ năng.

Điểm nhấn của chương trình là xây dựng kế hoạch tổ chức cuộc thi “Thanh xuân không khói” nhằm duy trì tương tác sau khi hoàn thành bài học. Cuộc thi khuyến khích học sinh sáng tạo sản phẩm truyền thông, chia sẻ thông điệp tích cực và tham gia các thử thách trực tuyến trên nền tảng số. Trong đó, các nội dung được kiểm duyệt chặt chẽ để đảm bảo tính chính xác về sức khỏe và quy định pháp luật.

“Không chỉ cung cấp thông tin, giải pháp của tôi hướng đến hình thành năng lực “hiểu – nhận diện – từ chối” với các nội dung được thiết kế thành các phần ngắn, trực quan, gắn với tình huống thực tế học sinh có thể gặp ngoài đời” – cô Ngân chia sẻ về giải pháp giúp học sinh được trải nghiệm và tương tác thực sự.

Để đảm bảo tính khả thi, giải pháp được thí điểm triển khai tại 1 lớp của Trường THPT Long Hòa để kiểm tra mức độ phù hợp và độ ổn định của hệ thống. Sau đó thu thập phản hồi, phân tích dữ liệu truy cập và điều chỉnh nội dung, kịch bản AI cho sát thực tế hơn.

Sau khi hoàn thiện, giải pháp đến nay đã được mở rộng triển khai trên toàn Trường THPT Long Hòa và tiếp tục phối hợp triển khai liên trường tại THPT Bàu Bàng và THPT Dầu Tiếng (TPHCM).

Cuộc thi “Thanh xuân không khói” được tổ chức song song với hoạt động học tập để duy trì sự tham gia và tạo hiệu ứng lan tỏa trong học sinh. Đồng thời tổ chức khảo sát, tổng hợp và phân tích số liệu để đánh giá tác động cụ thể và khả năng nhân rộng.

Cô Ngân khẳng định đây không chỉ là một sản phẩm công nghệ, mà là một giải pháp giáo dục bền vững. Công nghệ chỉ là công cụ; mục tiêu cuối cùng vẫn là giúp học sinh có đủ hiểu biết, bản lĩnh và kỹ năng để tự bảo vệ mình trong thực tế, nhất là trong tình huống bị rủ rê.

Niềm vui sau khi triển khai giải pháp trên 813 học sinh tại ba trường, kết quả khảo sát trước – sau cho thấy mức độ hiểu biết của học sinh đối với tác hại của thuốc lá điếu và thuốc lá điện tử đã tăng lên rõ rệt. Đặc biệt, tác động quan trọng hơn nằm ở sự thay đổi về thái độ và kỹ năng. Phần lớn học sinh cho biết các em hiểu rõ hơn về nguy cơ sức khỏe, nhận diện được các hình thức quảng bá ngụy trang và tự tin hơn khi từ chối lời rủ rê từ bạn bè. Các em không chỉ tiếp nhận thông tin mà còn được thực hành tình huống trong môi trường số, từ đó hình thành phản xạ xử lý thực tế.

Bên cạnh đó, mô hình cho thấy tính khả thi khi triển khai ở nhiều đơn vị khác nhau, với tỷ lệ truy cập và hoàn thành bài học cao. Điều này chứng minh giải pháp không chỉ hiệu quả về mặt nội dung mà còn phù hợp với thói quen học tập của học sinh hiện nay.

Đa dạng kênh truyền thông để lan tỏa và kết nối tới cộng đồng

Thầy La Ngọc Duy, giáo viên tại Trường Phổ thông dân tộc Nội trú THCS và THPT Na Hang, xã Nà Hang, tỉnh Tuyên Quang đã thiết kế một bộ gồm 4 tranh thông tin tóm tắt (Infographic) mang chủ đề “Phòng chống tác hại của thuốc lá đối với sức khỏe tim mạch” để tuyên truyền, giáo dục đến học sinh về việc phòng chống tác hại của thuốc lá một cách gần gũi, dễ tiếp nhận và giúp học sinh nhớ kiến thức lâu hơn.

Cụ thể, bộ tranh được làm dưới dạng file ảnh truyền tải thông tin khoa học về tác hại lên hệ tim mạch một cách ngắn gọn, trực quan và sinh động với các nội dung cốt lõi. Trong đó, bức 1 là “Thuốc lá truyền thống – Mối đe dọa hàng đầu”, trình bày rõ các con số, nguy cơ và bệnh lý tim mạch do thuốc lá gây ra. Nó tạo ấn tượng thị giác mạnh mẽ để học sinh nhận ra nguy hiểm ngay cả khi chỉ hút thuốc thụ động.

Ở bức 2, nội dung về “Khói thuốc lá – Cơ chế gây tổn thương”, giải thích cơ chế hóa học cơ bản: các chất độc như CO, Nicotine, ROS tấn công mạch máu, gây xơ vữa, viêm mạch. Mục tiêu là giúp các em hiểu rằng thuốc lá chứa hàng nghìn chất độc tấn công mạch máu từ cấp độ tế bào.

Bức tranh thứ 3 nói về “Biến chứng tim mạch”, chỉ ra cả tác hại cấp tính (tăng nhịp tim, nhồi máu cấp) và tác hại lâu dài (đột quỵ, suy tim). Điều quan trọng là nhấn mạnh thuốc lá gây hại ngay lập tức, không chỉ đợi đến lâu dài. Đây là cách tốt nhất để thay đổi nhận thức sai lầm rằng “hút một vài điếu không sao”.

Bức tranh thứ 4, nói về “Thuốc lá điện tử”, minh họa các thành phần nguy hiểm (nicotine, kim loại nặng, hương liệu hóa học) và tác hại tức thì đối với tim mạch. Infographic này giúp phản bác quan niệm sai lầm rằng vape an toàn hơn thuốc lá truyền thống, với thông điệp then chốt: “An toàn ảo – Độc hại thật”.

“Để các tiết học chống thuốc lá hấp dẫn và ghi nhớ lâu, cần chuyển đổi kiến thức truyền thống sang các hình thức trực quan, khoa học và dễ lan tỏa” – thầy La Ngọc Duy chia sẻ đồng thời nhấn mạnh cần đa dạng hóa kênh truyền thông thay vì chỉ bó hẹp trong lớp học để thông điệp phòng chống tác hại thuốc lá được lan tỏa “rộng rãi và bền vững” không chỉ trong nhà trường mà còn đến cả cộng đồng.