Lạng Sơn: Hướng đến trở thành cực tăng trưởng của vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ

PV: Nhiệm kỳ qua, Lạng Sơn đã thực sự “thay da đổi thịt”. Diện mạo nông thôn có sự chuyển biến rõ rệt, chất lượng đời sống nhân dân không ngừng được nâng cao. Ông có thể chia sẻ về những thành tựu ấn tượng của tỉnh Lạng Sơn trong việc thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững?

Ông Nguyễn Cảnh Toàn: Giai đoạn 2021-2025, Chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG) xây dựng nông thôn mới (NTM) và Chương trình MTQG giảm nghèo bền vững trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn đạt được nhiều kết quả quan trọng, tích cực và toàn diện.

Diện mạo khu vực nông thôn có nhiều khởi sắc, hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôn từng bước được hoàn thiện; đời sống vật chất, tinh thần của người dân được cải thiện rõ rệt. Chương trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp và xây dựng NTM tiếp tục được đẩy mạnh, trọng tâm là đổi mới và phát triển các hình thức tổ chức sản xuất nhằm nâng cao thu nhập cho người dân gắn với Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP).

Đến hết tháng 6/2025, toàn tỉnh đã có 106/175 xã đạt chuẩn nông thôn mới chiếm 60,6%, có 28 xã đạt chuẩn NTM nâng cao chiếm 26,4% số xã đạt chuẩn NTM, 10 xã đạt chuẩn NTM kiểu mẫu chiếm 9,4% số xã đạt chuẩn NTM; bình quân tiêu chí trên địa bàn tỉnh đạt 15,21 tiêu chí/xã. Thu nhập của người dân khu vực nông thôn trên địa bàn tỉnh tăng 1,39 lần so với năm 2020. Các dịch vụ xã hội cơ bản của hộ nghèo, hộ cận nghèo về việc làm, y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch và vệ sinh, tiếp cận thông tin... được đảm bảo; các chính sách hỗ trợ người nghèo được triển khai thực hiện hiệu quả...

Để có được những kết quả đó là nhờ sự vào cuộc tích cực của cả hệ thống chính trị và nhân dân trên địa bàn tỉnh; công tác quản lý, điều hành, tổ chức triển khai các Chương trình MTQG của các cấp, các ngành có sự chuyển biến tích cực, linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Qua đó tạo được niềm tin của nhân dân vào chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, góp phần hoàn thành các chỉ tiêu, nhiệm vụ của nhiệm kỳ 2021-2025.

Để hiện thực hóa mục tiêu trở thành cực tăng trưởng của vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ, Lạng Sơn cần “hạ tầng đi trước mở đường”. Tỉnh đã đặt ra những giải pháp gì để phát triển hạ tầng đồng bộ, hiện đại, đáp ứng nhu cầu phát triển dài hạn?

Với vị trí địa lý chiến lược, đường biên giới dài cùng hệ thống cửa khẩu quốc tế, ga đường sắt kết nối trực tiếp với Trung Quốc và các nước ASEAN, Lạng Sơn có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển giao thương, logistics và hợp tác kinh tế xuyên biên giới. Để phát huy những lợi thế, xây dựng Lạng Sơn trở thành cực tăng trưởng của vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ, tỉnh đề ra một số giải pháp quan trọng trong phát triển kết cấu hạ tầng giao thông trong thời gian tới như sau:

Về đường bộ, tập trung đầu tư hoàn thiện các dự án giao thông trọng điểm có tính chất lan toả, kết nối liên vùng, liên tỉnh; trong đó tập trung hoàn thành tuyến cao tốc Hữu Nghị - Chi Lăng, tuyến cao tốc Đồng Đăng (Lạng Sơn) - Trà Lĩnh (Cao Bằng), phấn đấu đưa vào khai thác trong năm 2026. Tiếp tục nghiên cứu phương án, đề xuất báo cáo Chính phủ đầu tư khi đủ điều kiện tuyến cao tốc Tiên Yên - Đồng Đăng... Đây là những tuyến đường có ý nghĩa then chốt, hình thành trục liên kết ngang giữa Lạng Sơn với Quảng Ninh, Thái Nguyên, Cao Bằng, tạo mạng lưới giao thông đối ngoại...

Về đường sắt, tỉnh phối hợp với Bộ Xây dựng và các cơ quan liên quan nghiên cứu nâng cấp tuyến đường sắt Hà Nội - Đồng Đăng đạt chuẩn khổ 1.435mm nhằm tăng năng lực vận tải hàng hóa liên vận quốc tế; nghiên cứu phương án, đề xuất báo cáo Chính phủ đầu tư khi đủ điều kiện tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Đồng Đăng. Góp phần từng bước hình thành hệ thống vận tải đa phương thức, giảm áp lực cho đường bộ, phù hợp định hướng phát triển bền vững. Bên cạnh đó, Lạng Sơn sẽ tập trung phát triển hệ thống logistics và hệ thống cảng cạn (ICD) nhằm hình thành “hạt nhân” trung chuyển hàng hóa, xuất nhập khẩu của tỉnh và trong khu vực.

Lạng Sơn nằm trong nhóm các địa phương dẫn đầu cả nước về chuyển đổi số. Xin ông cho biết tỉnh đã có giải pháp gì để triển khai đồng bộ, toàn diện chuyển đổi số trên 5 trụ cột: Chuyển đổi số trong cơ quan Đảng, Chính quyền số, Kinh tế số, Xã hội số và Cửa khẩu số?

Năm 2021, Ban Thường vụ Tỉnh uỷ đã ban hành Nghị quyết số 49-NQ/TU về chuyển đổi số tỉnh Lạng Sơn đến năm 2025, định hướng đến năm 2030; cùng với đó là Kế hoạch hành động số 238-KH/TU ngày 23/5/2025 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Trong Nghị quyết và Kế hoạch của tỉnh xác định chuyển đổi số là nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược quan trọng, vừa cấp bách, vừa lâu dài của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội; là giải pháp đột phá để thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, cải cách hành chính, nâng cao năng lực, hiệu quả, tính minh bạch trong hoạt động của các cơ quan trong hệ thống chính trị Tỉnh xác định triển khai công tác chuyển đổi số trên 5 trụ cột chính: Chuyển đổi số trong cơ quan Đảng, Chính quyền số, Kinh tế số, Xã hội số và Cửa khẩu số.

Với nhiều giải pháp đồng bộ, trong những năm qua, Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh đã quyết liệt chỉ đạo, tổ chức thực hiện, cùng với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, người dân, doanh nghiệp, công tác chuyển đổi số trên địa bàn tỉnh đã đạt được những kết quả quan trọng, hình thành rõ nét mô hình chuyển đổi số cấp tỉnh. Từ năm 2021 đến nay, Lạng Sơn luôn nằm trong nhóm đứng đầu về ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và vinh dự nhận được nhiều giải thưởng danh giá, như: Giải thưởng Viet Solutions cho Bài toán chuyển đổi số xuất sắc cho địa phương với Nền tảng cửa khẩu số; 4 năm liên tiếp (2022 - 2025) được bình chọn là “Cơ quan chuyển đổi số xuất sắc”; được bình chọn “Top Công nghiệp 4.0 Việt Nam 2024”.

Tỉnh xác định kinh tế cửa khẩu là một trong ba đột phá phát triển trong nhiệm kỳ tới. Đặc biệt là địa phương đầu tiên trong cả nước thực hiện thí điểm xây dựng mô hình cửa khẩu thông minh. Xin ông chia sẻ về những thuận lợi, khó khăn và hướng tháo gỡ trong quá trình triển khai mô hình này?

Lạng Sơn có đường biên giới dài 231,74km tiếp giáp với Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây; có 10 cửa khẩu, trong đó có 2 cửa khẩu quốc tế, 1 cửa khẩu song phương, 7 cửa khẩu phụ/cặp chợ, 2 đường chuyên dụng vận chuyển hàng hóa và 2 lối thông quan thuộc cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị (Việt Nam) - Hữu Nghị Quan (Trung Quốc). Lạng Sơn là điểm đầu tiên của Việt Nam trên 2 tuyến hành lang kinh tế Nam Ninh (Trung Quốc) - Lạng Sơn - Hà Nội - Hải Phòng và Lạng Sơn - Hà Nội - TPHCM - Mộc Bài (tham gia hành lang xuyên Á: Nam Ninh – Singapore)... Ngoài ra, mạng lưới giao thông của tỉnh khá hoàn chỉnh tạo điều kiện thuận lợi cho giao thương nội địa và quốc tế.

Việc triển khai thí điểm xây dựng mô hình cửa khẩu thông minh là bước đi tất yếu, phù hợp với định hướng chuyển đổi số quốc gia và xu thế hiện đại hóa quản lý biên mậu; phù hợp với chủ trương, định hướng của Đảng, Chính phủ cũng như của tỉnh Lạng Sơn về mục tiêu chuyển đổi số và hội nhập kinh tế quốc tế.

Bên cạnh những thuận lợi, việc triển khai xây dựng cửa khẩu thông minh tại Lạng Sơn cũng gặp những khó khăn về nguồn lực đầu tư, khó khăn trong quá trình điều chỉnh các quy hoạch liên quan như: quy hoạch khu kinh tế cửa khẩu, quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất… dẫn tới kéo dài thời gian triển khai thực hiện các nội dung của Đề án. Việc triển khai một số nhiệm vụ xây dựng cửa khẩu thông minh vượt thẩm quyền của UBND tỉnh, cần được các Bộ, ngành Trung ương quan tâm, hướng dẫn trong quá trình tổ chức triển khai thực hiện.

Lạng Sơn hiện là địa phương tiên phong trong cả nước thí điểm mô hình “Cửa khẩu thông minh”, theo đó tất cả các cơ quan, đơn vị, lực lượng chức năng, đại lý hải quan, doanh nghiệp liên quan đến hoạt động xuất, nhập khẩu thống nhất sử dụng Nền tảng cửa khẩu số để khai báo và xử lý thông tin trực tuyến góp phần giảm thời gian, tăng gấp đôi năng lực thông quan, nâng cao hiệu quả quản lý và thúc đẩy kinh tế biên mậu phát triển bền vững. Để triển khai Đề án xây dựng Cửa khẩu thông minh được hiệu quả, đúng tiến độ, tỉnh tập trung cao độ với những giải pháp cụ thể, hiệu quả, phấn đấu trong quý III/2026 đưa cửa khẩu thông minh vào vận hành, từ đó tạo ra bước đột phá cho kinh tế cửa khẩu của tỉnh.

Trân trọng cảm ơn ông!