Lạng Sơn: Khơi nguồn sức mạnh nội sinh cho mục tiêu phát triển bền vững

Ngày 21/7/2026, UBND tỉnh Lạng Sơn ban hành Kế hoạch số 288/KH-UBND triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025-2035. Theo kế hoạch, đến năm 2030, Lạng Sơn đặt mục tiêu hoàn thiện 3 thiết chế văn hóa cấp tỉnh; tu bổ 95% di tích quốc gia đặc biệt và 70% di tích quốc gia; 100% đơn vị văn hóa, nghệ thuật ứng dụng chuyển đổi số; công nghiệp văn hóa đóng góp khoảng 1% GRDP của tỉnh. Những mục tiêu này cho thấy định hướng của tỉnh không chỉ dừng ở bảo tồn di sản mà còn hướng tới đưa văn hóa tham gia trực tiếp vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội.

Lạng Sơn hiện sở hữu hệ thống di sản văn hóa phong phú với hàng trăm lễ hội truyền thống, làn điệu Then, Sli, lượn, nghệ thuật múa sư tử mèo, nghề thủ công truyền thống cùng nhiều di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh. Trong đó, thực hành Then của người Tày, Nùng được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, trở thành một trong những giá trị tiêu biểu làm nên bản sắc văn hóa của xứ Lạng.

Toàn tỉnh hiện có hơn 600 người đang thực hành Then, trong đó có nhiều Nghệ nhân Nhân dân, Nghệ nhân Ưu tú đang ngày đêm gìn giữ và truyền dạy di sản. Họ là lực lượng nòng cốt góp phần bảo tồn, trao truyền những giá trị văn hóa truyền thống từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Một trong những gương mặt tiêu biểu là Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Văn Thọ, dân tộc Tày (sinh năm 1991), thôn Nà Noọng, xã Tràng Định. Gần 23 năm gắn bó với Then, anh không chỉ tham gia biểu diễn, quảng bá văn hóa trong và ngoài tỉnh mà còn trực tiếp truyền dạy cho hơn 100 học viên.

Theo nghệ nhân Nguyễn Văn Thọ, Then không đơn thuần là một loại hình nghệ thuật trình diễn mà còn là hồn cốt văn hóa của đồng bào Tày, Nùng. Vì vậy, người thực hành không chỉ có trách nhiệm biểu diễn mà còn phải truyền dạy cho thế hệ trẻ để những giá trị cha ông để lại tiếp tục được gìn giữ trong đời sống hôm nay.

Từ những lớp truyền dạy như vậy, nhiều học viên đã có thể tham gia biểu diễn tại các câu lạc bộ văn nghệ cơ sở, góp mặt trong các sự kiện văn hóa của địa phương và từng bước trở thành lực lượng kế cận. Điều đó cho thấy, bảo tồn di sản không chỉ là gìn giữ những gì đã có mà còn là tạo điều kiện để di sản tiếp tục được trao truyền qua các thế hệ.

Thực tế cũng đặt ra yêu cầu, đầu tư cho văn hóa không thể chỉ tập trung vào xây dựng công trình hay tu bổ di tích. Một nhà văn hóa khang trang sẽ khó phát huy hiệu quả nếu thiếu hoạt động; một di tích được trùng tu cũng khó trở thành điểm đến nếu chưa gắn với sản phẩm du lịch và sự tham gia của cộng đồng. Chính vì vậy, cùng với đầu tư hạ tầng, việc hỗ trợ nghệ nhân, duy trì các câu lạc bộ, mở lớp truyền dạy, số hóa di sản và đưa văn hóa vào đời sống đương đại cần được xem là những nhiệm vụ trọng tâm.

Theo ông Phạm Đức Huân, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lạng Sơn, việc triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia sẽ tập trung phát huy những giá trị văn hóa đặc trưng của địa phương, huy động các nguồn lực xã hội cùng tham gia bảo tồn và phát huy di sản, đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển các sản phẩm văn hóa và từng bước hình thành các không gian sáng tạo, tạo nền tảng cho công nghiệp văn hóa phát triển.

Không gian văn hóa đường Hùng Vương là minh chứng cho cách tiếp cận mới trong phát huy di sản. Thay vì chỉ xuất hiện trong các dịp lễ hội, các làn điệu Then, Sli, lượn cùng nhiều loại hình nghệ thuật dân gian được đưa vào không gian sinh hoạt cộng đồng, kết nối với du lịch, ẩm thực và các sản phẩm OCOP. Từ đó, văn hóa không chỉ phục vụ nhu cầu hưởng thụ tinh thần mà còn góp phần thúc đẩy kinh tế đêm, quảng bá hình ảnh địa phương và tạo thêm sinh kế cho người dân.

Thực tiễn cho thấy, văn hóa chỉ thực sự tạo ra giá trị khi được đặt trong không gian phát triển phù hợp. Một di tích được kết nối với tuyến du lịch, một làn điệu dân ca được đưa lên sân khấu cộng đồng hay một sản phẩm thủ công truyền thống được quảng bá thông qua hoạt động du lịch đều có thể tạo thêm việc làm, tăng thu nhập cho người dân, đồng thời góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa.

Khi được đầu tư đúng hướng, văn hóa không chỉ góp phần bảo tồn những giá trị truyền thống mà còn trở thành động lực phát triển mới của địa phương. Đó cũng là ý nghĩa cốt lõi của Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa: biến di sản thành nguồn lực, biến bản sắc thành lợi thế và khơi dậy sức mạnh nội sinh để Lạng Sơn phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.