Lạng Sơn: Rộn ràng lễ hội xuống đồng và trình diễn dân gian

Nghi lễ truyền thống không thể thiếu

Lễ hội lồng tồng gắn với di tích lịch sử đình Pác Moòng, khối Quảng Trung I, phường Lương Văn Tri. Ngôi đình thờ vọng vua Đinh Tiên Hoàng và các tướng lĩnh đã từng lên đánh giặc phương Bắc và dẹp loạn ở vùng biên giới. Nhiều đời sau, người dân trong vùng biết ơn công lao của triều vua Đinh đã cùng nhau góp tiền của công đức, lập đình thờ vọng. Qua nhiều lần tu sửa, năm 2023, di tích đình Pác Moòng được UBND tỉnh xếp hạng là di tích cấp tỉnh.

Hằng năm từ khoảng ngày mùng 5 tháng Giêng trở đi, bà con các dân tộc Tày, Nùng ở khu vực lân cận lại mở lễ hội, dâng hương để tưởng nhớ các vị tiền nhân đã có công gìn giữ biên cương của Tổ quốc và cầu cho mưa thuận gió hòa, cuộc sống no ấm, bình an, gia đình hạnh phúc.

Điểm nhấn của nghi lễ là màn cày ruộng đầu năm và gieo hạt tượng trưng. Những đường cày đầu tiên được xem là lời gửi gắm ước vọng về một vụ mùa no đủ. Người dân quan niệm rằng nếu phần lễ diễn ra thuận lợi, năm đó việc sản xuất sẽ gặp nhiều may mắn. Chính vì vậy, dù cuộc sống hiện đại có nhiều đổi thay, lễ hội xuống đồng vẫn được duy trì như một nét văn hóa không thể thiếu.

Sau phần lễ trang nghiêm là không khí sôi nổi của phần hội. Nhiều loại hình nghệ thuật dân gian được trình diễn, từ hát then, đàn tính đến múa sư tử mèo. Các đội văn nghệ quần chúng đến từ các thôn, bản mang theo những tiết mục được luyện tập công phu, thu hút đông đảo người dân và du khách theo dõi.

Ông Hoàng Kim Hữu, Phó Chủ tịch UBND xã Tân Văn, Lạng Sơn cho biết: “Việc duy trì tổ chức lễ hội hằng năm không chỉ nhằm bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống mà còn tạo không gian sinh hoạt cộng đồng, đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa của Nhân dân”.

Không chỉ có biểu diễn nghệ thuật, lễ hội còn tổ chức các trò chơi truyền thống như tung còn, kéo co, đánh yến hay thi cấy lúa. Những hoạt động này tạo nên không gian giao lưu cộng đồng, giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về phong tục của dân tộc mình. Nhiều bạn trẻ diện trang phục truyền thống với gam màu chàm đặc trưng, góp phần làm sống lại vẻ đẹp văn hóa trong đời sống hiện đại.

Một số địa phương còn kết hợp giới thiệu ẩm thực truyền thống như bánh khảo, lạp xưởng, rượu men lá, thi quay lợn… tạo nên trải nghiệm phong phú cho du khách. Nhờ đó, lễ hội không chỉ là sự kiện văn hóa mà còn trở thành điểm nhấn du lịch mỗi dịp đầu xuân.

Gắn với phát triển du lịch cộng đồng, lịch sử

Những năm gần đây, các địa phương đã chú trọng tổ chức lễ hội xuống đồng theo hướng bài bản, an toàn và văn minh. Công tác chuẩn bị sân khấu, khu vực trải nghiệm văn hóa hay gian hàng sản vật được thực hiện đồng bộ, góp phần nâng cao hình ảnh lễ hội. Việc khuyến khích người dân mặc trang phục truyền thống cũng tạo nên hiệu ứng tích cực trong việc bảo tồn bản sắc.

Theo Nghệ nhân Hoàng Văn Hương (Pháp Tào Hương) dân tộc Nùng cho biết: "Điều quan trọng nhất là giữ được hồn cốt của nghi lễ, tránh chạy theo hình thức. Vì vậy, bên cạnh việc thu hút du khách, các địa phương vẫn duy trì đầy đủ phần lễ truyền thống, coi đây là giá trị cốt lõi cần gìn giữ. Nhiều câu lạc bộ hát then, đàn tính hay múa sư tử mèo được thành lập, trở thành lực lượng nòng cốt trong việc truyền dạy văn hóa cho thế hệ trẻ".

Sự kết hợp giữa bảo tồn và phát triển đã giúp lễ hội xuống đồng của người Tày – Nùng ngày càng lan tỏa. Du khách đến với vùng cao không chỉ được hòa mình vào không khí lễ hội mà còn hiểu hơn về đời sống tinh thần của cộng đồng dân tộc thiểu số. Những tiếng hát then vang lên giữa đồng xuân, những điệu múa sư tử mèo rộn ràng đã trở thành biểu tượng cho sức sống văn hóa bền bỉ của miền núi phía Bắc.

Trong dòng chảy hiện đại, lễ hội Lồng Tồng vẫn giữ vai trò như sợi dây kết nối cộng đồng, nhắc nhớ mỗi người về cội nguồn văn hóa. Khi mùa xuân về, hình ảnh người Tày – Nùng xuống đồng cầu mùa, trình diễn dân gian không chỉ là nét đẹp truyền thống mà còn là thông điệp về sự hòa hợp giữa con người với thiên nhiên và với chính bản sắc của mình.