Làng trồng trầu không nức tiếng chuẩn bị cho mùa Tết

Những ngày này, gia đình bà Nguyễn Thị Liêu (thôn Văn Sơn, xã Thạch Khê) xót xa nhìn vườn trầu hơn 200 gốc nhiễm nấm bệnh. Chồi non ra được ít ngày sau đó cháy lá, không thể thu hoạch. Đây từng là cây trồng chủ lực, đem lại nguồn thu nhập khá cho gia đình, nhất là dịp Tết Nguyên đán. Sau bão, toàn bộ diện tích cây trầu của gia đình bị gãy đổ, hư hỏng, gây thiệt hại lớn cho gia đình.

Để duy trì và phát triển vườn trầu, bà Liêu phải quy hoạch vị trí trồng khác trong vườn, kiếm giống để ươm trồng, chuẩn bị cho vụ mới. Bà Liêu chia sẻ: “Trầu không thường bán theo liền, mỗi liền khoảng 45 ngọn, giá bán hiện nay dao động từ 20.000 - 25.000 đồng/xấp, cao gấp 1,5 – 2 lần so với ngày thường. Song chúng tôi cũng đành ngậm ngùi tiếc nuối vì không có nhiều trầu để bán. Việc thu hái phải tính toán kỹ lưỡng, cầm chừng, ưu tiên giữ cây để “đón” vụ năm sau” – bà Liêu cho biết.

Trong khi nhiều diện tích trầu ở thôn Văn Sơn bị ảnh hưởng nặng, vườn trầu đã trồng 10 năm của vợ chồng ông Nguyễn Bá Bảy vẫn giữ được sự tươi tốt. Nhờ áp dụng kỹ thuật chăm sóc tốt, hơn 160 gốc trầu của ông Bảy đã phục hồi sau bão và phát triển ổn định. Những ngày này, trung bình mỗi ngày, ông Bảy hái khoảng 700 - 800 ngọn, tương đương với 15 - 20 liền, cho thu nhập khoảng 450 – 500.000 đồng/ngày.

“Cây trầu không là cây leo thân mềm, kỵ úng, cần độ ẩm cao. Khi thời tiết mưa nhiều, ẩm kéo dài, cây dễ nhiễm bệnh đốm lá, thối rễ. Sau bão, được sự hướng dẫn của cán bộ chuyên môn xã, chúng tôi đã tiến hành dựng lại cây, làm giàn, bổ sung các loại thuốc bảo vệ đúng định lượng, theo chu kỳ. Đến nay, cây cơ bản phục hồi, phát triển”- ông Bảy chia sẻ.

Theo ông Bảy, cây trầu không từ khi bắt đầu trồng đến khi thu hoạch lứa đầu tiên mất 4 - 6 tháng. Nếu chăm sóc tốt, tuổi thọ mỗi giàn trầu có thể lên đến hàng chục năm. “Sau bão, gia đình tôi đã khẩn trương tiêu thoát nước, dựng lại giàn, bón phân vi sinh, vun gốc. Đồng thời, sử dụng nước phân bò hoai mục để tưới nhằm tăng sức đề kháng cho cây. Hiện nay, chúng tôi đang tích cực chăm sóc để chuẩn bị thu hái cho vụ Tết Nguyên đán” - ông Bảy chia sẻ.

Theo nhiều hộ dân, trầu không “tiến vua” ở xã Thạch Khê có hương thơm mùi quế đặc trưng, vị cay nồng dễ chịu, hương vị khác biệt hoàn toàn so với trầu được trồng ở các vùng khác. Trải qua hàng trăm năm, người dân nơi đây vẫn gìn giữ được truyền thống trồng trầu không với hương vị đặc trưng như thế kỷ 15 dâng lên vua Lê Lợi.

Năm 2016, nghề trồng “trầu tiến vua” của dòng họ Phạm Công được Hiệp Hội Làng Nghề Việt Nam phong tặng danh hiệu “Bảng vàng gia tộc nghề truyền thống Việt Nam”. Năm 2021, UBND tỉnh Hà Tĩnh công nhận làng nghề truyền thống đối với làng trầu không Văn Sơn, xã Thạch Khê.

Lâu nay, nghề trồng “trầu không tiến vua” Thạch Khê không chỉ mang bản sắc văn hóa đặc biệt mà còn đem lại nguồn thu nhập ổn định cho người dân. Nhiều năm trước, khi cây trầu phát triển ổn định, trung bình mỗi hộ trồng từ 150 – 200 gốc, có thể thu về từ 50 – 80 triệu đồng/năm; một số hộ chăm sóc tốt, sản lượng cao, có thể thu về từ 100 – 120 triệu đồng/năm. Riêng vụ Tết Nguyên đán, mỗi hộ thu về từ 20 - 50 triệu đồng.

Theo lãnh đạo phòng chuyên môn xã Thạch Khê, sau các đợt ảnh hưởng thiên tai, UBND xã đã cử cán bộ chuyên môn trực tiếp hướng dẫn bà con tái sản xuất, đồng thời cung cấp, hướng dẫn sử dụng thuốc bảo vệ thực vật phù hợp, phòng trừ dịch bệnh phát sinh trên cây trồng. Mặc dù người dân đã rất nỗ lực trong việc chăm sóc, song sản lượng trầu vụ Tết năm nay dự kiến chỉ bằng 1/3 so với mọi năm.

Thời gian tới, chính quyền địa phương tiếp tục đồng hành, hướng dẫn kỹ thuật, từng bước giữ vững cây trồng chủ lực, góp phần khẳng định thương hiệu trầu không “tiến vua” trên đất Thạch Khê.

Ông Trần Quang Hưng - Chủ tịch UBND xã Thạch Khê cho biết, hiện toàn xã có hơn 300 hộ trồng trầu, tập trung chủ yếu tại các thôn Văn Sơn, Bắc Hải và Nam Hải. Nghề trồng trầu mang lại nguồn thu nhập tương đối ổn định cho người dân, đồng thời gắn bó mật thiết với truyền thống canh tác lâu đời của làng quê ven biển này.

Theo ông Hưng, trong định hướng phát triển thời gian tới, xã đang nghiên cứu xây dựng “Làng trầu tiến vua Văn Sơn” trở thành điểm đến du lịch, kết hợp sản xuất nông nghiệp truyền thống với trải nghiệm văn hóa nhằm bảo tồn làng nghề và tạo sinh kế bền vững cho người dân.

“Hiện, địa phương đã mời các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực chế phẩm sinh học nông nghiệp công nghệ cao hỗ trợ kỹ thuật, từng bước khôi phục vùng trồng trầu theo hướng hữu cơ. Cùng với đó là định hướng liên kết trồng cau, phát triển các sản phẩm chế biến sâu từ cây trầu như cao trầu và tinh dầu trầu theo chuỗi giá trị; đồng thời hoàn thiện hồ sơ đề xuất công nhận làng nghề trồng trầu không Văn Sơn” - Chủ tịch UBND xã Thạch Khê thông tin.