Lào Cai: Bạt núi, băng rừng, đồng loạt lấy mẫu ADN để tìm tên cho những người lính chưa trở về

Mẹ tôi mất rồi, chỉ mong sớm tìm được hai anh

Ở những nơi khác, chúng tôi không khỏi xúc động khi thấy những người lưng đã còng, tóc bạc phơ, mắt đỏ hoe khắc khoải chờ đến lượt lấy mẫu ADN để tìm được chồng, được cha, được anh chị em ruột thịt của mình đã đằng đẵng rời xa hàng chục năm mà không biết “các anh đang nằm nơi nào”.

Hiện, cả lực lượng làm nhiệm vụ tìm kiếm, lấy mẫu ADN, cả những thân nhân của các liệt sĩ ở Lào Cai đều đang căng mình chạy đua, ngóng trông thông tin để tìm lại danh tính cho những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Giữa tháng 7/2026, vượt hơn 80 km từ xã Châu Quế đến Nhà văn hóa Hạnh Phúc (phường Yên Bái, Lào Cai), bà Đinh Thị Lẻ (83 tuổi) cùng người thân đến đăng ký lấy mẫu ADN với mong muốn tìm lại hai người anh trai là liệt sĩ Đinh Công Bản và Đinh Nguyên đã hy sinh trong các cuộc kháng chiến nhưng đến nay vẫn chưa xác định được nơi an nghỉ.

Dù tuổi đã cao, sức khỏe giảm sút, đôi chân không còn nhanh nhẹn và thính lực cũng yếu đi nhiều, bà Lẻ vẫn cố có mặt từ sớm. Với bà, đây là một cơ hội để gia đình thực hiện tâm nguyện đã đau đáu suốt hơn nửa thế kỷ qua.

"Mẹ tôi mất rồi. Nhà tôi có 4 anh em, giờ chỉ còn mình tôi. Tôi chỉ mong lần đối chiếu ADN này sẽ giúp gia đình tìm được các anh, để người đã khuất có tên, có quê hương, còn người ở lại cũng được thanh thản", bà Lẻ nghẹn ngào chia sẻ.

Câu chuyện của bà Lẻ cũng là nỗi niềm chung của hàng nghìn gia đình liệt sĩ trên cả nước nói chung và ở Lào Cai nói riêng. Có những người cha, người mẹ đã qua đời mà vẫn chưa kịp biết con mình đang yên nghỉ ở đâu. Có những gia đình, hành trình đi tìm người thân đã được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Những giấy báo tử đã ngả màu, những bức ảnh cũ được gìn giữ như báu vật vẫn là ký ức duy nhất còn lại về người lính năm xưa.

Đối với gia đình, thân nhân các liệt sĩ, điều mong mỏi không chỉ là tìm thấy phần mộ người thân, mà còn là được gọi đúng tên người đã hy sinh. Bởi trên nhiều nghĩa trang hôm nay vẫn còn những tấm bia chỉ khắc dòng chữ "Liệt sĩ chưa biết tên".

Để hiện thực hóa mong mỏi ấy, bên cạnh công tác tìm kiếm trên thực địa, việc xây dựng cơ sở dữ liệu ADN đang mở ra cơ hội mới trong xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

 Nỗ lực để không còn “Liệt sĩ chưa biết tên” 

Theo Trung tá Nguyễn Quang Tú, Phó Trưởng phòng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội, Công an tỉnh Lào Cai, để tạo điều kiện thuận lợi cho thân nhân liệt sĩ đến lấy mẫu ADN, các cơ quan chức năng đã bố trí xe đưa đón tập trung. “Đối với những người cao tuổi, không thể đi lại, chúng tôi cử người đến tận nơi thăm hỏi và lấy mẫu AND”, ông Tú cho biết thêm.

Còn theo Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Lào Cai, đến ngày 21/7/2026, các cơ quan, đơn vị đã rà soát 1.251 trường hợp thân nhân liệt sĩ; thu nhận được 821 mẫu sinh phẩm phục vụ giám định ADN. Còn 430 trường hợp chưa thể lấy mẫu do chưa đáp ứng đủ điều kiện theo quy định.

Mỗi mẫu sinh phẩm được lưu trữ hôm nay đều có thể trở thành "mảnh ghép" quan trọng để ngày mai một gia đình nhận được tin vui sau hàng chục năm chờ đợi. Trong bối cảnh nhiều hồ sơ, giấy tờ thất lạc theo thời gian, khoa học công nghệ đang trở thành chiếc chìa khóa giúp mở cánh cửa của quá khứ, trả lại tên tuổi cho những người lính đã nằm lại nơi chiến trường.

Nếu dữ liệu ADN mở ra hy vọng từ phòng xét nghiệm thì trên những cánh rừng, quả núi từng là chiến trường ác liệt, cuộc tìm kiếm vẫn đang diễn ra từng ngày với sự bền bỉ của hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ và các lực lượng tham gia chiến dịch.

Cũng theo Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Lào Cai, từ đầu chiến dịch đến nay, 3.540 lượt cán bộ, chiến sĩ và lực lượng chức năng đã được huy động thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Các đơn vị đã khảo sát 530,4 ha trong tổng số 2.050 ha theo kế hoạch; phát quang 86,63 ha và đào bới hơn 6.533 m³ đất đá để tìm kiếm.

Đằng sau những con số ấy là biết bao ngày băng rừng, vượt núi, khảo sát những khu vực địa hình hiểm trở đã thay đổi nhiều sau hàng chục năm. Có những vị trí phải nhiều lần đối chiếu bản đồ cũ với thực địa, gặp gỡ nhân chứng, xác minh từng nguồn tin trước khi quyết định đào tìm. Mỗi mét vuông đất được mở ra đều được thực hiện cẩn trọng bởi dưới lớp đất ấy có thể là nơi yên nghỉ của một người lính đã nằm lại suốt nhiều thập kỷ.

Song hành với công tác tìm kiếm là việc thu thập, xác minh thông tin về nơi an táng liệt sĩ. Đến nay, lực lượng chức năng của tỉnh Lào Cai đã tiếp nhận 35 nguồn tin, xác minh 30 nguồn, trong đó có 25 nguồn được xác định chính xác. Từ những thông tin ấy, các đơn vị đã tìm kiếm, quy tập được 14 hài cốt liệt sĩ.

Phía trước vẫn còn nhiều việc phải làm khi phần lớn diện tích theo kế hoạch vẫn đang tiếp tục được khảo sát, nhiều trường hợp thân nhân chưa đủ điều kiện lấy mẫu và vẫn còn không ít liệt sĩ chưa xác định được danh tính. Nhưng với sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, các ngành, lực lượng vũ trang và sự đồng hành của Nhân dân, hành trình ấy đang từng ngày được nối dài bằng tinh thần trách nhiệm, sự kiên trì và lòng tri ân sâu sắc.