Lào Cai: Chung tay đẩy lùi tảo hôn, bảo vệ trẻ em gái vùng cao
Xác định phòng, chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống và giảm thiểu tình trạng nữ dưới 18 tuổi sinh con là nhiệm vụ quan trọng trong công tác dân số, gia đình và phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số, năm 2026, xã Văn Chấn (Lào Cai) đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp tuyên truyền, vận động, nâng cao nhận thức trong Nhân dân.
Xã Văn Chấn hiện có 20 thôn, 100% số thôn thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, với tỷ lệ người dân tộc thiểu số chiếm 67,3% dân số. Đồng bào các dân tộc Mông, Thái, Dao, Tày sinh sống đan xen, mang những nét văn hóa, phong tục riêng. Những năm qua, đời sống kinh tế - xã hội của người dân từng bước được cải thiện nhờ các chính sách hỗ trợ về giáo dục, y tế, giảm nghèo và đào tạo nghề. Tuy nhiên, tại một số thôn vùng cao, nhận thức về pháp luật hôn nhân và gia đình, sức khỏe sinh sản vị thành niên còn hạn chế; điều kiện kinh tế khó khăn và một số phong tục, tập quán lạc hậu vẫn là những yếu tố ảnh hưởng đến công tác phòng ngừa tảo hôn, sinh con ở tuổi chưa thành niên.
Trước thực tế đó, năm 2026, UBND xã Văn Chấn đã ban hành các kế hoạch triển khai thực hiện Nghị quyết số 09-NQ/TU ngày 25/10/2025 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Lào Cai về tiếp tục đẩy mạnh công tác phòng, chống tảo hôn, nữ dưới 18 tuổi sinh con trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số giai đoạn 2026 - 2030; đồng thời xây dựng kế hoạch giảm thiểu tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống trên địa bàn.
Công tác tuyên truyền được xác định là giải pháp trọng tâm, hướng đến từng nhóm đối tượng, hộ gia đình và cộng đồng dân cư. Nội dung tập trung phổ biến quy định về độ tuổi kết hôn theo Luật Hôn nhân và gia đình; phân tích những hệ lụy của tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống; trang bị kiến thức chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên, đặc biệt là những nguy cơ đối với sức khỏe người mẹ và trẻ em khi mang thai, sinh con trước 18 tuổi.
Từ đầu năm đến nay, xã Văn Chấn đã tổ chức 9 buổi tuyên truyền trực tiếp tại 9 thôn, thu hút sự tham gia của bí thư chi bộ, trưởng thôn và đông đảo người dân. Các nội dung tiếp tục được lồng ghép trong hội nghị, cuộc họp thôn, sinh hoạt đoàn thể, hoạt động cộng đồng; đồng thời tuyên truyền qua hệ thống loa truyền thanh và các nhóm Zalo ở cơ sở, góp phần mở rộng khả năng tiếp cận thông tin đến người dân.
Một trong những điểm nhấn trong triển khai nhiệm vụ là việc xây dựng 11 mô hình thôn không có tảo hôn. Thông qua các mô hình, địa phương tập trung vận động người dân thay đổi quan niệm về kết hôn sớm, nâng cao trách nhiệm của cha mẹ trong quản lý, giáo dục con em. Vai trò của bí thư chi bộ, trưởng thôn và người có uy tín được phát huy trong nắm bắt tình hình, gặp gỡ, tuyên truyền, vận động các gia đình có con em trong độ tuổi vị thành niên. Nội dung phòng, chống tảo hôn cũng được gắn với thực hiện hương ước, quy ước, xây dựng gia đình văn hóa, thôn văn hóa.
Cùng với đó, xã Văn Chấn tăng cường phối hợp giữa ngành văn hóa - xã hội, Trạm Y tế, Công an, công chức Tư pháp - Hộ tịch và các trường học. Trong đó, Trạm Y tế chú trọng tư vấn sức khỏe sinh sản, chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em; các nhà trường tăng cường giáo dục giới tính, kỹ năng sống cho học sinh; lực lượng công an, tư pháp phối hợp tuyên truyền, phổ biến các quy định pháp luật về hôn nhân và gia đình. Việc kết nối thông tin giữa gia đình, nhà trường, cơ sở y tế và các thôn được quan tâm nhằm phát hiện sớm những trường hợp có nguy cơ mang thai hoặc kết hôn khi chưa đủ tuổi.
Qua rà soát trong năm 2026, xã Văn Chấn ghi nhận 1 trường hợp tảo hôn, 12 trường hợp nữ sinh con trước 18 tuổi và không phát sinh trường hợp hôn nhân cận huyết thống. Các trường hợp nữ sinh con trước 18 tuổi chủ yếu tập trung tại những thôn vùng cao, nơi có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống; trong đó có một số trường hợp phụ nữ đơn thân sinh con. Trên địa bàn không phát hiện trường hợp xuất cảnh trái phép, di cư tự do; tình hình an ninh trật tự cơ bản ổn định.
Những kết quả trên cho thấy công tác tuyên truyền, vận động tại cơ sở đã từng bước được mở rộng, vai trò của cộng đồng trong phòng ngừa tảo hôn ngày càng được chú trọng. Việc không phát sinh hôn nhân cận huyết thống cũng là kết quả đáng ghi nhận. Tuy nhiên, 1 trường hợp tảo hôn và 12 trường hợp nữ sinh con trước 18 tuổi vẫn là những con số đáng quan tâm, cho thấy nguy cơ còn hiện hữu, nhất là tại các thôn vùng cao.
Theo đánh giá của UBND xã Văn Chấn, nguyên nhân chủ yếu là do nhận thức của một bộ phận thanh thiếu niên và phụ huynh về pháp luật hôn nhân, sức khỏe sinh sản còn hạn chế; việc trao đổi, giáo dục giới tính trong gia đình chưa được quan tâm đúng mức. Một số phong tục, tập quán lạc hậu vẫn ảnh hưởng đến quan niệm hôn nhân. Bên cạnh đó, công tác nắm bắt tình hình tại một số thôn chưa thực sự sâu sát, có trường hợp chỉ được phát hiện khi người phụ nữ đã sinh con, khiến việc tư vấn, can thiệp phòng ngừa chưa đạt hiệu quả như mong muốn.
Thời gian tới, xã Văn Chấn tiếp tục triển khai đồng bộ các nhiệm vụ phòng, chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống và giảm thiểu tình trạng nữ dưới 18 tuổi sinh con, gắn với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, công tác dân số, bình đẳng giới và bảo vệ trẻ em. Trọng tâm là duy trì, nâng cao hiệu quả hoạt động của 11 mô hình thôn không có tảo hôn; đẩy mạnh tuyên truyền trực tiếp tại các địa bàn có nguy cơ cao, tập trung vào thanh thiếu niên, học sinh, phụ huynh và các gia đình có con em trong độ tuổi kết hôn.
Bên cạnh đó, Văn Chấn cũng chú trọng nâng cao trách nhiệm của Bí thư chi bộ, trưởng thôn, người có uy tín và các tổ chức đoàn thể trong phát hiện, ngăn ngừa nguy cơ tảo hôn từ sớm. Việc rà soát, cập nhật thông tin về tình trạng kết hôn, mang thai, sinh con ở tuổi vị thành niên sẽ được thực hiện thường xuyên, với sự phối hợp giữa thôn, nhà trường và Trạm Y tế. Khi phát hiện trường hợp có nguy cơ, các lực lượng liên quan sẽ trực tiếp gặp gỡ, tư vấn, vận động thanh thiếu niên và gia đình, góp phần ngăn chặn tình trạng tổ chức đám cưới hoặc chung sống như vợ chồng khi chưa đủ tuổi theo quy định.
Đặc biệt, xã Văn Chấn tiếp tục lồng ghép giáo dục sức khỏe sinh sản, bình đẳng giới và kỹ năng sống trong trường học, sinh hoạt cộng đồng; quan tâm chăm sóc sức khỏe thể chất, tinh thần cho trẻ em gái, phụ nữ trẻ. Đối với những trường hợp nữ dưới 18 tuổi đã sinh con, địa phương phối hợp hỗ trợ chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em, bảo đảm quyền được khai sinh, tiếp cận bảo hiểm y tế và tạo điều kiện để các em tiếp tục học tập, ổn định cuộc sống.
Phòng, chống tảo hôn không chỉ là thực hiện các quy định của pháp luật mà còn là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao chất lượng dân số, bảo đảm quyền học tập, cơ hội việc làm và tương lai của thế hệ trẻ. Với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, sự chủ động của mỗi gia đình và cộng đồng, xã Văn Chấn đang từng bước đưa những chuyển biến trong nhận thức thành hành động cụ thể, góp phần xóa bỏ hủ tục trong hôn nhân, bảo vệ sức khỏe, quyền lợi của trẻ em gái và xây dựng đời sống văn hóa tiến bộ trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số.