Lễ hội Bà Chiêm Sơn: Khát vọng thăng hoa cùng nhịp di sản giữa lòng xứ Quảng

Dòng chảy lịch sử trăm năm

Sự kiện này không chỉ là sự công nhận cho những nỗ lực bảo tồn bền bỉ của cộng đồng mà còn là dấu mốc quan trọng để một lễ hội dân gian trăm năm thăng hoa, hòa mình vào dòng chảy phát triển hiện đại của địa phương.

Theo đó, Lễ hội Bà Chiêm Sơn, tọa lạc tại thôn Chiêm Sơn, xã Duy Trinh, TP Đà Nẵng (thuộc huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam cũ) không phải là một sự kiện mới mẻ, mà là một thực thể sống động đã tồn tại hàng thế kỷ. Hình thành từ những ngày đầu khi các bậc tiền nhân đi mở cõi, lễ hội gắn liền với tín ngưỡng thờ Mẫu là một nét đặc trưng trong đời sống tinh thần của cư dân nông nghiệp vùng trung du xứ Quảng.

Theo các tư liệu và truyền thuyết dân gian, vị thần chủ của lễ hội là Bà Chiêm Sơn, còn được gọi là Bô Bô Thái Dương Phu nhân. Bà được tôn vinh là bậc tiền nhân có công phù trợ, che chở, hộ quốc an dân.

Ông Nguyễn Hoàng (75 tuổi) người dân Duy Trinh trải lòng: “Trong tâm thức của người dân khu vực ven sông Thu Bồn, Bà chính là điểm tựa tâm linh, mang lại cuộc sống bình yên, mùa màng tươi tốt. Trải qua bao biến thiên lịch sử, từ những năm tháng chiến tranh loạn lạc đến thời kỳ đổi mới, ngọn lửa của lễ hội vẫn chưa bao giờ tắt. Nó được gìn giữ, lưu truyền qua nhiều thế hệ như một báu vật, là biểu tượng của sự đoàn kết và lòng biết ơn đối với nguồn cội”.

Một trong những điểm tạo nên giá trị khác biệt của Lễ hội Bà Chiêm Sơn chính là sự phản ánh đời sống văn hóa phong phú của một vùng đất từng là trung tâm giao thoa giữa hai nền văn hóa Việt và Chăm. Nằm trong không gian văn hóa không xa quần thể Thánh địa Mỹ Sơn – Di sản văn hóa thế giới được UNESCO công nhận. Lễ hội Bà Chiêm Sơn giống như một mảnh ghép tinh tế, làm phong phú thêm bức tranh di sản của vùng Duy Xuyên xưa và Duy Trinh ngày nay. Sự giao lưu này không chỉ thể hiện qua các huyền thoại về các vị nữ thần mà còn in dấu trong các nghi thức, kiến trúc và tâm thức cộng đồng.

Lễ trang trọng, Hội rộn ràng

Việc lễ hội được vinh danh là Di sản phi vật thể quốc gia vào năm 2026 chính là sự khẳng định cho chiều sâu văn hóa của vùng đất “địa linh nhân kiệt” này, nơi mà những giá trị truyền thống vẫn đủ sức lay động và kết nối con người trong nhịp sống đương đại.

Hằng năm, từ ngày 10 đến 12 tháng Giêng âm lịch, không khí hội hè lại bao trùm khắp các nẻo đường dẫn về Chiêm Sơn. Phần Lễ được tổ chức với sự trang nghiêm tuyệt đối. Các nghi thức rước sắc, dâng hương, tế lễ cầu quốc thái dân an được thực hiện bài bản, thể hiện ước vọng về một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Mỗi nén hương dâng lên là một lời hứa của hậu thế về việc gìn giữ đạo lý.

Tiếp nối sự trang nghiêm là phần Hội sôi nổi, rộn ràng. Đây là lúc không gian sinh hoạt cộng đồng bừng sáng với các hoạt động văn nghệ dân gian và trò chơi truyền thống. Tiếng trống hội giòn giã xen lẫn tiếng cười nói của du khách thập phương tạo nên một bức tranh quê sống động. Tại đây, ranh giới giữa quá khứ và hiện tại dường như xóa nhòa, chỉ còn lại tình làng nghĩa xóm và lòng tự hào dân tộc.

Đặc biệt, “sân nghĩa”, nơi diễn ra lễ hội, từ bao đời nay đã trở thành không gian gắn kết cộng đồng thiêng liêng. Xưa kia, đó là nơi dân làng hội tụ để chia sẻ buồn vui, bàn chuyện đồng áng, giữ gìn hương ước. Ngày nay, dù được quy hoạch khang trang, bề thế hơn để phục vụ du lịch, nhưng “sân nghĩa” vẫn giữ được cái hồn cốt truyền thống, trở thành nơi giáo dục trực quan nhất cho thế hệ trẻ về lòng yêu quê hương.

Khát vọng vươn xa

Ông Đặng Hữu Phúc, Chủ tịch địa phương, nhấn mạnh rằng: “Việc công nhận Di sản quốc gia không chỉ mang ý nghĩa danh dự. Lễ hội đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội. Những giá trị văn hóa đặc sắc này chính là nguồn tài nguyên quý báu để tạo nên các sản phẩm du lịch văn hóa tâm linh đặc trưng”.

Trong bối cảnh địa phương đang đẩy mạnh phát triển du lịch và dịch vụ, Lễ hội Bà Chiêm Sơn mở ra nhiều cơ hội mới như phát triển chuỗi du lịch về nguồn, kết nối lễ hội với Thánh địa Mỹ Sơn và các làng nghề truyền thống để tạo ra một tour trải nghiệm toàn diện cho du khách.

Cùng với đó, thúc đẩy dịch vụ và thương mại. Việc thu hút hàng vạn du khách mỗi dịp đầu xuân giúp nâng cao thu nhập cho người dân thông qua các dịch vụ lưu trú, ẩm thực và bán sản phẩm địa phương.

Lễ hội tạo ra sân chơi văn hóa lành mạnh, góp phần xây dựng môi trường sống tích cực tại địa phương.

Ông Trần Văn Hiền, Ủy viên Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Nam Phước chia sẻ rằng, việc được công nhận Di sản quốc gia là niềm vinh dự nhưng cũng là trách nhiệm nặng nề. Địa phương xác định phải bảo tồn nguyên gốc giá trị lễ hội, tránh tình trạng thương mại hóa quá mức làm mất đi sự thiêng liêng vốn có.

Bà Nguyễn Thị Nhung (70 tuổi) người dân địa phương chia sẻ: “Sự kiện vinh danh vào đầu xuân Bính Ngọ 2026 là một lời khẳng định: Truyền thống không bao giờ cũ nếu chúng ta biết trân trọng và khai thác đúng hướng. Từ một lễ hội mang đậm tính làng xã, nay Bà Chiêm Sơn đã trở thành tài sản chung của quốc gia, góp phần làm giàu thêm kho tàng di sản văn hóa Việt Nam, thật đáng trân trọng!”.

Thật vậy! Giữa nhịp sống hối hả của thế kỷ 21, hình ảnh những làn khói hương trầm mặc, tiếng trống hội vang vọng và sắc màu rực rỡ của cờ hoa tại Chiêm Sơn như một nốt lặng đầy ý nghĩa. Nó nhắc nhở mỗi người con xứ Quảng về cội nguồn, về mảnh đất “sân nghĩa” thân thương. Lễ hội Bà Chiêm Sơn không chỉ thăng hoa cùng nhịp di sản mà còn đang trở thành nhịp cầu nối liền quá khứ rực rỡ với một tương lai phát triển bền vững, giàu bản sắc.

Hy vọng rằng, với tầm vóc mới của một Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, Lễ hội Bà Chiêm Sơn sẽ ngày càng tỏa sáng, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước, trở thành niềm tự hào bất tận của vùng đất Duy Xuyên tươi đẹp.