Lo ngại “con cháu cùng huyết thống lấy nhau” khi không công khai hiến, nhận tinh trùng, phôi

Hiến, nhận tinh trùng, phôi: Tại sao lại vô danh?

Thiếu tướng Nguyễn Minh Tuấn, Giám đốc Công an tỉnh Phú Thọ (ĐBQH Đoàn Phú Thọ) bày tỏ băn khoăn về việc hiến và nhận tinh trùng, hiến và nhận phôi được thực hiện trên nguyên tắc vô danh giữa người hiến và người nhận. “Tại sao lại quy định vô danh?”, ông Tuấn nêu vấn đề và cho biết, quy định nhận tinh trùng ra đời từ năm 2003. Khi ấy, định kiến xã hội khác với bây giờ, thế giới hiện nay cũng khác với ngày xưa. Do đó, đề nghị Quốc hội, Bộ Y tế, Chính phủ phân tích “vô danh thì được gì? công khai thì được gì?”.

 “Nên công khai hay không công khai danh tính. Không công khai danh tính thì được gì về mặt đạo đức xã hội, mặt gia đình. Và công khai danh tính thì được gì cho đất nước, được gì cho xã hội, được gì cho nòi giống?”, ông Tuấn đặt câu hỏi. Đồng thời phân tích, một người cho tinh trùng không phải chỉ cho một người phụ nữ, mà có thể cho rất nhiều người. Lo ngại sau này “con cháu cùng huyết thống lấy nhau” khi trong văn bản quy định liên quan đến nhân thân của các đứa trẻ hiện nay không nói đến việc khi lấy vợ phải xem nhân thân bố là ai, người như thế nào. Việc này sẽ xảy ra tình trạng hôn nhân cùng huyết thống.

Giám đốc Công an Phú Thọ cho hay, luật pháp nước Anh cho phép những đứa trẻ được thụ thai nhờ tinh trùng/trứng hiến tặng nhận thông tin về cha, mẹ mình khi 18 tuổi; tương tự tại Pháp, Đan Mạch, Đức cũng vậy. “Tôi đề nghị chúng ta phải vượt qua định kiến. Bảo vệ hạnh phúc của một gia đình, một trẻ em mà cấm thì ảnh hưởng đến nòi giống của xã hội”, ông Tuấn cho hay.

Theo ông Tuấn, hiện việc sử dụng tinh trùng hiến nhiều khi các cặp gia đình vô sinh do nhiều yếu tố. Nếu nguồn tinh trùng không công khai, vô hình trung ảnh hưởng ít nhiều đến nòi giống sau này. Do đó, đề nghị Bộ Y tế cùng với các ngành cần đánh giá lại về mặt đạo đức như thế nào để công khai, đảm bảo danh tính của các đứa trẻ sinh ra được từ biện pháp này. Giai đoạn công khai nên từ 16-18 tuổi khi các cháu đã trưởng thành nhằm phục vụ cho công tác đăng ký hôn nhân và tránh trường hợp cùng huyết thống.

Đề xuất người chết não được hiến mô, tạng khi được sự đồng ý của người thân trong gia đình

Đại biểu Nguyễn Bình Tân (Đoàn Cà Mau), đề nghị quy định chặt chẽ việc hiến mô, tạng đối với người còn sống. Đặc biệt cơ chế tư vấn của Hội đồng tư vấn phải đảm bảo công khai, minh bạch; tránh trường hợp thao túng tâm lý để dẫn đến trường hợp hiến theo ý muốn của của các bên có liên quan vì lợi ích.

Đối với trường hợp hiến mô, tạng, bộ phận cơ thể người với người đã chết, chết não, chết tuần hoàn trong dự thảo luật quy định chỉ lấy mô, tạng, bộ phận cơ thể người đối với người tự nguyện hiến trước đó, hoặc trong trường hợp chưa hiến trước đó nhưng có nguyện vọng trước khi chết và được sự đồng ý của người thân và đại diện hợp pháp.

Tuy nhiên ông Tân cho rằng, trong thực tế có nhiều trường hợp người chết không kịp thể hiện nguyện vọng (ví dụ trong trường hợp tai nạn giao thông). Nhưng cha mẹ và người thân có nhận thức tiến bộ và muốn hiến thì trường hợp này trong luật lại không quy định. Cho nên vô tình không thể thực hiện được ý muốn, nghĩa cử cao đẹp của cha mẹ. Vấn đề này thực tế có rất nhiều.

Dẫn chứng tại các nước tiên tiến trên thế giới lại quy định “ngược lại” với Việt Nam. Đó là người nào không muốn hiến thì ghi rõ “không muốn hiến xác, hiến bộ phận”. Những trường hợp còn lại thì được phép (nếu được sự đồng ý của người thân), từ đó ông Tân đề nghị nên cân nhắc bổ sung thêm trường hợp: Trong trường hợp người chết não, chết tuần hoàn chưa, không thể hiện nguyện vọng do bị chết bất ngờ, nhưng cha mẹ ruột và người thân, người đại diện hợp pháp có nguyện vọng hiến thì nên cho phép được hiến, và người thân của người đã chết chịu trách nhiệm trước quy định pháp luật.

Ông Phan Chí Hiếu, Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp cũng cho rằng, cần quy định điều kiện linh hoạt hơn cho những người chết não, chết tuần hoàn do nguyên nhân bất thường, ví dụ như tai nạn giao thông. Những người này thông thường đang sống khỏe mạnh, không có văn bản  cam kết hiến, khi chết bất ngờ thì không thể có nguyện vọng hiến trước khi chết. Tình huống này khá phổ biến trong thực tế. Cho nên cần xử lý hợp lý để tăng thêm nguồn hiến.

“Có những điều kiện khắt khe quá mức cần thiết và hơi bất hợp lý. Như phải đã đăng ký hiến; trường hợp không đăng ký hiến thì phải có nguyện vọng trước khi chết. Có nhiều người bị những bệnh nan y, bệnh hiểm nghèo không ý thức và làm chủ được hành vi của mình thế làm sao có thể đăng ký hiến và thể hiện nguyện vọng trước khi chết?”, ông Hiếu nêu vấn đề và cho rằng với những điều kiện này không thể nào hiến bộ phận cơ thể sau khi chết tuần hoàn, chết não.