Loại hơn 460 thủy điện khỏi quy hoạch

Thủy điện Hố Hô (Hà Tĩnh).

Nhiều lí do để giảm bớt thủy điện nhỏ

Báo cáo kết quả rà soát quy hoạch các dự án thủy điện của Bộ Công thương cho biết, trong 3 năm thực hiện rà soát quy hoạch theo Nghị quyết số 62/2013/QH13 của Quốc hội, đã loại khỏi quy hoạch 8 dự án thủy điện bậc thang (DATĐ), (655 MW bao gồm: thủy điện Pa Ma - 80 MW, Huổi Tạo - 180 MW, Sông Giằng - 60 MW, Đức Xuyên - 58MW, Đồng Nai 6 - 135 MW, Đồng Nai 6A - 106 MW, Tà Lài - 20 MW, Ngọc Định - 16 MW) và 463 DATĐ nhỏ (1.404,68 MW), không xem xét quy hoạch 213 vị trí tiềm năng (349,61MW).

Hiện nay, trên cả nước có 306 dự án thủy điện với tổng công suất lắp máy Nlm=15.474,3 MW đang vận hành phát điện; 193 DA (5.662,66 MW) đang thi công xây dựng; 245 DA (3.006 MW) đang nghiên cứu đầu tư; còn lại 59 DA (421,88 MW) có quy mô nhỏ, đang được tiếp tục rà soát.

Về quy hoạch bậc thang thủy điện trên các dòng sông lớn: Đã vận hành phát điện 61 DA (13.101,10 MW); đang thi công xây dựng 31 DA (3.580,50 MW); đang nghiên cứu đầu tư 15 DA (730, 50 MW); có 03 DA (128 MW) chưa cho phép nghiên cứu đầu tư.

Theo khẳng định của Bộ Công thương, thời gian qua, Bộ Công thương và UBND các tỉnh đã chủ động đề xuất và thống nhất để loại khỏi quy hoạch các DATĐ nhỏ chưa có Nhà đầu tư quan tâm, quy mô nhỏ, đấu nối khó khăn, diện tích chiếm đất lớn,...

“Ngoài ra, trong quá trình thẩm định phê duyệt quy hoạch thủy điện (gồm các thủy điện trong bậc thang và thủy điện nhỏ), Bộ Công thương và UBND các tỉnh đã đánh giá kỹ các chỉ tiêu về kinh tế - kỹ thuật và các tiêu chí về môi trường và xã hội đối với các DATĐ để kiên quyết loại bỏ hoặc điều chỉnh hợp lý đối với các dự án này” – Báo cáo của Bộ Công thương nhấn mạnh.

Nhận định về việc loại bỏ hơn 460 dự án thủy điện nhỏ khỏi quy hoạch, ông Đỗ Đức Quân - Phó Tổng cục trưởng Tổng Cục Năng lượng (Bộ Công thương) cho rằng, xét về hiệu quả kinh tế, các dự án thủy điện nhỏ có vai trò không lớn với hệ thống cung cấp điện nhưng lại gây nhiều khó khăn trong vấn đề đấu nối và vấn đề giao thông. Bên cạnh đó, diện tích chiếm đất của dự án cũng là lý do để loại bỏ.

Thủy điện vẫn cần được ưu tiên

Không thể phủ nhận vai trò của thủy điện đối với đời sống kinh tế - xã hội, đặc biệt là vấn đề đảm bảo an ninh năng lượng của quốc gia.

Theo đánh giá của giới chuyên gia, đây là nguồn năng lượng sạch, có khả năng tái tạo, giá thành rẻ hơn so với các nguồn điện khác.

Quá trình đầu tư xây dựng và vận hành khai thác đã tạo nhiều việc làm cho các lực lượng lao động trong cả nước. Việc hình thành các hồ chứa thủy điện cũng góp phần quan trọng trong việc chủ động tích trữ để xả nước cho nhu cầu dân sinh, nông nghiệp và tham gia cắt giảm lũ cho hạ du, cải tạo môi trường, phát triển du lịch sinh thái, nuôi trồng thủy sản, giao thông thủy... Đây là những lý do cho thấy phát triển các dự án thủy điện vẫn cần được ưu tiên.

Tuy nhiên, những hệ lụy do thủy điện gây ra không ít. Dư luận xã hội gần đây liên tục chứng kiến các sự cố liên quan đến vỡ đập thủy điện và xả lũ tại các nhà máy thủy điện gây ra những mất mát lớn về người và của cho người dân vùng hạ du.

Đó là sự cố vỡ đập thủy điện Sông Bung 2 khiến hai người mất tích hồi tháng 9-2016. Và mới đây nhất liên tiếp các nhà máy thủy điện Hố Hô và An Khê xả lũ gây ngập lụt và thiệt hại lớn về người và của cho người dân các tỉnh miền Trung.

Còn lùi về trước đó, hầu như năm nào, các địa phương cũng phải gánh chịu những trận lũ lớn do tác động từ vận hành công trình thủy điện không đúng quy trình.

Sự cố vừa xảy ra tại thủy điện Hố Hô và An Khê cũng được chính lãnh đạo Bộ Công thương thừa nhận, do chưa tuân thủ đầy đủ về chế độ thông tin báo cáo việc vận hành hồ chứa, đặc biệt, riêng đối với thủy điện Hố Hô vận hành trong đợt lũ từ ngày 13 đến ngày 15/10/2016, việc xả lũ trong tình huống khẩn cấp đã làm gia tăng lưu lượng về hạ du khoảng 192m3/s trong thời gian từ 17h30 ngày 14/10/2016 đến 2h00 ngày 15/10/2016, gây ảnh hưởng nhất định tới hạ du, đặc biệt là các xã ngay sau đập…

Có thể thấy, dù mang lại rất nhiều mặt lợi, song không thể bỏ qua những hệ lụy mà các dự án thủy điện có thể gây ra đối với đời sống dân sinh của người dân tại các địa phương có xây dựng các nhà máy thủy điện cũng như hệ lụy đối với nền kinh tế.

Dù vậy, không ít ý kiến cho rằng, sự hiện diện của hàng trăm nhà máy thủy điện hiện nay vẫn mang lại cho nền kinh tế nhiều hơn là những thứ mà nó “cướp” đi.

Và trong hoàn cảnh của Việt Nam hiện nay, nguồn than đá, dầu khí trong nước đang ngày cạn kiệt, nguy cơ phải nhập khẩu với khối lượng lớn; các nhà máy điện hạt nhân, điện gió cũng chưa thể xây dựng vì chi phí quá tốn kém, thì việc phát triển thủy điện vẫn rất cần thiết. Song, vấn đề đặt ra là phát triển như thế nào để tạo sự ổn định, bền vững, hạn chế thấp nhất những rủi ro mà thủy điện gây ra.

Theo GS Viện sĩ Trần Đình Long - Phó Chủ tịch Hội Điện lực Việt Nam, trên thực tế, thời gian qua, không ít dự án thủy điện nhỏ được xây dựng tại các địa phương, song những luận chứng cũng như báo cáo toàn diện về tác động, chế độ vận hành của công trình lại chưa được xem xét triệt để.

Bởi vậy, vị chuyên gia này khuyến cáo, việc xây dựng, lập quy hoạch, kế hoạch phát triển các nguồn thủy điện cần phải được xem xét một cách cẩn trọng hơn để tránh những rủi ro có thể mang lại như chúng ta đã và đang chứng kiến.