Loạn thị trường thực phẩm chức năng - Bài 2: Thực phẩm chức năng có phải “thần dược”?

PV: Thưa ông, khả năng “chữa bệnh” thực sự của thực phẩm chức năng (TPCN) đến đâu?

PGS.TS Trần Đáng: TPCN có tác dụng hỗ trợ điều trị, phòng ngừa bệnh tật. TPCN không phải là thuốc, không thể thay thế được thuốc điều trị bệnh. Có thể uống TPCN hàng ngày để tăng cường sức khoẻ, tăng sức đề kháng giảm nguy cơ bệnh tật, chống lão hoá kéo dài tuổi thọ, làm đẹp cho con người.

Đối với những người bệnh, dùng TPCN có thể làm giảm tác dụng phụ và những tai biến của tân dược. Ngoài ra, bản thân TPCN có một số hoạt chất tác động trực tiếp vào các nguyên nhân gây bệnh, vì thế có tác dụng hỗ trợ điều trị bệnh. Cũng có những bệnh mà dùng TPCN có thể giúp đẩy lùi bệnh tật, giống như khi chúng ta bị ốm, chỉ cần tăng cường ăn uống, nghỉ ngơi hợp lý đã có thể khoẻ lại.

Vì thế, TPCN nên được hiểu là sản phẩm dùng để hỗ trợ chức năng của các bộ phận trong cơ thể, làm tăng sức đề kháng tạo cho cơ thể tình trạng thoải mái và giảm nguy cơ, tác hại của bệnh tật. Phải hiểu cho đúng thì mới có thể dùng đúng được, không thì chỉ “tiền mất tật mang”.

Thị trường TPCN ở Việt Nam đang phát triển nhanh chóng cả về số lượng và chủng loại. Lấy ví dụ, đến bất kỳ hiệu thuốc nào hỏi về TPCN dành cho trẻ biếng ăn cũng có ít nhất hàng chục loại. Người tiêu dùng nên dựa vào đâu để mua sản phẩm, thưa ông?

- 15 năm kể từ khi TPCN bắt đầu được nhập khẩu vào Việt Nam với số lượng ban đầu chỉ 13 sản phẩm. Hiện cả nước đã có 1.781 doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh với hơn 10.000 sản phẩm TPCN đưa ra thị trường. Người tiêu dùng chỉ còn cách trở thành người tiêu dùng thông thái để chọn được những sản phẩm tốt nhất, phù hợp cho bản thân và gia đình. Theo tôi, cần tuân thủ 5 bước sau:

Bước một, đánh giá được tình trạng sức khoẻ của bản thân. Không chỉ đánh giá bằng cảm quan mà phải đi khám, đi kiểm tra sức khoẻ ở những cơ sở y tế uy tín để xem cơ thể có vấn đề gì không.

Bước hai là xác định mục tiêu sử dụng. Ví dụ, tôi đang bị ung thư thì tôi dùng TPCN để giảm bớt tác hại của ung thư và kéo dài được đời sống, hỗ trợ cho tân dược, xạ trị. Hoặc tôi có đường máu cao, tôi chưa dùng thuốc tây mà dùng TPCN để giảm đường, giảm nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường.

Bước ba là chọn sản phẩm cho phù hợp với tình trạng sức khoẻ. Sản phẩm đó phải được Cục ATTP đánh giá về chất lượng, tính an toàn và hiệu quả, chứng nhận cho lưu hành tự do ở Việt Nam. Ngay cả khi đã có những chứng nhận của Cục, người tiêu dùng cũng nên tìm hiểu thêm qua các kênh khác. Vì có hiện tượng, có sản phẩm TPCN đã bị Cục rút giấy phép lưu hành nhưng vẫn được bày bán công khai.

Bước bốn, phải sử dụng theo đúng hướng dẫn của nhà sản xuất ghi trên nhãn mác về liều lượng và thời gian. Tuyệt đối không được dùng cấp tốc kẻo chết oan, như một số trường hợp sử dụng TPCN giảm béo quá liều phải cấp cứu thời gian qua báo chí đã đưa tin.

Bước năm, phải đánh giá được tính hiệu quả của TPCN mà mình sử dụng sau một thời gian. Chẳng hạn, tôi không có bệnh gì, dùng TPCN để tăng cường sức khoẻ thì sau một tháng dùng sản phẩm phải thấy người khoẻ lên, lao động tốt hơn, chứng tỏ TPCN đó tốt và phù hợp. Nếu ngược lại, nghĩa là sản phẩm đó không phù hợp hoặc là… giả. Cái này phải rất cẩn thận vì khâu hậu kiểm của chúng ta còn thiếu và yếu quá!

Nhiều TPCN được rao bán trên mạng là hàng xách tay.

Nhiều người mua, sử dụng TPCN vì thấy người khác dùng có hiệu quả. Điều đó có nên không?

- Cần đánh giá chính xác tình trạng cơ thể của mình trước khi dùng bất cứ sản phẩm gì, dù là thuốc hay TPCN. Truyền miệng nhau cũng là một cách nhưng nên có nhà khoa học, bác sĩ, chuyên gia tư vấn vì với mỗi người là một cá thể khác nhau, không ai giống ai hoàn toàn.

Về giá cả, cùng một tác dụng được quảng cáo nhưng TPCN ngoại có giá cao gấp vài lần hàng nội. Nhất là những TPCN gắn mác “hàng xách tay” có giá trên trời, thưa ông?

- Hiện nay, thuế đánh vào mặt hàng TPCN nhập khẩu cao, 30 – 40% trong khi với thuốc chỉ từ 0 – 10%. Với mặt hàng TPCN xách tay, đó là hàng lậu. Không phải lúc nào “đắt cũng xắt ra miếng”.

Hồi đầu năm nay, cơ quan chức năng Mỹ đã cấm lưu hành một số TPCN do các sản phẩm này không đảm bảo chất lượng. Trong khi đó, TPCN có xuất xứ Mỹ hiện đang được bán tràn lan trên thị trường Việt Nam, từ trên mạng đến các hiệu thuốc. Điều này rất nguy hiểm cho sức khỏe người dùng vì rất nhiều trong số đó là hàng không chính ngạch.

Trân trọng cảm ơn ông!