Lợi ích lớn từ mô hình điện mặt trời nông nghiệp

Số liệu đánh giá, phân tích các mô hình điện mặt trời nông nghiệp điển hình tại Việt Nam do Viện Nghiên cứu thị trường và Thể chế nông nghiệp và Viện Môi trường nông nghiệp (thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường) thực hiện cho thấy, những trang trại công nghệ cao có thể đạt lợi nhuận trên 1 tỷ đồng/ha hàng năm trong trường hợp tự sản tự tiêu và diện tích lắp pin mặt trời bằng diện tích đất canh tác. Theo đó, lợi nhuận cải thiện đến từ việc tiết kiệm chi phí năng lượng và tăng năng suất. Hệ thống pin mặt trời được bố trí phù hợp giúp giảm nhiệt độ bên dưới, tăng năng suất của hầu hết loại vật nuôi và một số cây trồng ưa bóng.

Theo các chuyên gia, qua khảo sát tại miền Trung và Tây Nguyên cho thấy nhiệt độ dưới mái pin mặt trời giảm 6-7°C ở khu vực trồng nấm và 1-3°C trong chăn nuôi, giúp vật nuôi giảm căng thẳng nhiệt, tăng sức khỏe, năng suất, cũng như giảm chi phí thức ăn.

Ông Đỗ Huy Thiệp - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu thị trường và Thể chế nông nghiệp cho rằng, nhà đầu tư có thể thu lợi nhuận đáng kể từ cả hệ thống này. Nếu bán toàn bộ điện lên lưới điện, doanh thu có thể đạt trên 2 tỷ đồng/năm/MWp (với những trang trại xấp xỉ 1ha) tại những vùng có điều kiện thuận lợi. Đồng thời, lợi nhuận từ sản xuất nông nghiệp rất đa dạng, với những trang trại công nghệ cao có thể đạt trên 1 tỷ đồng/ha/năm. Ngoài ra, mô hình này còn giúp giảm chi phí điện cho những trang trại tiêu thụ nhiều năng lượng, đồng thời duy trì sinh kế cho người dân địa phương, nhất là lao động nữ.

Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để ứng dụng và nhân rộng mô hình điện mặt trời nông nghiệp nhằm giải quyết đồng thời bài toán năng lượng sạch và phát triển nuôi trồng bền vững. Cụ thể, Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia có bức xạ mặt trời cao nhất Đông Nam Á, đặc biệt ở Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long. Cùng với đó, nền nông nghiệp lớn vốn tạo điều kiện thuận lợi để tích hợp các dự án mô hình điện mặt trời nông nghiệp. PGS.TS Mai Văn Trịnh - Viện trưởng Viện Môi trường Nông nghiệp chia sẻ, không gian nông nghiệp đang bị lãng phí rất lớn. Nếu tận dụng kết hợp điện mặt trời, thu nhập của người dân sẽ tăng đáng kể. Ông Trịnh dẫn chứng, ở quy mô 400m2, nông dân có thể thu được 96 triệu đồng tiền điện/năm. Trong khi với diện tích này trồng 3 vụ lúa chỉ thu về khoảng 2,5 tấn lúa, lợi nhuận chỉ khoảng 7 triệu đồng (nếu lấy giá bán là 6.000 đồng/kg).

Dù mô hình trang trại lắp pin mặt trời trên mái được đánh giá có nhiều tiềm năng và lợi thế phát triển, nhưng giới chuyên gia đánh giá, mô hình này đang gặp phải thách thức đáng kể. Rào cản lớn nhất là chi phí đầu tư ban đầu cao, ước tính trên 10 tủ đồng cho công suất 1 MWp. Bên cạnh đó, khung pháp lý về sử dụng đất kép cho nông nghiệp - năng lượng vẫn đang chờ hoàn thiện, khiến nhà đầu tư e ngại. Ngoài ra, dữ liệu khoa học về các loại cây trồng, vật nuôi phù hợp với mô hình điện mặt trời nông nghiệp chưa đầy đủ. Năng lực kỹ thuật lắp đặt, vận hành và bảo trì còn hạn chế. Điểm then chốt mở khóa cho điện mặt trời nông nghiệp đó là khung pháp lý rõ ràng, thúc đẩy nghiên cứu và tạo ra các chính sách khuyến khích phù hợp để doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân cùng tham gia.

Theo ông Nguyễn Thế Hinh - Phó Trưởng ban Ban Quản lý các dự án nông nghiệp (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), điện mặt trời mang lại lợi nhuận cao. Nhưng hiện nay xảy ra vấn đề tranh chấp giữa đất nông nghiệp và điện mặt trời. Các mô hình điện mặt trời kết hợp trồng trọt, chăn nuôi chủ yếu mang tính hình thức nhằm bán điện lưới, chưa có tiêu chí để phân biệt, quản lý điện mặt trời nông nghiệp và điện mặt trời khác (mái nhà, công nghiệp). Bên cạnh đó, qua khảo sát, đa số các trang trại làm điện mặt trời trước, trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản sau và nhiều mô hình gặp thất bại. Do đó, khi mở rộng phải giải quyết được vấn đề kỹ thuật, thiết kế trang trại trước khi làm điện mặt trời nông nghiệp.