Lỗi phần mềm có thể khiến ô tô đang chạy đột ngột mất phanh

Một chiếc ô tô có thể không gặp bất kỳ hư hỏng cơ khí rõ ràng nào, động cơ vẫn hoạt động bình thường, nhưng hệ thống phanh lại bất ngờ không thực hiện đúng chức năng. Nguyên nhân không nằm ở má phanh, đĩa phanh hay đường dẫn dầu, mà có thể bắt nguồn từ một lỗi trong chương trình điều khiển điện tử.

Nguy cơ này được ghi nhận trong một chiến dịch triệu hồi của General Motors (GM) tại Mỹ. Ngày 29/10, hãng thông báo triệu hồi 67.380 xe thuộc các thương hiệu Cadillac và Chevrolet do lỗi phần mềm trong bộ điều khiển hệ thống phanh. Theo hồ sơ gửi Cơ quan An toàn giao thông đường bộ quốc gia Mỹ (NHTSA), lỗi có thể khiến xe tạm thời mất khả năng phanh trong một số điều kiện vận hành, làm tăng nguy cơ tai nạn.

Các mẫu xe thuộc diện triệu hồi gồm Cadillac Lyriq đời 2023-2027, Cadillac Celestiq đời 2025-2026, Cadillac Vistiq đời 2026-2027 và Chevrolet Blazer EV đời 2024-2027. Tuy nhiên, phạm vi ảnh hưởng được xác định theo cấu hình và thời gian sản xuất cụ thể, không có nghĩa tất cả xe cùng mẫu, cùng năm đều mắc lỗi. Đáng chú ý, lỗi liên quan đến một số cấu hình dẫn động bốn bánh hiệu suất cao của Lyriq và Blazer EV.

Điều kiện xuất hiện lỗi cũng khá đặc biệt. Khi người lái đạp phanh nhẹ ở tốc độ thấp, đồng thời đánh lái qua đoạn đường gồ ghề hoặc chỗ lõm, bộ điều khiển có thể nhận diện sai chuyển động của bánh xe. Phần mềm sau đó ra lệnh giải phóng áp suất phanh, khiến lực phanh bị suy giảm hoặc mất tác dụng trong thời gian ngắn. Hệ thống có thể khôi phục khả năng phanh khi người lái đạp bàn đạp lần tiếp theo.

Như vậy, đây không phải trường hợp má phanh bị mòn, đĩa phanh hỏng hay hệ thống thủy lực bị rò rỉ. Các bộ phận cơ khí có thể vẫn nguyên vẹn, nhưng một chương trình điều khiển xử lý sai tín hiệu lại khiến hệ thống không thực hiện đúng nhiệm vụ.

Theo Drive Tesla, hồ sơ điều tra nội bộ của GM ghi nhận 24 phản ánh có khả năng liên quan đến hiện tượng này trong giai đoạn từ tháng 2/2024 đến tháng 6/2026. Trong đó có 20 vụ va chạm nhẹ và hai báo cáo về thương tích nhẹ.

GM khắc phục bằng cách cập nhật phần mềm bộ điều khiển phanh, miễn phí qua mạng không dây hoặc tại đại lý. Việc một lỗi trong chương trình điều khiển có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng phanh cho thấy phần mềm đã trở thành một bộ phận quan trọng trong bảo đảm an toàn của ô tô hiện đại.

Không chỉ phanh, túi khí cũng có thể bị vô hiệu hóa

Một chiến dịch triệu hồi khác của Hyundai Motor America, được thông báo ngày 2/11, cho thấy lỗi phần mềm còn có thể ảnh hưởng đến những thiết bị bảo vệ người ngồi trong xe khi xảy ra tai nạn.

Theo hồ sơ triệu hồi số 26V728 gửi NHTSA, Hyundai triệu hồi 37.901 xe, gồm 29.058 chiếc Kona Electric đời 2019-2023 và 8.843 chiếc Veloster N đời 2019-2022. Nguyên nhân là lỗi phần mềm trong bộ điều khiển túi khí (ACU), có thể khiến túi khí và bộ căng đai an toàn không kích hoạt khi xảy ra va chạm.

ACU là bộ phận tiếp nhận và xử lý tín hiệu từ các cảm biến va chạm, sau đó quyết định thời điểm kích hoạt túi khí và bộ căng đai an toàn. Đây là quá trình phải diễn ra trong thời gian rất ngắn, bởi các thiết bị bảo vệ chỉ có thể phát huy tác dụng nếu được kích hoạt đúng thời điểm.

Theo tài liệu triệu hồi, dữ liệu trong ACU có thể bị hỏng nếu bộ điều khiển khởi động lại đúng lúc đang ghi thông tin vào bộ nhớ trong. Khi dữ liệu bị lỗi, hệ thống có thể tự vô hiệu hóa túi khí và bộ căng đai an toàn. Đèn cảnh báo túi khí trên bảng đồng hồ sẽ sáng để thông báo sự cố cho người lái.

Tính đến ngày 22/10/2026, Hyundai ghi nhận 331 báo cáo liên quan đến hiện tượng này, nhưng chưa xác định được vụ va chạm, cháy xe hay thương tích nào có liên quan. Biện pháp khắc phục là cập nhật phần mềm ACU miễn phí tại đại lý. Theo kế hoạch, hãng sẽ gửi thông báo triệu hồi đến chủ xe từ đầu tháng 1/2027.

Hai vụ triệu hồi của GM và Hyundai có nguyên nhân kỹ thuật khác nhau, nhưng cùng cho thấy lỗi phần mềm không chỉ ảnh hưởng đến những tiện ích như màn hình giải trí, định vị hay kết nối điện thoại. Chúng có thể tác động trực tiếp đến những chức năng quyết định khả năng vận hành và bảo vệ người ngồi trong xe.

Trên ô tô hiện đại, các bộ điều khiển điện tử (ECU) tiếp nhận tín hiệu từ cảm biến, xử lý dữ liệu rồi gửi lệnh đến những bộ phận liên quan. Tùy cấu trúc từng mẫu xe, các bộ điều khiển đảm nhiệm những chức năng như quản lý động cơ, hộp số, hệ thống chống bó cứng phanh ABS, cân bằng điện tử, túi khí và hỗ trợ lái.

Chẳng hạn, hệ thống ABS sử dụng cảm biến theo dõi tốc độ quay của các bánh xe. Khi phát hiện bánh có nguy cơ bị bó cứng lúc phanh, bộ điều khiển điều chỉnh áp suất phanh để bánh tiếp tục quay, giúp người lái duy trì khả năng điều khiển hướng đi. Với túi khí, ACU phải phân tích tín hiệu va chạm để quyết định có kích hoạt thiết bị bảo vệ hay không.

Những hệ thống này cần cả phần cứng lẫn phần mềm hoạt động chính xác. Cảm biến, dây dẫn, bộ chấp hành và các chi tiết cơ khí có thể còn nguyên vẹn, nhưng nếu bộ điều khiển xử lý sai tín hiệu hoặc dữ liệu bị hỏng, chức năng tương ứng vẫn có thể bị ảnh hưởng.

Khác với nhiều hư hỏng cơ khí, lỗi phần mềm không nhất thiết biểu hiện bằng tiếng động bất thường, rung lắc hay suy giảm hiệu suất dễ nhận thấy. Một số lỗi chỉ xuất hiện khi nhiều điều kiện cụ thể cùng xảy ra. Trường hợp GM là ví dụ: sự kết hợp giữa tốc độ thấp, thao tác phanh nhẹ, đánh lái và mặt đường gồ ghề có thể làm phát sinh hiện tượng bất thường.

Cập nhật phần mềm có giải quyết được vấn đề?

Sự phổ biến của ô tô kết nối giúp các nhà sản xuất có thêm phương thức xử lý lỗi thông qua cập nhật phần mềm từ xa (OTA). Thay vì đưa xe đến xưởng, một số bản cập nhật có thể được gửi trực tiếp đến phương tiện thông qua kết nối mạng.

GM lựa chọn phương án này cho chiến dịch triệu hồi liên quan đến hệ thống phanh, bên cạnh cách cập nhật tại đại lý. Trong khi đó, Hyundai yêu cầu chủ xe đưa phương tiện đến đại lý để kỹ thuật viên cập nhật phần mềm bộ điều khiển túi khí.

OTA giúp rút ngắn thời gian và giảm sự bất tiện cho người sử dụng, nhưng không có nghĩa mọi lỗi trên ô tô đều có thể xử lý từ xa. Phương án khắc phục phụ thuộc vào cấu trúc hệ thống, mức độ ảnh hưởng và yêu cầu kỹ thuật của từng chiến dịch triệu hồi.

Với người sử dụng, điều quan trọng là không chủ quan trước các cảnh báo liên quan đến phanh, túi khí hoặc những hệ thống an toàn khác. Đèn cảnh báo túi khí sáng không đơn thuần là một trục trặc trên bảng đồng hồ, mà có thể cho biết hệ thống bảo vệ người ngồi trong xe đã bị vô hiệu hóa. Tương tự, khi xuất hiện cảnh báo lỗi phanh, chủ xe cần kiểm tra theo hướng dẫn của nhà sản xuất, thay vì tự xóa thông báo rồi tiếp tục sử dụng.