Lỗi tại quy trình?

Việc mua máy xét nghiệm Covid-19 của một số tỉnh gây xôn xao dư luận.

Tất nhiên, ai cũng hiểu cán bộ một số địa phương đang hết sức lo sợ bị các ngành chức năng “sờ” tới, bởi đã có hàng loạt cán bộ của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) Hà Nội phải “nhập kho” vì nâng khống giá trị máy xét nghiệm Realtime PCR để trục lợi. Điều đó giải thích vì sao sau khi các cán bộ CDC Hà Nội bị bắt, các địa phương ra sức giải thích đã làm đúng quy trình, đúng các quy định của pháp luật trong việc mua máy xét nghiệm Realtime PCR, chứ không hề trục lợi.

Hầu hết các địa phương lý giải: Theo quy định của pháp luật, trong tình huống thiên tai, dịch bệnh khẩn cấp được phép chỉ định thầu chứ không nhất thiết phải thực hiện đấu thầu trong việc mua sắm đầu tư công. Vâng, tất nhiên quy định của pháp luật là vậy và các địa phương đã thực hiện đúng. Song, vấn đề ở chỗ việc chỉ định thầu đó đã công tâm, khách quan, đúng pháp luật hay chưa lại là chuyện hoàn toàn khác. Pháp luật không cho phép việc chỉ định thầu gây thất thoát nhiều tỷ đồng của ngân sách.

Đơn cử, việc UBND tỉnh Quảng Nam giải thích trong số 3 đơn vị báo giá máy xét nghiệm Realtime PCR thì chọn một doanh nghiệp bỏ giá thấp nhất, sau khi “đối chiếu” giá mà một số tỉnh, thành phố khác đã mua. Xét về mặt lý thuyết thì UBND tỉnh Quảng Nam đã thực hiện đúng quy định của pháp luật, song thực tế không đơn giản như vậy. Ai dám đảm bảo trong số 3 đơn vị đã báo giá máy xét nghiệm Covid-19 không có doanh nghiệp ma? Ai dám khẳng định giá mà các đơn vị đã bỏ đúng với giá trị thực của thiết bị?

Việc chỉ định thầu không chỉ tuân thủ nguyên tắc chọn đơn vị bỏ giá thấp nhất, mà còn phải đảm bảo nguyên tắc giá trị mua sắm sát với giá thị trường. UBND tỉnh Quảng Nam, Thái Bình, Quảng Ninh... không thể nói không có thông tin về giá trị thực của máy xét nghiệm Realtime PCR, nên đã bị các doanh nghiệp “qua mặt”. Trong thời đại công nghiệp 4.0, thời đại bùng nổ kỹ thuật số thì việc kiểm tra giá trị thực của máy xét nghiệm Covid-19 chỉ là “phút mốt”, “trong một nốt nhạc”, chỉ là có muốn hay không mà thôi.

Có thể ở trong nước máy xét nghiệm Realtime PCR còn mới mẻ, ít đơn vị kinh doanh nên chưa nhiều thông tin về giá cả, cấu hình. Song, có lý nào các địa phương không thể check trên các website quốc tế, thậm chí trên chính trang chủ của các hãng sản xuất để nắm được giá trị thực của thiết bị. Vậy thì vì sao lại cứ nhất nhất là mua máy của đơn vị bỏ giá thấp nhất, dù giá trị đó cao gấp vài lần giá trị thật. Việc thực hiện “đúng quy trình” này đã gây thất thoát tiền thuế của dân thì liệu có đáng tội?

Dư luận xã hội cho rằng, không đơn giản là các địa phương “vô tư” thực hiện “đúng quy trình”, mà một số nơi đã có sự nhấm nháy, móc ngoặc, tiêu cực để rút tiền ngân sách. Thời buổi “xã hội phẳng” như hiện nay, nếu phải “móc hầu bao” bỏ tiền túi ra mua sắm, liệu có ai dại gì mất “tiền ngu” gấp tới 3-4 lần? Đương nhiên là không rồi, chỉ có tiền ngân sách, không phải là mồ hôi nước mắt của mình bỏ ra, lại có “chấm mút” chút đỉnh thì mới có chuyện xuất tiền ra mua đồ đắt một cách vô lối như vậy.

Nói như vậy để thấy, việc không ít địa phương cố giải thích việc mua sắm trang thiết bị y tế phòng chống đại dịch Covid-19, nhất là máy xét nghiệm Realtime PCR đúng quy trình là không thể chấp nhận được. Chẳng phải việc Mobifone mua 95% cổ phần của AVG cũng “đúng quy trình” sao? Vậy tại sao 2 lãnh đạo cao nhất của Bộ TT-TT cùng nhiều quan chức khác phải vướng vòng lao lý?! Đơn giản vì việc “đúng quy trình” ấy vẫn có thể trái pháp luật. Chỉ là vấn đề cơ quan chức năng có “sờ” đến hay không mà thôi.

Tóm lại, hành lang pháp lý dù có kín kẽ, chặt chẽ đến đâu, nhưng nếu những người thực thi công vụ vẫn cố tình tìm cách uốn éo, luồn lách thì khó có thể kiểm soát. Trong câu chuyện nâng khống máy xét nghiệm Realtime PCR của các tỉnh, thành phố, nếu chỉ nhìn bề ngoài “quy trình” thì có lẽ các cán bộ CDC Hà Nội đã không có ai bị bắt. Theo đó, việc một số tỉnh, thành phố thực hiện “đúng quy trình” nhưng vẫn làm thất thoát tiền thuế của dân vì thiếu hiểu biết, vì tư lợi, trục lợi cá nhân... vẫn cần xử lý nghiêm khắc.

Quy định của pháp luật, hay nói một cách hình tượng là “quy trình” là để đảm bảo không có sự gian dối, tiêu cực, nhằm phòng chống tham ô, tham nhũng. Vì thế đừng “lấy mác” quy trình để trục lợi cá nhân rồi nhởn nhơ ngoài vòng pháp luật. Dù có “đúng quy trình”, nhưng khi cơ quan chức năng vào cuộc thì vẫn có thể phát hiện, phanh phui hành vi trục lợi, tham ô, tham nhũng. Vậy nên đừng có lấy “quy trình” ra để hòng thoát tội, trong khi đôi tay đã trót nhúng tràm.