Lợi thế cạnh tranh từ giảm gánh nặng phát thải carbon

Nền tảng vận hành thị trường carbon

Nhằm thực hiện lộ trình thực hiện cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 và phát triển thị trường carbon, Việt Nam đang từng bước triển khai các công cụ quản lý phát thải khí nhà kính. Và mới đây nhất, ngày 29/6 vừa qua là một dấu mốc quan trọng trong phát triển thị trường carbon ở Việt Nam khi sàn giao dịch carbon trong nước đã chính thức được khai trương đi vào vận hành.

TS. Lương Quang Huy, Trưởng phòng Quản lý phát thải khí nhà kính và Bảo vệ tầng Ozon, thuộc Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, đây không chỉ là dấu mốc quan trọng đối với quá trình phát triển thị trường carbon mà còn là tín hiệu cho thấy các doanh nghiệp (DN) sẽ sớm trở thành những chủ thể trực tiếp tham gia cơ chế giao dịch phát thải.

TS. Huy cho biết thêm, nền tảng của hệ thống trao đổi hạn ngạch phát thải, tín chỉ carbon vẫn là hoạt động kiểm kê khí nhà kính, cũng như giảm phát thải tại từng cơ sở. Và mục tiêu của kiểm kê khí nhà kính không chỉ là tuân thủ quy định, mà còn giúp DN xác định rõ “dấu chân phát thải” trong toàn bộ chuỗi sản xuất, từ đó xây dựng lộ trình giảm phát thải phù hợp với điều kiện thực tế.

Theo kế hoạch, giai đoạn thí điểm 2025-2026 sẽ có 110 cơ sở thuộc ba ngành phát thải lớn tham gia, gồm 34 nhà máy nhiệt điện, 25 cơ sở sản xuất thép và 51 cơ sở sản xuất xi măng. Để bảo đảm dữ liệu thống nhất, Cục Biến đổi khí hậu đang phối hợp với các cơ quan đầu mối của Bộ Công Thương, Bộ Xây dựng cùng các hiệp hội, tập đoàn và DN xây dựng phương pháp tính toán, xác định lượng phát thải khí nhà kính phù hợp với quy định.

Về việc xây dựng phương án xác định lượng phát thải khí nhà kính, giới chuyên gia môi trường nhận định, xây dựng một phương án hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV) chuẩn mực trở thành yêu cầu cấp thiết để đảm bảo tính liêm chính của thị trường carbon trong nước và khả năng kết nối với thị trường carbon quốc tế.

Phương án tập trung vào thiết lập các cơ chế, thể chế, và hạ tầng kỹ thuật cần thiết để giám sát và đánh giá nỗ lực giảm nhẹ phát thải khí nhà kính một cách minh bạch và chính xác. Các hoạt động hỗ trợ tập trung vào kiểm kê khí nhà kính, xây dựng hệ thống MRV và nâng cao năng lực giảm phát thải cho các doanh nghiệp nhiệt điện, thép và xi măng là những lĩnh vực phát thải lớn nhất hiện nay.

Đồng quan điểm, chuyên gia về xây dựng kế hoạch giảm phát thải khí nhà kính, bà Akiko Ashii, đại diện Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) tại Việt Nam chia sẻ, xu hướng giảm phát thải carbon là không thể đảo ngược, trong đó đo lường và báo cáo phát thải chính xác ở cấp cơ sở là điều kiện tiên quyết để DN tham gia thị trường carbon trong tương lai.

Thành lợi thế cạnh tranh

Giới chuyên gia kinh tế khẳng định, ở thời điểm hiện tại, đối với DN, dữ liệu carbon đang trở thành một phần của thông tin kinh doanh và thông tin sản phẩm. Chính vì vậy mà phát triển xanh, giảm phát thải carbon là một đòi hỏi tất yếu đối với mỗi DN hiện nay để nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng yêu cầu của thị trường cũng như kỳ vọng của nhà đầu tư.

Bà Akiko Ashii chia sẻ, nhu cầu thị trường đang hướng tới các sản phẩm xanh, sử dụng ít carbon. Do đó, những DN theo đuổi mục tiêu giảm phát thải không chỉ có thể giảm thiểu rủi ro, mà còn thúc đẩy tăng trưởng doanh thu, mở rộng lợi nhuận và nâng cao giá trị của đơn vị. Và khi DN giảm phát thải carbon, tạo ra các sản phẩm có hệ số phát thải thấp hơn sẽ tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường, thậm chí có thể tạo ra các cơ hội kinh doanh mới, có thêm khách hàng và đối tác mới.

Chia sẻ về việc biến gánh nặng phát thải carbon thành lợi thế cạnh tranh, ông Nguyễn Tiến Hải, Giám đốc kỹ thuật Công ty Cổ phần Tư vấn Năng lượng và Môi trường (VNEEC) cho hay, biến đổi khí hậu và phát thải khí nhà kính không còn là gánh nặng tuân thủ đơn thuần, mà đang trở thành cơ hội kinh doanh mới cho các DN tiên phong tham gia thị trường carbon.

Và ngay trong phiên giao dịch đầu tiên (29/6) của thị trường sàn giao dịch carbon, 6 DN đã thực hiện thành công giao dịch với tổng khối lượng khoảng 1.200 hạn ngạch. Giá giao dịch dao động từ 130.000–136.000 đồng/hạn ngạch, cho thấy tín hiệu tích cực của thị trường ngay từ giai đoạn khởi động.

Cũng trong quá trình tham gia thị trường carbon, một trong những vấn đề được DN quan tâm là chi phí tuân thủ trong thị trường carbon. Theo cơ chế hiện hành, DN có thể phát sinh hai tình huống: dư hạn ngạch hoặc thiếu hạn ngạch phát thải. Nếu phát thải thấp hơn hạn ngạch được phân bổ, DN có thể bán phần dư trên thị trường carbon.

Ngược lại, nếu vượt hạn ngạch, DN buộc phải mua bổ sung để thực hiện nghĩa vụ nộp trả. Về vấn đề trên, giới chuyên gia cho rằng đây chính là điểm tạo ra cơ chế thị trường, biến phát thải carbon từ nghĩa vụ hành chính thành yếu tố kinh tế. Tuy nhiên, loạt DN phát thải lớn như thép, xi măng… cũng phải đối mặt với áp lực cạnh tranh, bởi chi phí carbon không phải lúc nào cũng có thể chuyển sang giá bán sản phẩm.