Luật Giáo dục nghề nghiệp 2025: Cú hích thể chế cho đào tạo nhân lực kỹ năng cao

Sau hơn 10 năm thực hiện, Luật GDNN năm 2014 đã bộc lộ nhiều hạn chế, bất cập, chưa theo kịp yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo cũng như sự thay đổi nhanh chóng của thị trường lao động. Việc ban hành Luật GDNN năm 2025 nhằm khắc phục những “điểm nghẽn” này, đồng thời thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, cải cách thể chế, phát triển kinh tế tư nhân và hội nhập quốc tế.

 Hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao chất lượng GDNN

Luật GDNN năm 2025 được xây dựng với mục tiêu hoàn thiện hành lang pháp lý đồng bộ, thống nhất, phù hợp với bối cảnh phát triển mới và yêu cầu hội nhập quốc tế. Trọng tâm của Luật là tạo chuyển biến mạnh mẽ về chất lượng, hiệu quả giáo dục nghề nghiệp, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người học, thị trường lao động trong nước, khu vực ASEAN và quốc tế; góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt là nguồn nhân lực có kỹ năng nghề cao.

Một trong những điểm mới quan trọng của Luật là cải cách hệ thống GDNN theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Luật lần đầu tiên bổ sung mô hình trung học nghề cùng cấp với THPT, giúp hệ thống GDNN của Việt Nam tiệm cận chuẩn phân loại giáo dục quốc tế của UNESCO. Mô hình này không chỉ tạo thêm lựa chọn cho người học mà còn góp phần hoàn thiện Khung trình độ quốc gia, tăng khả năng liên thông giữa các bậc học.

Người học tốt nghiệp trung học nghề vừa có kiến thức văn hóa phổ thông, vừa có kỹ năng nghề, đủ năng lực tham gia thị trường lao động hoặc tiếp tục học lên các trình độ cao hơn. Đây được xem là giải pháp quan trọng trong bối cảnh đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Luật cũng chuẩn hóa hệ thống cơ sở GDNN, phân biệt rõ giữa cơ sở GDNN và cơ sở tham gia hoạt động GDNN. Việc phân định này tạo cơ sở pháp lý cho quy hoạch, đầu tư và phân bổ nguồn lực hiệu quả, trong đó ngân sách nhà nước ưu tiên cho GDNN, đặc biệt là đầu tư các trường cao đẳng trọng điểm, chất lượng cao đạt chuẩn quốc tế.

Đổi mới chương trình, bảo đảm chất lượng và chuyển đổi số

Luật GDNN 2025 quy định chuẩn chương trình đào tạo phù hợp với từng bậc trình độ trong Khung trình độ quốc gia Việt Nam, đồng thời thúc đẩy ứng dụng khoa học, công nghệ trong thiết kế và tổ chức đào tạo. Các cơ sở GDNN được trao quyền tự chủ cao hơn trong xây dựng, lựa chọn và ban hành chương trình đào tạo, bảo đảm vừa đáp ứng chuẩn chung, vừa phù hợp với điều kiện thực tiễn.

Bên cạnh đó, Luật quy định chuẩn cơ sở GDNN, được cập nhật định kỳ, tiệm cận chuẩn khu vực và quốc tế. Đây là căn cứ quan trọng cho công tác quy hoạch mạng lưới, đầu tư phát triển, đánh giá, giám sát và bảo đảm trách nhiệm giải trình.

Một điểm mới đáng chú ý là việc hình thành cơ sở dữ liệu chuyên ngành về GDNN, là bộ phận của cơ sở dữ liệu quốc gia về giáo dục và đào tạo. Các cơ sở GDNN có trách nhiệm xây dựng văn bằng số, chứng chỉ số, học liệu số; cập nhật, khai thác và sử dụng dữ liệu thống nhất, góp phần thúc đẩy chuyển đổi số và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước.

Luật thể hiện rõ tinh thần phân quyền, phân cấp trong quản lý nhà nước về GDNN, giao quyền chủ động, tự chủ nhiều hơn cho Bộ Giáo dục và Đào tạo, chính quyền địa phương và các cơ sở GDNN. Quyền tự chủ của cơ sở GDNN được mở rộng toàn diện, gắn với trách nhiệm giải trình và tăng cường kiểm tra, giám sát.

Đồng thời, Luật cắt giảm, đơn giản hóa mạnh mẽ điều kiện đầu tư kinh doanh và thủ tục hành chính, bãi bỏ gần 45% thủ tục so với Luật năm 2014, tạo môi trường thuận lợi cho phát triển GDNN.

Với những đổi mới toàn diện, Luật GDNN 2025 được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng pháp lý vững chắc, thúc đẩy GDNN phát triển nhanh, bền vững, đóng góp quan trọng vào nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và sức cạnh tranh của nền kinh tế trong kỷ nguyên mới.