Mạng xã hội không phải nơi “xét xử”

Thời gian qua, trên không gian mạng xã hội không hiếm gặp những cuộc “đấu khẩu”, chỉ trích, thậm chí lăng mạ người khác gây bức xúc dư luận. Ở không gian ảo, ai cũng có thể ẩn danh đóng vai đạo đức để lên án, mạt sát, thậm chí kết tội người khác như một “phiên tòa”. Thực trạng này không chỉ gây tổn hại cho một cá nhân, một tổ chức cụ thể, mà còn gây mất ổn định an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, thậm chí là thứ vũ khí sát thương gây ra án mạng đau lòng.

Phải hiểu rằng mạng xã hội là công cụ để kết nối, chia sẻ thông tin, chứ không phải là nơi để thực thi quyền phán xét thay pháp luật. Trong một xã hội văn minh, việc xác định một cá nhân có tội hay không có tội phải trải qua một quy trình tố tụng nghiêm ngặt, được bảo đảm bởi nguyên tắc suy đoán vô tội và các chứng cứ pháp lý xác thực. Vì thế, mọi hành vi kết tội không tuân thủ pháp luật đều được coi là vu khống, xúc phạm danh dự, nhân phẩm cá nhân, tổ chức, cần phải bị xử lý, thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự.

Ấy vậy mà hiện nay xuất hiện không ít “phiên tòa mạng”, được vận hành bằng cảm xúc nhất thời, những video cắt xén, thông tin một chiều chưa qua kiểm chứng và sự dẫn dắt mang tính trục lợi, câu view. Một bộ phận không nhỏ cư dân mạng “nhân danh công lý” để ném đá, cô lập nạn nhân mà không cần chịu bất kỳ trách nhiệm pháp lý trực tiếp nào cho lời nói của mình. Đó không phải là đấu tranh cho cái thiện, đó là sự độc ác được hợp thức hóa bằng số đông.

Thực tế, lịch sử mạng xã hội đã ghi lại không ít bi kịch đau lòng từ những “bản án” vô căn cứ này. Nhìn ra thế giới, chúng ta không thể quên 2 vụ việc chấn động năm 2019 tại Hàn Quốc, khi nữ nghệ sĩ Sulli và Goo Hara tự sát sau chuỗi ngày dài chịu đựng làn sóng bạo lực mạng. Họ bị chỉ trích từ cách ăn mặc, lối sống cho đến những lựa chọn cá nhân – những điều hoàn toàn thuộc về quyền riêng tư.

Năm 2015, chúng ta cũng từng chứng kiến những giọt nước mắt muộn màng của không ít người khi một nữ sinh 15 tuổi tại Đồng Nai uống thuốc cỏ tự tử vì bị họ chỉ trích trên mạng xã hội. Hay vụ việc một nam sinh tại Nghệ An tự tử vào năm 2018 chỉ vì một trang tin tự phát đăng bài viết chưa kiểm chứng cáo buộc em trộm cắp. Gần đây nhất, trào lưu “vạch trần”, “bóc phốt” và tẩy chay trên các nền tảng như TikTok, Facebook diễn ra vô tội vạ. Người ta sẵn sàng kéo nhau vào trang cá nhân của một người, hay người thân để khủng bố tinh thần, chỉ vì những lời đồn thổi.

Nguyên nhân dẫn đến “hội chứng” cuồng phán xét này xuất phát từ tâm lý ẩn danh và hiệu ứng đám đông. Khi nấp sau một tài khoản ảo, một cái tên giả, bộ lọc đạo đức và trách nhiệm của con người dường như bị tháo bỏ. Sự đồng điệu của hàng nghìn bình luận ác ý tạo ra một thứ quyền lực ảo tưởng, khiến người dùng mạng tin rằng họ đang làm việc nghĩa, đang thanh lọc xã hội. Nhưng thực chất, đó chỉ là sự ngụy tạo nhân danh đạo đức để thỏa mãn cái tôi ích kỷ, giải tỏa những bức bối cá nhân lên một mục tiêu cụ thể. Những “đao phủ bàn phím” hả hê sau mỗi cú “share”, mỗi lượt “comment” lăng mạ người khác. Họ quên mất rằng, đằng sau chiếc màn hình phẳng kia là một con người bằng xương bằng thịt, có gia đình, có cảm xúc và có giới hạn chịu đựng về mặt tâm lý.

Hậu quả của những phán quyết từ “quan tòa mạng” là vô cùng tàn khốc và không thể đảo ngược. Khác với phán quyết của tòa án chính thống có khung hình phạt rõ ràng và có cơ hội làm lại cuộc đời, sự trừng phạt của dư luận mạng dai dẳng. Nó tấn công vào danh dự, nhân phẩm, tước đoạt tương lai và đẩy nạn nhân vào trạng thái cô độc tuyệt vọng. Lời nói vô hình nhưng có sức sát thương còn hơn dao kéo. Mạng xã hội dù là thế giới ảo, nhưng nỗi đau, vết sẹo tâm lý và cái chết có thể gây ra lại hoàn toàn là thật.

Để ngăn chặn những bi kịch tương tự, xã hội cần có những hành động quyết liệt và đồng bộ từ cả góc độ luật pháp lẫn ý thức hệ. Về mặt pháp lý, các cơ quan chức năng cần thực thi nghiêm túc hơn nữa Luật An ninh mạng, siết chặt việc quản lý tài khoản ảo và trừng phạt nghiêm khắc các hành vi vu khống, xúc phạm nhân phẩm trên không gian mạng.

Mạng xã hội sẽ là nơi kết nối tri thức, giao lưu văn hóa, hay sẽ biến thành “pháp trường” hoàn toàn tùy thuộc vào ý chí và lương tâm của mỗi người dùng mạng. Đã đến lúc người dùng mạng xã hội phải trả quyền phán xét về đúng vị trí cho cơ quan tư pháp, đồng thời giữ lại sự thấu cảm, bao dung với người khác. Đừng để có thêm bất kỳ cuộc đời nào phải khép lại trong tức tưởi chỉ vì những dòng chữ vô hồn, độc hại trên màn hình.