Mất điện, cửa ô tô không mở được: Người bên ngoài cứu hành khách bằng cách nào?

Nếu cơ cấu mở dự phòng không hoạt động, việc tiếp cận hành khách có thể phải nhờ đến lực lượng cứu hộ hoặc phá kính bằng dụng cụ phù hợp.

Vấn đề này đang được chú ý khi ngày càng nhiều mẫu ô tô sử dụng tay nắm cửa ẩn, nút bấm điện tử hoặc chốt khóa vận hành bằng mô-tơ. Thiết kế giúp thân xe liền mạch, thuận tiện trong sử dụng bình thường, nhưng cũng đặt ra câu hỏi: điều gì xảy ra khi hệ thống điện không còn hoạt động sau một vụ tai nạn?

Một cuộc điều tra của Cơ quan An toàn Giao thông Đường cao tốc Quốc gia Mỹ (NHTSA) đối với Tesla Model Y đời 2021 cho thấy nguy cơ không chỉ xuất hiện khi xe gặp tai nạn nghiêm trọng. Khi mở điều tra ngày 15/9/2025, cơ quan này ghi nhận 9 phản ánh về việc tay nắm cửa điện tử không hoạt động do điện áp ắc quy 12V suy giảm. Trong 4 trường hợp, chủ xe phải đập vỡ cửa kính để vào trong.

Kịch bản thường gặp là người lái bước ra ngoài để đưa trẻ vào hàng ghế sau, sau đó không thể mở cửa trở lại. NHTSA lưu ý xe có lẫy mở cửa cơ khí từ bên trong, nhưng trẻ nhỏ có thể không với tới hoặc không biết cách sử dụng.

Không phải cứ kéo tay nắm là mở được cửa

Với cửa cơ khí truyền thống, tay nắm được nối với chốt khóa bằng dây cáp hoặc thanh liên kết. Người bên ngoài kéo tay nắm sẽ tác động lên cơ cấu mở cửa. Toàn bộ quá trình có thể diễn ra mà không cần điện, miễn là khóa đã được mở và cơ cấu không bị hư hỏng.

Với một số hệ thống cửa điện tử, tay nắm hoặc nút bấm chỉ gửi tín hiệu đến bộ điều khiển. Mô-tơ điện sau đó mới kích hoạt chốt khóa. Nếu nguồn điện hoặc hệ thống điều khiển gặp sự cố, thao tác kéo hoặc bấm bên ngoài có thể không còn tác dụng.

Việc sử dụng tay nắm điện tử không phải yêu cầu bắt buộc đối với ô tô điện. Đây là lựa chọn thiết kế của nhà sản xuất nhằm tạo bề mặt thân xe liền mạch, giảm phần nhô ra ngoài và tích hợp các tiện ích mở cửa bằng cảm biến hoặc chìa khóa thông minh. Tay nắm phẳng cũng có thể góp phần giảm lực cản không khí, dù mức độ ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng năng lượng phụ thuộc thiết kế tổng thể của xe.

Tuy nhiên, các tiện ích này không nhất thiết phải thay thế hoàn toàn cơ cấu cơ khí. Nhà sản xuất vẫn có thể giữ tay nắm cơ khí hoặc bổ sung cơ cấu mở dự phòng độc lập, để cửa hoạt động ngay cả khi nguồn điện hoặc bộ điều khiển gặp sự cố.

Cũng cần phân biệt tay nắm ẩn với cửa mở hoàn toàn bằng điện. Một mẫu xe có tay nắm ẩn vẫn có thể có cơ cấu mở cơ khí độc lập. Ngược lại, tay nắm nhìn thấy rõ cũng không bảo đảm cửa có thể mở khi hệ thống điện bị ngắt. Muốn biết chính xác phải xem cấu tạo và hướng dẫn của từng mẫu xe.

Trong tình huống phát hiện người bên trong bất tỉnh, cửa không mở được, việc đầu tiên là gọi lực lượng cứu hộ, cứu nạn. Trong lúc chờ lực lượng chuyên nghiệp, người hỗ trợ có thể kiểm tra một số khả năng tiếp cận từ bên ngoài. Nếu xe có ổ khóa cơ dự phòng bên ngoài, người hỗ trợ có thể dùng chìa khóa cơ theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Tuy nhiên, cần phân biệt mở khóa và nhả chốt cửa: mở được khóa không đồng nghĩa cửa chắc chắn mở được nếu cơ cấu chốt hoặc tay nắm đã bị hỏng.

Một số mẫu xe còn có quy trình cấp nguồn điện 12V từ bên ngoài để khôi phục hoạt động của khóa cửa. Tuy nhiên, cách thực hiện phụ thuộc từng mẫu xe, vị trí đấu nối và hướng dẫn của nhà sản xuất. Người không có chuyên môn không nên tự ý đấu điện hoặc tìm cách cấp nguồn khi chưa xác định đúng các điểm kết nối.

Nếu cửa vẫn không mở được, phá kính có thể là phương án tiếp cận trong tình huống khẩn cấp. Nhưng không phải loại kính nào cũng có thể đập vỡ bằng búa thoát hiểm thông thường.

Kính cường lực khi vỡ sẽ vỡ thành nhiều mảnh nhỏ. Trong khi đó, kính dán nhiều lớp gồm hai lớp kính liên kết bằng một lớp phim ở giữa. Khi bị tác động, kính có thể nứt nhưng vẫn giữ các mảnh tương đối nguyên vẹn, khiến người bên ngoài khó tạo được lỗ mở để tiếp cận khoang hành khách.

Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA) từng thử nghiệm 6 dụng cụ phá kính, gồm 3 loại búa và 3 loại sử dụng cơ cấu lò xo. Kết quả, chỉ 4 dụng cụ phá được kính cường lực và không dụng cụ nào phá xuyên được kính dán nhiều lớp. Dụng cụ sử dụng cơ cấu lò xo cho hiệu quả tốt hơn loại búa trong thử nghiệm.

AAA khuyến cáo người sử dụng cần kiểm tra loại kính được trang bị trên từng vị trí cửa sổ. Thông tin này thường được ghi trên nhãn ở góc kính. Một số xe sử dụng kính cường lực ở cửa sau nhưng kính dán nhiều lớp ở cửa trước, vì vậy không thể mặc định tất cả cửa sổ bên đều có cùng cấu tạo.

Nếu phải phá kính để cứu người, cần lựa chọn vị trí không sát đầu và cơ thể hành khách, đề phòng mảnh kính gây thương tích. Không nên tiếp tục thử bằng búa thông thường nếu kính đã nứt nhưng vẫn không vỡ. Trong trường hợp không xác định được loại kính hoặc không có dụng cụ phù hợp, cần để lực lượng cứu hộ sử dụng thiết bị chuyên dụng.

Với ô tô điện, việc phá cửa hoặc cắt thân xe còn đòi hỏi thận trọng hơn. Hệ thống pin điện áp cao có thể vẫn còn điện ngay cả khi xe đã tắt hoặc hệ thống điều khiển mất nguồn. Cơ quan Quản lý Cứu hỏa Mỹ (USFA) cảnh báo lực lượng ứng cứu phải xác định vị trí pin, dây dẫn điện cao áp và các vùng không được cắt theo tài liệu ứng cứu của từng mẫu xe. Người không có chuyên môn tuyệt đối không tự ý cắt dây điện màu cam hoặc tác động vào cụm pin dưới sàn xe.

Như vậy, khi người bên trong bất tỉnh và cửa không mở được, người bên ngoài không nên chỉ tập trung tìm một nút bấm khác. Cần gọi cứu hộ, kiểm tra cơ cấu mở cơ khí hoặc phương án cấp nguồn dự phòng nếu được hướng dẫn rõ ràng. Nếu không thể tiếp cận bằng những cách này, lực lượng cứu hộ cần sử dụng thiết bị phù hợp để phá kính hoặc giải cứu qua phần thân xe.

Trong văn bản công bố tháng 7/2026, NHTSA cho biết không mở điều tra lỗi đối với mẫu xe cụ thể do chưa có đủ căn cứ, nhưng đã chấp thuận tiến hành quy trình xây dựng tiêu chuẩn mới về hệ thống mở cửa thoát hiểm. Điều này cho thấy cơ quan quản lý Mỹ đang xem xét vấn đề ở cấp độ quy định chung, thay vì chỉ xử lý từng trường hợp khiếu nại riêng lẻ.

Với người mua xe, điều cần kiểm tra không chỉ là cửa có mở được bằng nút bấm hay không. Hãy tìm hiểu ba vấn đề: cửa có cơ cấu mở cơ khí dự phòng từ bên trong không; người bên ngoài có cách mở cửa khi mất điện không; và nếu phải tiếp cận qua kính, xe sử dụng kính cường lực hay kính dán nhiều lớp ở từng vị trí.

Đặc biệt, cần kiểm tra riêng hàng ghế sau. Một số mẫu xe có cách mở cửa khẩn cấp khác nhau giữa hàng ghế trước và sau. Lẫy cơ khí có thể nằm dưới nắp che, trong hộc cửa hoặc ở vị trí khó nhận biết. Việc người lái biết cách mở cửa không có nghĩa trẻ em hay hành khách ngồi phía sau cũng biết thao tác.