Miễn học phí góp phần ngăn ngừa lao động trẻ em

Phòng ngừa từ sớm, can thiệp đến cùng

Không chỉ đưa trẻ em ra khỏi môi trường lao động trái quy định, Việt Nam đang từng bước xây dựng hệ thống giải pháp phòng ngừa từ sớm, can thiệp từ gốc, bảo đảm trẻ được học tập, phát triển và thụ hưởng đầy đủ các chính sách an sinh. Đây là hướng đi thể hiện quyết tâm mạnh mẽ của Việt Nam trong phòng ngừa, giảm thiểu và tiến tới xóa bỏ các hình thức lao động trẻ em nguy hiểm.

Một trong những nội dung đáng chú ý tại Quyết định số 1415/QĐ-TTg ngày 28/7/2026 của Thủ tướng Chính phủ về Chương trình quốc gia về bảo vệ trẻ em và phòng ngừa, giảm thiểu trẻ em lao động trái quy định của pháp luật giai đoạn 2026-2030 ( Quyết định 1415) là cách tiếp cận toàn diện, không dừng ở việc phát hiện và đưa trẻ khỏi nơi làm việc không phù hợp.

Theo đó, trẻ em lao động trái quy định của pháp luật cần được tiếp tục học tập, tiếp cận đào tạo nghề phù hợp, các chính sách an sinh xã hội; trong khi gia đình được hỗ trợ sinh kế, giảm nghèo và nâng cao khả năng chăm sóc, giáo dục trẻ. Chương trình cũng đặt mục tiêu cung cấp kiến thức về phòng ngừa, giảm thiểu lao động trẻ em cho 90% doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ gia đình và cơ sở kinh doanh; đồng thời khuyến khích doanh nghiệp chủ động kiểm tra, giám sát nguy cơ sử dụng lao động trẻ em trong chuỗi cung ứng.

Để triển khai Quyết định 1415 của Thủ tướng Chính phủ nhiều địa phương đã vào cuộc. Điển hình như UBND tỉnh Nghệ An đã ban hành Kế hoạch số 861/KH-UBND ngày 17/9/2026 triển khai thực hiện Quyết định số 1415/QĐ-TTg ngày 28/7/2026 của Thủ tướng Chính phủ về Chương trình quốc gia về bảo vệ trẻ em và phòng ngừa, giảm thiểu trẻ em lao động trái quy định của pháp luật giai đoạn 2026 - 2030 trên địa bàn tỉnh.

UBND tỉnh yêu cầu chủ động triển khai các giải pháp phòng ngừa, phát hiện lao động trẻ em và trẻ em có nguy cơ trở thành lao động trẻ em, nhất là trong lĩnh vực nông nghiệp, làng nghề, cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, hộ gia đình, kinh doanh cá thể và khu vực kinh tế phi chính thức. Thực hiện nghiêm túc quy trình hỗ trợ, can thiệp lao động trẻ em, trẻ em có nguy cơ trở thành lao động trẻ em; bảo đảm trẻ em được tiếp cận đầy đủ các chính sách, chương trình, dịch vụ an sinh xã hội, giáo dục phổ thông, đào tạo nghề phù hợp.

Tương tự, tại Hà Tĩnh ban hành Kế hoạch số 594/KH-UBND triển khai Chương trình quốc gia về bảo vệ trẻ em và phòng ngừa, giảm thiểu trẻ em lao động trái quy định của pháp luật giai đoạn 2026 - 2030.

Theo đó, tỉnh sẽ tổ chức rà soát, khảo sát, đánh giá tình hình trẻ em có nguy cơ và trẻ em lao động trái quy định của pháp luật, tập trung vào những nhóm và khu vực có nguy cơ cao. Các lĩnh vực được chú trọng gồm nông nghiệp, chuỗi cung ứng, cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, hộ gia đình, kinh doanh cá thể và làng nghề.

Cùng với việc phát hiện sớm, tỉnh sẽ thực hiện các quy trình hỗ trợ, can thiệp đối với trẻ em lao động trái quy định và trẻ em có nguy cơ trở thành lao động trẻ em; bảo đảm các em được tiếp cận chính sách an sinh xã hội, giáo dục phổ thông, đào tạo nghề phù hợp.

Kế hoạch cũng khuyến khích doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh, cơ sở sản xuất, tổ chức xã hội và cộng đồng xây dựng cơ chế tự giám sát, tạo môi trường lao động an toàn, không sử dụng lao động trẻ em trái quy định của pháp luật. Đồng thời, tỉnh sẽ tăng cường thanh tra, kiểm tra tại doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh, hộ gia đình, làng nghề và cơ sở dịch vụ có sử dụng lao động chưa thành niên; kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.

Quyết tâm từ chính sách đến hành động

Giảm thiểu lao động trẻ em không thể đạt được chỉ bằng những quy định pháp luật hay các chiến dịch tuyên truyền. Để thật sự thay đổi cuộc sống của các em, cần những chính sách can thiệp trực tiếp vào căn nguyên của vấn đề, đó là nghèo đói, thiếu cơ hội học tập và sự bất lực của gia đình trong việc nuôi dưỡng, giáo dục con cái. Từ thực tế này ngày 28/2/2025, Bộ Chính trị ban hành chủ trương miễn toàn bộ học phí cho học sinh công lập từ mầm non đến Trung học Phổ thông. Tiếp đó, ngày 26/6/2025, Quốc hội thông qua Nghị quyết về miễn và hỗ trợ học phí, áp dụng cho trẻ mầm non, học sinh phổ thông và người học chương trình giáo dục phổ thông trong các cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân.

Chính sách miễn học phí cho học sinh công lập mầm non đến hết trung học phổ thông được Bộ Chính trị quyết định trong phiên họp ngày 28/2/2025. Theo đó, học sinh công lập bậc mầm non đến Trung học Phổ thông sẽ được miễn toàn bộ học phí, chính thức áp dụng từ đầu năm học 2025-2026. Chính sách này là bước đi quyết liệt, thể hiện quan điểm “giáo dục là quốc sách hàng đầu”, mục tiêu mở rộng cơ hội học tập, giảm gánh nặng tài chính cho gia đình, đặc biệt ở khu vực nông thôn, miền núi và dân tộc thiểu số. Đây cũng là một bước tiến quan trọng trong việc loại bỏ rào cản tài chính khiến nhiều gia đình buộc phải cho con nghỉ học sớm để lao động.

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Lê Đức Luận, năm 2026 là năm đầu tiên triển khai Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026-2030. Vì vậy, triển khai hiệu quả Chương trình quốc gia về bảo vệ trẻ em và phòng ngừa, giảm thiểu trẻ em lao động trái quy định ngay từ những năm đầu có ý nghĩa quan trọng đối với việc thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững và cam kết quốc tế về quyền trẻ em. Mục tiêu của Việt Nam không chỉ là giảm tỷ lệ lao động trẻ em xuống mức thấp nhất, mà còn hướng tới xóa bỏ các hình thức lao động nguy hiểm, cản trở việc học tập và sự phát triển toàn diện của trẻ.

Việc miễn học phí cùng các chính sách hỗ trợ sinh kế, an sinh xã hội đang góp phần tháo gỡ những rào cản khiến trẻ em phải nghỉ học để lao động sớm. Khi mỗi chính sách được chuyển hóa thành hành động cụ thể, “tấm khiên” bảo vệ trẻ em sẽ ngày càng vững chắc. Qua đó, Việt Nam từng bước hiện thực hóa mục tiêu giảm thiểu, tiến tới xóa bỏ lao động trẻ em trái quy định, để mỗi em được học tập, vui chơi và phát triển trọn vẹn.