Miễn phí xe buýt cần song hành với chất lượng phục vụ
TPHCM đã chính thức miễn phí vé toàn bộ 134 tuyến xe buýt, với kỳ vọng thu hút người dân sử dụng dịch vụ vận tải công cộng cũng như san sẻ chi phí cùng người nghèo, công nhân, học sinh sinh viên. Tuy nhiên, để chính sách thực sự hiệu quả, TPHCM cần thực hiện thêm một số biện pháp khác, đặc biệt là thay đổi hạ tầng giao thông công cộng (như phương tiện, nhà chờ, hệ thống thông tin…) cũng như duy trì chất lượng phục vụ của xe buýt và metro.
Từ lâu, TPHCM đã sử dụng nguồn ngân sách (khoảng hơn 1.000 tỷ đồng mỗi năm) để trợ giá cho hệ thống xe buýt, nhằm thu hút người dân sử dụng. Mặc dù đã đạt được một số hiệu quả nhưng khoảng 5 năm trở lại đây, lượng hành khách sử dụng xe buýt chưa được như kỳ vọng. Xe buýt chưa là phương tiện được người dân sử dụng phổ biến, thay thế phương tiện xe cá nhân. Việc TPHCM bắt đầu miễn phí hoàn toàn giá vé xe buýt (tới hết năm 2026), được kỳ vọng sẽ tạo cú hích mới cho loại hình giao thông công cộng này. Ghi nhận thực tế, lượng hành khách đã tăng khi được miễn phí và dự báo sẽ tăng khoảng 30% so với trước. Tuy nhiên, để đáp ứng kỳ vọng, TPHCM cần thay đổi hạ tầng xe buýt, với các phương tiện sử dụng điện hiện đại, các nhà chờ xanh sạch có mái che mưa nắng, hệ thống thông tin về chuyến xe, giờ đến/đi… phải được mã hoá trên hệ thống số, app của điện thoại thông minh. Và đặc biệt, thời gian di chuyển tới các trạm, nhà chờ phải chính xác.
Ghi nhận của phóng viên cho thấy, khoảng 2 tuần qua, nhiều nhà chờ xe buýt ở TPHCM đã thay đổi với màu sơn xanh, kích thước rộng khoảng 12x2m có kẻ vàng phản quang nhằm gia tăng sự nhận diện cho hành khách. Trước đó, nhà chờ thường chỉ có kẻ vạch vàng khiến nhiều hành khách khó nhận biết, nhất là khi trời tối và hành khách lớn tuổi, du khách nước ngoài. Tới đầu tháng 7, hàng trăm điểm nhà chờ, chủ yếu tại các trục đường ở trung tâm đã được khoác “áo mới”, tạo ra diện mạo thay đổi tích cực. Trước đó, chia sẻ với chúng tôi, ông Trần Quang Lâm, Giám đốc Sở Xây dựng TPHCM cho biết, song song với việc miễn phí vé xe buýt, TPHCM sẽ nâng cấp hạ tầng mạng lưới vận tải hành khách công cộng. Theo ông Lâm, thời gian tới, các nhà chờ sẽ được thay đổi với ghế ngồi, mái che và cả cây xanh. Đặc biệt là hệ thống bảng điện tử hiển thị thông tin chuyến xe (tại nhà chờ đó) cùng giờ đến/đi nhằm giúp hành khách chủ động hơn.
Có thể nói, miễn phí giá vé là bước khởi đầu, tạo động lực để TPHCM thay đổi sâu rộng mạng lưới giao thông công cộng, cũng như kéo giảm khoảng cách về chất lượng giữa 2 loại hình vận tải hành khách công cộng là xe buýt và metro. Hiện nay, tuyến metro số 1 Bến Thành-Suối Tiên thường xuyên vận chuyển vượt kế hoạch (về số lượng hành khách). Đây cũng là minh chứng rõ nét và cũng là tín hiệu tích cực, nếu chất lượng dịch vụ vận tải hành khách công cộng đáp ứng nhu cầu của người dân, thì người dân sẽ sử dụng phương tiện công cộng.
Ưu điểm lớn nhất để thu hút hành khách của metro chính là sự đúng giờ. Ngược lại, với hệ thống xe buýt, đây vẫn là “điểm yếu” lớn nhất cần khắc phục trên hành trình thu hút hành khách. Nhiều tuyến xe buýt điện mới ở TPHCM hiện nay được trang bị máy lạnh, ghế ngồi, wifi… có chất lượng tiệm cận với toa tàu của metro. Tuy nhiên, thời gian, lộ trình di chuyển vẫn luôn có sự sai lệch bởi tình trạng ùn tắc kẹt xe. Việc thiếu thông tin chính xác về thời gian đến/đi của xe buýt khiến nhiều hành khách vẫn dè dặt với phương tiện này. Vì vậy, mặc dù là 2 loại phương tiện khác nhau nhưng nếu có thể kéo gần chất lượng dịch vụ của xe buýt điện và metro, TPHCM có thể thu hút thêm một lượng lớn hành khách đang sử dụng metro sử dụng xe buýt.
Sau hợp nhất, TPHCM có nhiều dư địa để phát triển và mở rộng mạng lưới giao thông công cộng xe buýt, đặc biệt là các tuyến có lộ trình xa. Việc miễn phí giá vé cộng với thay đổi về hạ tầng có thể giúp xe buýt trở thành lựa chọn nhiều người, để phương tiện này kết hợp với metro thành “xương sống” giao thông TPHCM trong thời gian tới.