Mở lối hướng nghiệp

Không chỉ dừng lại ở việc phân luồng, văn bản này hướng tới xây dựng một hệ thống giáo dục linh hoạt, lấy người học làm trung tâm, đồng thời gắn kết chặt chẽ với nhu cầu thực tiễn của thị trường lao động.

Tăng quyền chủ động cho học sinh

Bà Phan Thị Thu Hà - Phó Hiệu trưởng Trường THPT Thái Thuận (phường Bắc Giang, Bắc Ninh) ủng hộ việc hướng nghiệp từ sớm sẽ giúp học sinh nhận biết rõ bản thân mình yêu thích gì, có thế mạnh và hạn chế ra sao, từ đó đưa ra lựa chọn nghề nghiệp phù hợp cho tương lai. Từ thực tế triển khai trong nhà trường hiện nay, bà Hà cho biết trong các tiết học trải nghiệm hàng tuần, nội dung hướng nghiệp được lồng ghép nhằm tạo môi trường học tập sôi nổi và giúp học sinh từng bước hình thành định hướng nghề nghiệp rõ ràng hơn.

Nhiều năm qua, Trường THPT Thái Thuận đã phối hợp với các trường đại học và doanh nghiệp triển khai nhằm giúp các em học sinh, đặc biệt là học sinh khối 12 hiểu rõ các hình thức tuyển sinh, các ngành học cũng như yêu cầu cụ thể của từng nghề, qua đó dần thay đổi cách học từ mục tiêu thi cử sang định hướng lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với năng lực và sở thích.

Đây cũng là hoạt động được Trường THPT Phan Đình Phùng (phường Ba Đình, Hà Nội) triển khai vào cuối tháng 3 này để giúp học sinh được tư vấn trực tiếp, giải đáp thắc mắc từ các chuyên gia tuyển sinh. Dù vậy, không phải mọi cơ sở giáo dục đều thuận lợi trong việc tiếp cận doanh nghiệp để trải nghiệm nghề nghiệp. Thực tế cho thấy ở khu vực vùng sâu, vùng xa, việc tìm kiếm đối tác chiến lược để thực hiện phân luồng trong giáo dục một cách thực tiễn là một bài toán khó về cả chi phí lẫn nguồn lực. Vì vậy, Thông tư 16 đã xác định chuyển đổi số là một nội dung bắt buộc trong hoạt động hướng nghiệp nhằm tháo gỡ rào cản về địa lý.

Hiện nhiều giải pháp từ phía các nhà trường, giáo viên để công tác hướng nghiệp được lan tỏa và thực chất hơn. Cô giáo Hoàng Thị Huyền - Trường THPT Thanh Hà, Hải Phòng đã nghiên cứu và đưa công nghệ AI vào hỗ trợ công tác hướng nghiệp. Thông qua việc phân tích các yếu tố cá nhân như tính cách, sở thích, điểm mạnh và hạn chế của từng học sinh…, hệ thống có thể đưa ra những gợi ý về ngành học cũng như các trường đại học phù hợp với năng lực của các em.

Cơ sở giáo dục trước yêu cầu đổi mới

Điểm mới quan trọng của Thông tư 16/2026/TT-BGDĐT là cách tiếp cận mang tính “mở”. Nếu trước đây, việc phân luồng đôi khi bị hiểu là một sự “tách nhánh” có phần cứng nhắc, thì nay người học được trao nhiều quyền lựa chọn hơn. Các em không bị “đóng khung” trong một lộ trình duy nhất mà có thể linh hoạt chuyển đổi giữa các hướng đi khi điều kiện cho phép.

Từ phía nhà trường, TS Phạm Xuân Khánh - Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội cho biết theo thống kê, hầu hết sinh viên ra trường đều có việc làm, nhưng việc tuyển sinh vẫn rất khó khăn. Vì vậy, để phân luồng thực sự trở thành “lộ trình mở” như kỳ vọng, vẫn còn nhiều thách thức cần vượt qua. Trước hết là vấn đề nhận thức xã hội. Tâm lý coi trọng bằng cấp, đặc biệt là bằng đại học, vẫn còn khá phổ biến. Nhiều phụ huynh và học sinh vẫn xem đại học là con đường duy nhất dẫn đến thành công. Do đó, việc thay đổi tư duy này cần có thời gian, cũng như sự vào cuộc đồng bộ của các cơ quan quản lý, nhà trường và truyền thông.

Bên cạnh đó, chất lượng đào tạo của hệ thống giáo dục nghề nghiệp cũng cần được nâng cao. Một lộ trình mở chỉ thực sự có ý nghĩa khi tất cả các lựa chọn đều đảm bảo chất lượng và cơ hội phát triển. Nếu học nghề vẫn gắn với hình ảnh cơ sở vật chất lạc hậu, chương trình đào tạo thiếu cập nhật thì khó có thể thu hút người học. Ngược lại, khi các cơ sở đào tạo nghề được đầu tư bài bản, gắn kết chặt chẽ với doanh nghiệp và đảm bảo đầu ra cho học viên, phân luồng sẽ trở thành một lựa chọn hấp dẫn, chứ không phải phương án “bất đắc dĩ”.