Mở rộng nguồn tuyển giáo viên, chỉ là giải pháp tình thế

Theo số liệu của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đến tháng 6/2026 cả nước thiếu 104.516 giáo viên trong biên chế so với định mức được đưa ra. Trong đó bao gồm 14.757 mầm non, 30.949 tiểu học, 42.357 THCS và 16.453 THPT. Sau khi điều tiết nơi thừa sang nơi thiếu hiện vẫn còn thiếu 103.328 người; các trường công lập đang hợp đồng 49.648 giáo viên để bù đắp một phần. Bộ dự kiến sau khi sắp xếp mạng lưới trường lớp và điều chỉnh định mức, nhu cầu bổ sung còn khoảng 43.000 người.

Việc mở rộng nguồn tuyển giáo viên mở ra con đường vào nghề cho người học ngoài sư phạm, nhưng nếu giao gần như toàn bộ khâu bảo đảm chất lượng (xác định ngành phù hợp, thiết kế đánh giá, tổ chức thực tập, cấp chứng chỉ) cho chính cơ sở bồi dưỡng thì lại là một vấn đề băn khoăn.

Có thể đồng tình với việc mở rộng nguồn tuyển giáo viên thông qua bồi dưỡng, cấp chứng chỉ nghiệp vụ sư phạm, điều quyết định chất lượng giáo viên cũng không hẳn phụ thuộc vào việc có tốt nghiệp trường sư phạm hay không. Nhưng rõ ràng nếu ngay từ đầu một người được đào tạo để chuẩn bị cả kiến thức, cả chuyên môn, cả nghiệp vụ, cả phẩm chất nghề nghiệp thì sẽ đủ thời gian và điều kiện hơn là chỉ bằng vài tháng học nghiệp vụ để có chứng chỉ.

Theo thông tin về Thông tư 91/2026/TT-BGDĐT, việc mở rộng đối tượng bồi dưỡng nhằm bổ sung nguồn tuyển, đặc biệt ở những môn đang khó tuyển như Âm nhạc, Mĩ thuật, Tin học; đồng thời cho phép một số sinh viên đủ điều kiện chuẩn bị nghiệp vụ sư phạm ngay trong quá trình học chuyên ngành.

Đúng là không nên mặc định rằng người không học sư phạm từ đầu sẽ dạy kém hơn. Nhưng cũng không thể suy luận ngược lại rằng giỏi chuyên môn thì đương nhiên dạy tốt. Kiến thức môn học và khả năng giúp học sinh hiểu, vận dụng kiến thức là hai yêu cầu khác nhau. Người đứng lớp còn cần biết tổ chức hoạt động học, đánh giá học sinh, quản lý lớp và hỗ trợ các em — những năng lực mà chương trình bồi dưỡng phải thực sự hình thành, chứ không chỉ xác nhận bằng một tờ chứng chỉ.

Nếu giải quyết bài toán thiếu giáo viên bằng cách tăng số lớp bồi dưỡng, tăng số người được cấp chứng chỉ, thì chắc chắn chưa thể giải quyết vấn đề chất lượng cho đội ngũ giáo viên. Không nên coi chứng chỉ nghiệp vụ sư phạm là công cụ bù cho sự thiếu hụt kiến thức chuyên ngành.

Thực hành sư phạm, tâm lý học đường và đạo đức nghề giáo phải là nội dung thực chất, không thể triển khai hình thức để hoàn thành thủ tục cấp chứng chỉ. Cũng cần phân biệt rõ: được tham gia bồi dưỡng, được cấp chứng chỉ và đủ điều kiện tuyển dụng là những việc khác nhau. Có chứng chỉ nghiệp vụ sư phạm không đồng nghĩa với việc đương nhiên được tuyển hoặc được bố trí đứng lớp; ứng viên vẫn phải đáp ứng các tiêu chuẩn và điều kiện tuyển dụng tương ứng.

Mở rộng nguồn tuyển mới giải quyết một phần đầu vào. Nếu thu nhập, điều kiện làm việc và cơ hội phát triển nghề nghiệp chưa đủ hấp dẫn, người có chuyên môn phù hợp vẫn có thể không chọn nghề giáo hoặc không gắn bó lâu dài. Điều này đặc biệt đáng chú ý ở các lĩnh vực có nhiều lựa chọn việc làm ngoài nhà trường.

Vì thế, vấn đề là có tuyển được người vào đúng môn, đúng nơi đang thiếu không; họ dạy có đáp ứng yêu cầu không; và sau vài năm họ còn gắn bó với trường hay không mới là việc đáng giải quyết.

Đây có thể là một giải pháp tình thế nhưng không thể là một hướng bổ sung nguồn nhân lực đáng làm, không phải giải pháp thay thế đào tạo sư phạm chính quy. Sự công bằng giữa các con đường vào nghề nên nằm ở chuẩn năng lực đầu ra tương xứng, không nhất thiết ở một lộ trình đào tạo giống hệt nhau.