Một tỷ du khách, nhiều tỷ cơ hội

Du khách quốc tế đến Phú Quốc - đảo Ngọc.

Hưởng ứng Ngày Du lịch thế giới năm nay (27-9) với chủ đề “Một tỷ du khách, một tỷ cơ hội”, Tổng cục Du lịch đã có văn bản gửi các Sở VHTT&DL đề nghị triển khai nhiều việc, như một động thái thúc đẩy du lịch. Trước đó, thông điệp về Ngày Du lịch thế giới 2015 đã được Tổng Thư ký Tổ chức Du lịch thế giới (UNWTO) Taleb Rifai và Tổng thư ký Liên hợp quốc Ban Ki-moon phát đi toàn thế giới. Tất nhiên nó cũng tác động đến du lịch Việt Nam, khi mà chúng ta nhiều lần đưa ra những slogan kiểu như “Việt Nam- Điểm đến”, “Việt Nam- Vẻ đẹp tiềm ẩn”...

Theo Tổ chức Du lịch thế giới (UNWTO) hiện nay có hơn một tỷ du khách đến các điểm du lịch quốc tế mỗi năm. Có nghĩa là gần 7 người thì có 1 người đi du lịch trong năm. Đó là tỷ lệ lớn. Và chính một tỷ du khách này đã biến du lịch trở thành một trong những ngành kinh tế hàng đầu, đóng góp 10% tổng GDP toàn cầu, 6% tổng kim ngạch xuất khẩu của thế giới. Thêm nữa, vẫn theo UNWTO, cứ 11 việc làm trên toàn thế giới thì có 1 công việc liên quan đến du lịch.

Ngành Du lịch đóng vai trò quan trọng như vậy (ở đây chỉ xét riêng góc độ kinh tế, chưa nói đến giao lưu văn hóa, quảng bá hình ảnh...), vì thế nó được ví như “ngành công nghiệp không khói”. Nhưng với chúng ta, một đất nước được thiên nhiên ưu đãi, một quốc gia dày đặc di tích, quá nhiều điểm đến cả trên rừng lẫn biển cả- thì du lịch vẫn còn đó những vấn đề.

Theo công bố của Tổng cục Thống kê, ước tính số lượt khách quốc tế đến Việt Nam trong tháng 6-2015 là 529.000 lượt, giảm 8,2% so với tháng trước. So với cùng kỳ năm trước, khách quốc tế đến Việt Nam giảm 1,9% và là tháng giảm thứ 13 liên tiếp kể từ tháng 6-2014. Còn tính chung 6 tháng đầu năm 2015, khách quốc tế đến Việt Nam ước tính đạt 3,8 triệu lượt người, giảm 11,3% so với cùng kỳ năm 2014. Những thị trường châu Á có số lượng khách giảm nhiều gồm Trung Quốc giảm 30,2%, Hàn Quốc giảm 10,6%, Thái Lan giảm 5,1%, Nhật Bản giảm 5,3%. Khách từ các nước châu Âu giảm như từ Pháp giảm gần 50%; từ Đức, Hà Lan và Bỉ giảm từ 25-30%.

Tất nhiên khách nước ngoài đến Việt Nam ít không phải do đất nước này không còn gì để khám phá, không còn gì hấp dẫn, mà có nhiều lý do, trong đó có sự suy thoái kinh tế và nỗi lo dịch bệnh (cụ thể là dịch bệnh MERS-CoV vừa qua). Tuy thế, chúng ta lại có niềm vui khi mà khách du lịch trong nước gia tăng. Những con số được Tổng cục Thống kê đưa ra cho thấy, du lịch nội địa là cứu cánh của ngành Du lịch. Chỉ tính trong 5 tháng đầu năm 2015 đã có 33,5 triệu người Việt đi du lịch. Tổng thu từ du lịch 5 tháng đạt 161,7 nghìn tỷ đồng.

Để tăng tốc phát triển du lịch là khó khăn. Đành phải nở một nụ cười buồn khi nói về sản phẩm du lịch của chúng ta. Đi đâu cũng thấy những sản phẩm tương tự, na ná nhau, rất ít có “đồ độc”, “của hiếm”. Vào Hội An thì cũng những tấm lụa như ở Hà Nội, ở TP Hồ Chí Minh, ở Đà Lạt. Thương hiệu nón bài thơ bây giờ nào chỉ dành cho các cô gái Huế mộng mơ.

Mới đây, tổng kết Dự án Chương trình phát triển năng lực Du lịch có trách nhiệm với môi trường và xã hội, do Liên minh Châu Âu tài trợ (Dự án EU-ESRT) cho thấy hoạt động du lịch tại 8 tỉnh Tây Bắc mở rộng (Điện Biên, Hà Giang, Lào Cai, Yên Bái, Hòa Bình, Lai Châu, Sơn La và Phú Thọ), thì việc phát triển sản phẩm du lịch đặc thù theo địa phương vẫn là một thách thức.

Nhớ lại chuyện từ năm 2012, TP Huế chủ trương biến những cơn mưa dầm dề trở thành một sản phẩm du lịch: Mưa xứ Huế. Nhưng thành công chưa thấy đâu thì TP Đà Lạt cũng mở ra chương trình Mưa Đà Lạt (2014), bên cạnh chương trình Hoa của thành phố này. Lắm mưa quá, sản phẩm đặc thù không còn đặc thù nữa. Thực ra, đó là sự nghèo nàn về ý tưởng khiến cho các “đặc sản du lịch” bị bình dân hóa; tự mình chưa thuyết phục được mình thì khó thuyết phục, lôi kéo người khác.

Du khách quốc tế đến rồi đi, đó là lẽ đương nhiên. Nhưng khi ra đi họ mang theo những gì gọi là “made in Việt Nam” như một kỉ vật? Chúng ta vẫn tự hào được sinh ra và lớn lên ở một đất nước phong cảnh hữu tình, một nền văn hóa giàu bản sắc và có không biết bao nhiêu làng nghề truyền thống. Nhưng, trong những làng nghề ấy lại quá ít làng tạo ra sản phẩm đặc trưng, hấp dẫn. Ấy thế nên mới thực sự buồn khi mà khách quốc tế đến Việt Nam lại mua sản phẩm du lịch mà ai đó đã nhập về từ nước ngoài.

Trong những khó khăn chung về phát triển du lịch, không thể không nói đến đội ngũ hướng dẫn viên. Gần đây, dư luận lên tiếng về hiện tượng hướng dẫn viên du lịch “chui”: Các tour từ nước ngoài vào Việt Nam mang theo cả hướng dẫn viên, thế là hướng dẫn viên trong nước mất đất. Thực tế đó cho thấy chất lượng đội ngũ hướng dẫn viên du lịch là có vấn đề, chưa xây dựng được uy tín. Sắp tới khi Cộng đồng kinh tế ASEAN hoạt động sôi nổi, chúng ta sẽ lại phải đối phó với người lao động từ các quốc gia này vào Việt Nam, trong đó có hướng dẫn viên du lịch. Họ có kĩ năng hơn, bài bản hơn như vậy họ sẽ lợi thế hơn.

“Một tỷ du khách, một tỷ cơ hội”- thông điệp du lịch toàn cầu là rất rõ ràng. Nếu xét về tỷ lệ ấy, du lịch Việt Nam vẫn chưa đạt tới con số trung bình về lượng khách trong tương quan chung của thế giới. Phải làm sao biến “một tỷ du khách” thành “nhiều tỷ cơ hội”. Dịp này cần được coi là một cơ hội mới đến với ngành Du lịch nước nhà, nếu có được các biện pháp kích cầu tốt; thay vì sự “chặt chém” hiện vẫn tồn tại ở nhiều địa điểm du lịch, khiến du khách kinh hồn nên “một đi không trở lại”.