Muốn thoát nghèo phải vào Hợp tác xã

Chủ tịch Nguyễn Thiện Nhân phát biểu tại Hội nghị.

Theo số liệu của 63 Liên minh HTX các tỉnh, thành phố tính đến cuối năm 2016 cả nước có hơn 2 vạn HTX hoạt động trong các lĩnh vực như nông nghiệp có 10.202 HTX; thương mại - dịch vụ có 1.485 HTX; xây dựng có 662 có HTX; công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp có 2.105 HTX; vận tải có 938 HTX; tín dụng có 1.148 quỹ tín dụng nhân dân; các lĩnh vực khác có 1.015 HTX.

Tính đến cuối năm 2016, cả nước có 15.110 HTX hoạt động theo Luật HTX. Thực hiện Luật HTX năm 2012, phần lớn các HTX đã đăng ký, tổ chức lại hoạt động, số ít chuyển đổi sang các hình thức khác hoặc giải thể, có 5 tỉnh hoàn thành công tác chuyển đổi trước đầu tháng 7/2016 gồm: Hưng Yên, Bắc Kạn, Bình Định, Ninh Thuận và Hậu Giang.

Phần lớn các HTX sau chuyển đổi đã khắc phục được những hạn chế, tồn tại trong tổ chức và hoạt động sản xuất - kinh doanh - dịch vụ, từng bước chủ động hơn trong nền kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế. Các thành viên trong HTX đã thể hiện rõ vai trò và trách nhiệm thông qua việc góp vốn, sử dụng dịch vụ của HTX.

Ông Võ Kim Cự, Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam cho biết: Số HTX tham gia chuỗi liên kết sản xuất - kinh doanh - dịch vụ tăng, xuất hiện nhiều trong lĩnh vực nông nghiệp, thương mại, dịch vụ… nhiều HTX đóng vai trò quan trọng trong việc liên kết hộ nông dân - HTX - doanh nghiệp trong thực hiện chuỗi liên kết sản xuất - chế biến - tiêu thụ sản phẩm, tùy theo quy mô sản xuất kinh doanh hình thành liên kết. Trong năm 2017, hệ thống Liên minh HTX cả nước quyết tâm phát triển mới 4.200 HTX gắn với chuỗi giá trị sản phẩm hàng hóa chủ lực có quy mô lớn.

Chủ tịch Nguyễn Thiện Nhân phát biểu tại Hội nghị.

Phát biểu tại hội nghị, Chủ tịch Nguyễn Thiện Nhân đã chia sẻ những mô hình HTX kiểu mới của tỉnh còn nghèo khó như Sơn La. Mặc dù điều kiện kinh tế khó khăn lại là một tỉnh xa xôi nhưng Sơn La đã thành lập được những mô hình HTX nhãn, HTX xoài, HTX cá… mang lại hiệu quả kinh tế cao.

Chủ tịch Nguyễn Thiện Nhân cũng nói đến những thách thức trong quá trình thành lập, phát triển HTX kiểu mới. Nguyên nhân của những khó khăn, thách thức đó có nhiều nhưng một trong những nguyên nhân sâu xa là do nhiều địa phương chưa thực sự bức xúc trước cái nghèo khó của người dân, chưa coi HTX kiểu mới là công cụ giảm nghèo.

Người đứng đầu Mặt trận nhấn mạnh, người nông dân muốn thoát nghèo thì phải vào HTX.

“Càng nghèo càng phải làm HTX vì hoặc là HTX hoặc là tiếp tục nghèo lâu dài, hoặc cứ làm cá thể vì trước mắt vẫn tồn tại được nhưng càng làm theo hình thức cá thể thì càng nghèo vì hộ cá thể có lớn đến đâu cũng không thể có khả năng tự nghiên cứu thị trường, nhu cầu thị trường. Chính vì lẽ đó, hiện tượng được mùa mất giá xảy ra và vấn đề đặt ra là phải thay đổi lại tư duy và phải tìm được nhu cầu thị trường”, Chủ tịch Nguyễn Thiện Nhân trăn trở.

Giống như việc sản xuất muối, không nghiên cứu nhu cầu thị trường dẫn đến được mùa mất giá và người nông dân luôn bị thiệt thòi. Hiện nay các HTX hoạt động hiệu quả chỉ liên kết, hỗ trợ được khoảng 5% số hộ nông dân cả nước, còn 95% số hộ thực chất là sản xuất theo phương thức tự phát, tự quyết định trồng cây gì, nuôi con gì, bán sản phẩm không theo hợp đồng cho thương nhân, không biết trước ai sẽ mua, mua theo giá nào, mua với khối lượng bao nhiêu.

“Về vấn đề vay vốn, Thủ tướng đã có Chỉ thị hộ nông dân được vay 50 triệu, HTX được vay 500 triệu không cần thế chấp.Thiếu vốn vẫn luôn là vấn đề lâu dài nếu vẫn cứ làm kinh tế cá thể. Muốn nghèo thì làm kinh tế cá thể. Muốn thoát nghèo thì phải làm kinh tế HTX. Muốn thay đổi được điều này, một trong những vấn đề quan trọng là chúng ta phải tiến hành truyền thông cho nông dân và truyền thông cho lãnh đạo tại nhiều địa phương”, Chủ tịch Nguyễn Thiện Nhân nhấn mạnh.

Chủ tịch Nguyễn Thiện Nhân cho biết, hiện nay nông nghiệp nước ta đang tồn tại 6 mâu thuẫn: Sản xuất trong cơ chế thị trường nhưng lại không biết nhu cầu thị trường; Hộ nông dân cần vay vốn nhưng lại không đủ điều kiện vay vốn; Năng suất tăng liên tục nhưng thu nhập tăng rất chậm; Nông dân cần liên kết với doanh nghiệp để sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, song mỗi doanh nghiệp không thể liên kết trực tiếp với hàng vạn hộ nông dân riêng lẻ; Thị trường đòi hỏi sản phẩm nông nghiệp phải có chứng nhận chất lượng sản phẩm và xuất xứ hàng hóa, song các cơ quan quản lý chất lượng sản phẩm không thể giám sát trực tiếp hàng triệu hộ nông dân riêng lẻ với diện tích đất canh tác bình quân không quá 1 ha mỗi hộ; Nông dân cần ứng dụng các tiến bộ khoa học - kỹ thuật, song các tổ chức nghiên cứu, dịch vụ khoa học - công nghệ không thể hướng dẫn trực tiếp cho hàng triệu hộ riêng lẻ với diện tích đất canh tác bình quân không quá 1 ha và nuôi trồng những loại cây, con khác nhau.

Chừng nào nền sản xuất nông nghiệp nước ta còn chủ yếu vẫn là các hộ riêng lẻ, không liên kết với nhau, thì 10 triệu hộ nông dân vẫn mãi là 10 triệu hộ yếu thế và các yêu cầu rất hợp lý về hiện đại hóa sản xuất nông nghiệp, các chính sách về tín dụng, đào tạo, liên kết với các nhà khoa học sẽ rất khó thực thi, sáu mâu thuẫn nói trên đã tồn tại hàng chục năm sẽ tiếp tục tồn tại.

Thực tế các hộ nông dân Việt Nam chỉ có thể làm được chức năng là tổ chức sản xuất hiệu quả cao, song không thể làm được 2 chức năng: Nghiên cứu thị trường, quy hoạch sản xuất theo nhu cầu thị trường và tổ chức tiêu thụ sản phẩm. Giải pháp cơ bản cho các mâu thuẫn này chính là thành lập các HTX kiểu mới, theo Luật HTX năm 2012 và các HTX kiểu mới do nông dân sáng tạo đã ra đời trước năm 2012.

Quang cảnh Hội nghị.

Chủ tịch Nguyễn Thiện Nhân gợi ý trong năm 2017, Liên minh HTX chỉ nên làm những việc xã viên không làm được đó là nghiên cứu thị trường, quy hoạch sản xuất theo nhu cầu thị trường và tổ chức tiêu thụ sản phẩm. Bên cạnh đó, HTX cũng cần nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ HTX các cấp. Năm 2017, Liên minh HTX nên tổ chức tổng kết 5 năm thực hiện Luật HTX cũng như cần rà soát lại để 100% các tỉnh, thành phố đưa chương trình phát triển HTX vào nhiệm vụ trọng tâm của địa phương, xây dựng các giải pháp lượng hóa chỉ tiêu xây dựng HTX, khuyến khích lực lượng trẻ tham gia sản xuất nông nghiệp...

Cũng theo Chủ tịch Nguyễn Thiện Nhân, MTTQ, Liên minh HTX và Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn nên tổ chức Hội nghị biểu dương các HTX kiểu mới để phổ biến kinh nghiệm cho người nông dân.

Bên cạnh đó, đối với những HTX có rồi thì cần làm mạnh hơn nữa. Phát triển HTX nên dựa theo 4 nguyên tắc. Thứ nhất, rà soát đánh giá thật sâu hoạt động của HTX, lập phiếu, hỏi rõ các vấn đề: thu nhập của xã viên HTX, bản chất vào HTX là phải làm cho xã viên giàu lên. Thứ hai, HTX nên làm cái gì? HTX nghiên cứu thị trường và lập kế hoạch sản xuất, cung cấp đầu vào quy mô lớn chất lượng cao, giá rẻ đảm bảo thu nhập cho nông dân. Thứ ba, mối quan hệ của xã viên - HTX, hộ xã viên chịu trách nhiệm về sản xuất của mình và vận hành của HTX. Thứ tư, liên minh MHTX làm gì, nên giúp cho HTX kiểm toán hoạt động làm rõ lời lãi như thế nào. Liên minh có chức năng hỗ trợ và giúp cho ng nông dân.

Chủ tịch cũng cho rằng, song song với 4 nguyên tắc trên thì phải đi cùng với 5 phương thức kiểm tra: Kiểm tra lo đầu vào, kiểm tra lo đầu ra, xây dựng thương hiệu sản phẩm, kiểm định chất lượng và xác định xuất xứ hàng hóa.