Nâng tầm “sinh kế xanh” cho đồng bào Long Cốc

Vì một Long Cốc xanh

Những đồi chè tuyệt đẹp riêng có ở Long Cốc, nét nhấn danh tiếng và hấp dẫn đối với du khách, cũng là áp lực đối với cán bộ xã và đồng bào Mường bản địa trong việc bảo tồn xanh.

Với chiếc điện thoại smartphone trên tay, ông Nguyễn Hoàng Trung - Bí thư Đảng ủy xã Long Cốc trực tiếp quay cảnh đồi chè bát úp đưa lên facebook và kiêm luôn vai MC quảng bá vẻ đẹp Long Cốc gây ấn tượng mạnh. Toát lên một hàm ý lớn hơn, người lãnh đạo cấp ủy xứ núi còn muốn nói về một “sinh kế xanh” cho đồng bào có tác động lớn từ các Chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG).

Nhà ông Lê Thế Hùy ở bản Khang Lèn, nơi phần lớn trong số hơn 100 hộ dân sinh sống chủ yếu đi làm thuê và buôn bán nhỏ trong khi nơi đây có đất bỏ hoang, đã tiếp nhận nguồn vốn từ Chương trình MTQG để thâm canh chuối tiêu hồng bằng phương pháp nuôi cấy mô. Ông được giao 2ha từ ngày mới bắt đầu dự án với cây chuối lạ. Và rồi nhiều hộ cùng trồng, chăm sóc. Đến nay, chuối bạt ngàn xanh vươn lên, chớm trổ buồng ngay từ các khu đất bỏ hoang bấy nay. Hơn 15ha chuối của 17 hộ toàn xã canh tác đã mọc lên hy vọng mới, lại có đơn vị sẵn sàng bao tiêu, hứa hẹn bội thu từ “sinh kế xanh” trên đất bản Mường, tạo thêm điểm nhấn thân thiện cùng vùng chè danh tiếng.

Chuyện lãnh đạo xã Nguyễn Hoàng Trung trực tiếp quảng bá đồi chè xanh trên nền tảng số, hay chuyện ông Hùy trồng chuối bén đất Long Cốc, đã nói lên hướng đi xanh trong kinh tế du lịch và kinh tế đồi vườn. Vùng chè mênh mông hơn 451ha, không chỉ Công ty chè Phú Đa, mà bây giờ đồng bào Long Cốc rất tuân thủ tiêu chuẩn nghiêm ngặt VietGap và nâng tầm liên kết tổ hợp tác.

Có tới 163 hộ được Chương trình MTQG giao nuôi bò lai Sind thân thiện sắp độ sinh sản. Ngay từ những ngày đầu đưa vốn về Long Cốc, những cán bộ điều phối và giám sát của Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Phú Thọ đã nghiên cứu kỹ để phát huy nguồn lực, vừa tạo sinh kế hiệu quả, vừa góp sức xanh cho xứ chè đang chuyển hướng kinh tế du lịch.

Chuyển biến ở miền sơn cước

Long Cốc có diện tích tự nhiên hơn 67km2, dân số 8.708 người và có tới 10 dân tộc cùng chung sống (đồng bào thiểu số chiếm hơn 85%), hầu hết gắn với sinh kế nông lâm nghiệp. Đã có nhiều khách sạn, nhà hàng, homestay và hoạt động phục vụ du lịch, nhưng đó là điểm đến tập trung có đồi chè đẹp. Đời sống của nhiều thôn bản còn khó khăn, rất cần huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực đầu tư để phát triển kinh tế, giảm nghèo bền vững.

Những năm qua, Chương trình 1719 đã tạo thêm nguồn lực để Long Cốc từng bước hoàn thiện hạ tầng, hỗ trợ phát triển sản xuất và cải thiện đời sống đồng bào. Từ cung cấp téc nước sinh hoạt, lớn hơn là làm đường, xây trạm, tạo sinh kế, bảo tồn văn hóa, phát triển xanh. Giai đoạn năm 2024 - 2025, tổng vốn được giao hơn 22 tỷ đồng, nay đã giải ngân gần 95%, cho thấy xã Long Cốc đã có sự nỗ lực lớn trong việc quản lý và sử dụng nguồn lực, trong đó dành cho “sinh kế xanh” được chú trọng vì một miền sơn cước đẹp hơn trong mắt du khách. Chỉ riêng nguồn vốn khoán bảo vệ 377,6ha rừng đã lên gần 500 triệu đồng.

“Người dân Long Cốc có cảm tình mật thiết về màu xanh tài nguyên bản địa, đó là thuận lợi cho sinh kế xanh khi sử dụng nguồn lực 1719” - lãnh đạo xã Long Cốc khẳng định.

Nâng cao năng lực cộng đồng và chủ động giải ngân vốn

Hỗ trợ nông lâm theo chuỗi giá trị, đa dạng hóa sinh kế cho đồng bào, giai đoạn 2024 - 2025 xã được giao hơn 2 tỷ đồng cho nội dung phát triển sản xuất. Cụ thể là chăn nuôi bò, thâm canh chuối, và làm cơ sở để nhân rộng những mô hình xanh phù hợp với bản địa Long Cốc.

Xã cũng đã giải ngân 750 triệu đồng mua sắm thiết bị phục vụ dạy và học tại Trường Phổ thông dân tộc bán trú TH&THCS Vinh Tiền. Khoản kinh phí 121 triệu đồng dành cho đào tạo, tập huấn nâng cao năng lực cho cộng đồng và cán bộ triển khai chương trình cũng được giải ngân đầy đủ.

Đầu tư cho giáo dục và năng lực cộng đồng là yếu tố quan trọng để người dân chủ động hơn trong phát triển kinh tế, tiếp cận các chính sách hỗ trợ. Lĩnh vực văn hóa cũng đã giải ngân hơn 261 triệu đồng hỗ trợ trang thiết bị tại các nhà văn hóa ở thôn bản khó khăn.

Cùng với đó, 120 triệu đồng được sử dụng cho hoạt động tuyên truyền giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết. Giai đoạn vừa qua chỉ có 10 triệu đồng phải thu hồi do không còn đối tượng thực hiện.

Long Cốc sau sáp nhập đã tiếp nhận bàn giao nhiều dự án cũ, thậm chí còn dự án cầu vượt, trường học dở dang khởi công nhưng đã cơ bản giải ngân. Tiến độ, nhiệm vụ có những ảnh hưởng do điều chuyển vốn và vận hành chính quyền mới, theo UBND xã, các mô hình phát triển sinh kế còn phụ thuộc vào hướng dẫn về cơ chế, định mức hỗ trợ.

Năm 2026, xã đã chủ động ban hành các nghị quyết, quyết định phân bổ vốn và kế hoạch triển khai. Tổng vốn chuyển sang năm nay hơn 1,7 tỷ đồng đã giải ngân trên 82% là nỗ lực đáng ghi nhận. Tổng vốn giao năm 2026 hơn 9,1 tỷ đồng hiện mới đạt giải ngân 28%, và xã đang rà soát đối tượng thụ hưởng và xây dựng danh mục nhiệm vụ, mô hình phát triển sản xuất, đồng thời kiến nghị sớm có hướng dẫn thực hiện.

Xứ núi có tiềm năng về chè. Đồng bào được tập huấn kỹ về canh tác, thu hái, chế biến đúng kỹ thuật ngay tại nơi có những “đồi chè đẹp nhất Việt Nam” và có sản phẩm chè OCOP 4 sao. Nhiều gia đình đã thoát nghèo từ sinh kế xanh. Năm 2025, tỷ lệ hộ nghèo hơn 11%, năm nay Long Cốc cam kết chỉ còn hơn 8%, và tỷ lệ hộ cận nghèo giảm sâu còn 4%. Nông nghiệp và du lịch sinh thái tiềm năng, năm 2026, ước tính có 50.000 lượt khách du lịch ghé thăm.

Long Cốc đứng trước cơ hội kết hợp nguồn lực từ các chương trình với việc khai thác lợi thế. Khi đầu tư hạ tầng đi đôi với phát triển sinh kế, bảo tồn văn hóa và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, các Chương trình MTQG sẽ có điều kiện phát huy tác động bền vững hơn, góp phần cải thiện đời sống nhân dân và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn.