Ngày nay, tại thôn Phúc Lâm, xã Đại Xuyên (Hà Nội) vẫn gìn giữ được nghệ thuật hát trống quân – loại hình diễn xướng dân gian gắn bó mật thiết với đời sống cộng đồng qua nhiều thế hệ. Không chỉ là những câu hát đối đáp mộc mạc, hát trống quân còn phản ánh trí tuệ, tình cảm và bản sắc văn hóa của cư dân nông nghiệp Bắc Bộ.
Những ngày giữa tháng 7, tìm về thôn Phúc Lâm, xã Đại Xuyên (Hà Nội), một địa phương vẫn đang gìn giữ được loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc – hát trống quân. Theo lời kể của các bậc cao niên trong làng, khi tiếng hát trống quân làng Phúc Lâm cất lên, thể hiện tinh thần lạc quan, ý thức cộng đồng và sức sáng tạo trong đời sống thường nhật.
Hát trống quân Phúc Lâm từng hiện diện như một phần không thể thiếu trong sinh hoạt văn hóa cộng đồng. Những đêm trăng sáng mùa thu, khi mùa màng đã thu hoạch xong, tiếng hát lại vang lên nơi sân đình, đầu làng, ngõ xóm hay dưới những gốc đa cổ thụ, trở thành điểm hẹn văn hóa quen thuộc của người dân trong vùng.
Điểm đặc sắc nổi bật của hát trống quân Phúc Lâm không nằm ở sự cầu kỳ của giai điệu hay kỹ thuật thanh nhạc mà nằm ở nghệ thuật đối đáp ứng tác. Trong mỗi cuộc hát, lời ca dân gian, vốn tri thức phong phú, khả năng ứng đối nhanh nhạy và tinh thần cộng đồng được kết hợp hài hòa, tạo nên sức hấp dẫn riêng có của loại hình nghệ thuật này.
Qua thời gian, cùng với những đổi thay trong đời sống xã hội, môi trường thực hành hát trống quân truyền thống đã có nhiều biến đổi. Nhận thức được giá trị của hát trống quân, cộng đồng địa phương cùng các cơ quan quản lý văn hóa đã và đang triển khai nhiều hoạt động bảo tồn như kiểm kê, sưu tầm, ghi âm, ghi hình, tư liệu hóa lời ca, phục dựng không gian diễn xướng, tổ chức truyền dạy cho thế hệ trẻ và khuyến khích nghệ nhân tham gia các hoạt động thực hành, trình diễn di sản. Bên cạnh đó, hát trống quân Phúc Lâm được đưa vào các hoạt động lễ hội truyền thống, chương trình giao lưu văn nghệ quần chúng và các hoạt động giáo dục cộng đồng.
