Net Zero trở thành tiêu chuẩn mới của năng lực cạnh tranh quốc gia

Tăng sức chống chịu cho nền kinh tế

Ngày 8/7, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), thông qua đầu mối là Hội đồng Doanh nghiệp vì sự phát triển bền vững Việt Nam (VBCSD) phối hợp cùng các đối tác đã tổ chức thành công Diễn đàn “Năng lượng và Môi trường Thế giới – Việt Nam 2026” với chủ đề “Việt Nam cụ thể hóa con đường tới Net Zero”.

Ông Nguyễn Quang Vinh, Phó Chủ tịch VCCI, Chủ tịch VBCSD cho rằng, Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mang tính bước ngoặt trong lịch sử phát triển kinh tế. Cam kết đạt Net Zero vào năm 2050 không chỉ là một tuyên bố quốc tế, mà đã và đang được cụ thể hóa bằng hệ thống chính sách ngày càng đồng bộ. Đặc biệt, Quốc hội vừa thông qua Nghị quyết về cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 - 2030, tạo ra nền tảng thể chế quan trọng để thúc đẩy đầu tư, đổi mới công nghệ và bảo đảm an ninh năng lượng trong dài hạn. Đồng thời, Việt Nam đang hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao vào năm 2045.

Để đạt được khát vọng đó, Chính phủ đã xác định mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức cao trong giai đoạn tới, phấn đấu duy trì tốc độ tăng trưởng hai con số trong những năm tiếp theo. Muốn tăng trưởng nhanh và bền vững, chúng ta cần một nền tảng năng lượng đủ mạnh. Muốn phát triển kinh tế xanh, chúng ta cần một hệ sinh thái đầu tư xanh.

Muốn hội nhập sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, chúng ta cần một cộng đồng doanh nghiệp xanh hơn, thông minh hơn và có trách nhiệm hơn. Có thể nói, bài toán năng lượng hôm nay không chỉ là câu chuyện của ngành năng lượng. Đó là câu chuyện của năng lực cạnh tranh quốc gia. Đó là câu chuyện của môi trường đầu tư. Đó là câu chuyện của tương lai doanh nghiệp Việt Nam.

Đồng thời, Phó Chủ tịch VCCI bày tỏ, nếu Chính phủ kiến tạo thể chế, thì doanh nghiệp chính là lực lượng tiên phong biến các mục tiêu phát triển bền vững thành những hành động cụ thể. Từ các tập đoàn lớn đến các doanh nghiệp vừa và nhỏ, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam đang ngày càng chủ động hơn trong việc áp dụng các mô hình sản xuất xanh, kinh tế tuần hoàn, tiết kiệm năng lượng, quản trị ESG và giảm phát thải carbon. Nhiều doanh nghiệp đã không còn coi chuyển đổi xanh là chi phí, mà họ coi đó là cơ hội: Cơ hội để đổi mới công nghệ; cơ hội để nâng cao năng suất; cơ hội để tiếp cận nguồn vốn xanh và quan trọng hơn cả, là cơ hội để tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng toàn cầu đang được tái cấu trúc theo hướng phát triển bền vững.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành cho hay, biến đổi khí hậu tiếp tục là một trong những thách thức lớn nhất của thế giới hiện nay. Trước những tác động ngày càng nghiêm trọng của biến đổi khí hậu, mục tiêu phát thải ròng bằng “0” đã trở thành xu thế phát triển chủ đạo của nhiều quốc gia và nền kinh tế lớn.

Các tiêu chuẩn xanh, thị trường các-bon, tài chính xanh và chuỗi cung ứng xanh đang từng bước định hình những “luật chơi mới” của thương mại và đầu tư quốc tế. Trong bối cảnh đó, năng lực chuyển đổi xanh không chỉ là yêu cầu về môi trường mà còn là yếu tố quan trọng quyết định năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia và doanh nghiệp.

“Có thể khẳng định rằng, Net Zero không còn là vấn đề môi trường đơn thuần mà đang trở thành một trong những động lực của cuộc cạnh tranh phát triển mới trên phạm vi toàn cầu. Quốc gia nào nắm bắt được xu thế chuyển đổi xanh sẽ có thêm cơ hội nâng cao năng lực cạnh tranh, thu hút đầu tư chất lượng cao và tạo dựng vị thế mới trong nền kinh tế thế giới”, Thứ trưởng Lê Công Thành nhấn mạnh.

Thứ trưởng Lê Công Thành cho hay, tại Hội nghị lần thứ 26 các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP26), Việt Nam đã cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Đây không chỉ là một cam kết về khí hậu mà còn thể hiện tầm nhìn chiến lược của Việt Nam trong việc chủ động tham gia vào xu thế phát triển mới của thế giới, hướng tới xây dựng nền kinh tế xanh, hiện đại và có sức cạnh tranh cao trong dài hạn.

Lộ trình Net Zero của Việt Nam không phải là lộ trình cắt giảm tăng trưởng hay hạn chế phát triển. Ngược lại, đây là lộ trình chuyển đổi nhằm sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực, nâng cao chất lượng tăng trưởng, tăng sức chống chịu của nền kinh tế và tạo nền tảng cho phát triển nhanh, bền vững trong dài hạn.

Huy động nguồn lực cho chuyển đổi năng lượng

Để hiện thực hóa mục tiêu Net Zero vào năm 2050, Thứ trưởng Lê Công Thành cho biết Việt Nam đang tập trung triển khai năm định hướng lớn, gồm hoàn thiện thể chế; phát triển thị trường các-bon trong nước; bảo đảm an ninh năng lượng gắn với chuyển dịch năng lượng xanh, bền vững; thúc đẩy chuyển đổi xanh trong các ngành kinh tế; phát huy vai trò của các hệ sinh thái tự nhiên trong hấp thụ và lưu giữ các-bon.

Theo lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ đang chủ trì, phối hợp chặt chẽ, liên tục với các Bộ, ngành và địa phương để tăng tốc xây dựng hệ thống quản lý, kiểm kê phát thải khí nhà kính một cách minh bạch, chính xác theo chuẩn quốc tế; quyết liệt đẩy nhanh tiến độ vận hành thị trường các-bon trong nước, tạo bước đột phá về công cụ kinh tế trong giảm phát thải. Bên cạnh đó, các chương trình hành động quốc gia về thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường, phục hồi và nâng cao chất lượng rừng, đất ngập nước, biển và ven biển đang được thúc đẩy ráo riết nhằm phát huy tối đa năng lực hấp thụ, lưu giữ các-bon tự nhiên, biến tiềm năng sinh thái thành nguồn lực kinh tế xanh bền vững.

Bộ cũng khẳng định doanh nghiệp là lực lượng trung tâm, giữ vai trò quyết định sự thành công của hành trình thực hiện mục tiêu Net Zero và cam kết tiếp tục tháo gỡ các rào cản chính sách, nâng cao năng lực thực thi, chia sẻ thông tin minh bạch để thúc đẩy đầu tư xanh, đổi mới công nghệ và phát triển các mô hình kinh doanh bền vững.

Tại diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hoàng Long cho biết, chuyển dịch năng lượng công bằng không chỉ là yêu cầu tất yếu mà còn là giải pháp chiến lược để thực hiện cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Long, Việt Nam đã trở thành nước nhập khẩu ròng năng lượng từ năm 2015. Tỷ trọng nhập khẩu tăng từ 8,4% năm 2015 lên 43,9% năm 2025 và dự kiến vẫn ở mức cao trong nhiều thập kỷ tới. Trong khi đó, nhu cầu năng lượng tiếp tục tăng mạnh để phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Riêng điện thương phẩm, đến năm 2030 cần tăng 74% - 94% so với năm 2025, từ mức 287,9 tỷ kWh năm 2025  lên mức  500,4 đến 557,8 tỷ KWh năm 2030. 

Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Long cho biết, Việt Nam đã ban hành, sửa đổi nhiều cơ chế, chính sách nhằm thúc đẩy chuyển đổi năng lượng và triển khai Quan hệ đối tác chuyển đổi năng lượng công bằng (JETP). Tuy nhiên, việc huy động nguồn lực quốc tế vẫn chưa theo kịp nhu cầu thực tế. Theo tính toán, tổng nhu cầu vốn cho phát triển nguồn và lưới điện giai đoạn 2026-2030 lên tới 136,3 tỷ USD, đòi hỏi sự tham gia của mọi tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp trong và ngoài nước, các định chế tài chính quốc tế và các quốc gia hỗ trợ phát triển nguồn năng lượng tại Việt Nam.

“Khủng hoảng khí hậu và năng lượng là thách thức hiện hữu, tác động trực tiếp đến Việt Nam. Bộ Công Thương sẽ tiếp tục phối hợp với các Bộ, ngành để hoàn thiện thể chế, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho doanh nghiệp và đối tác quốc tế đầu tư vào chuyển đổi năng lượng. Chúng tôi mong muốn nhận được sự đồng hành, hỗ trợ của cộng đồng quốc tế, các định chế tài chính, doanh nghiệp và tổ chức trong và ngoài nước để cùng chung tay bảo đảm an ninh năng lượng, giảm phát thải và hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050”, Thứ trưởng Bộ Công Thương nhấn mạnh.