Ngại tham gia bảo hiểm xã hội
Tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) là một trong những quyền cơ bản của người lao động được quy định rất rõ trong luật. Thế nhưng, tỷ lệ bao phủ BHXH trong tổng số lực lượng lao động chỉ chiếm 23%. Thực tế, không chỉ chủ sử dụng lao động muốn trốn đóng mà bản thân nhiều người lao động cũng ngại tham gia BHXH.
Để có cái nhìn cụ thể hơn về tình trạng trốn tham gia BHXH, Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) đã thực hiện báo cáo phân tích về “khoảng trống” tham gia BHXH trong ngành xây dựng và sản xuất mây tre đan. Kết quả nghiên cứu cho thấy, bản thân doanh nghiệp và người lao động đều “ngại” tham gia BHXH. Trong ngành xây dựng, với khoảng 3 triệu người lao động hưởng lương, mới chỉ có khoảng 6% số đó được tham gia BHXH; và trong khoảng hơn 300 nghìn người lao động hưởng lương trong ngành nghề sản xuất và kinh doanh mây tre đan, chỉ khoảng 20% số đó được tham gia BHXH.
Đáng lưu ý, báo cáo nghiên cứu của ILO chỉ ra khá nhiều các chiêu thức của chủ sử dụng lao động đối với chính sách BHXH. Cụ thể đối với ngành xây dựng, về phía nhà thầu, chủ sử dụng lao động chỉ thích sử dụng nhân công tạm thời thông qua hợp đồng lao động “miệng”, trả thù lao theo ngày công với số lượng có hạn. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp nhỏ cũng chưa buộc phải chịu sự điều chỉnh chặt chẽ về các chế độ báo cáo thuế doanh nghiệp cho nên chủ yếu sử dụng hợp đồng “miệng” đối với người lao động…
Trong khi đó, người lao động thì không có hứng thú tham gia BHXH, do họ có nhu cầu lớn về bảo đảm thu nhập trong ngắn hạn hơn là các khoản lợi ích an sinh xã hội, và họ không chắc chắn có đủ 20 năm đóng BHXH để được hưởng lương hưu…
Mở rộng độ bao phủ BHXH là một trong những nhiệm vụ quan trọng để bảo đảm chính sách an sinh xã hội. Hiện nay, tại Việt Nam, số lượng người tham gia BHXH mới đạt gần 13,5 triệu người, chiếm khoảng 27,3% lực lượng lao động xã hội và có khoảng 3 triệu người hưởng lương hưu và trợ cấp xã hội hằng tháng trên tổng số khoảng 11 triệu người về hưu, hơn 55 tuổi đối với nữ và hơn 60 tuổi đối với nam về hưu, mới đạt khoảng 30%. Trong khi đó, chủ trương, chính sách và pháp luật về BHXH đã đầy đủ và bao trùm.
Vậy làm thế nào để lấp đầy những khoảng trống trên? Trả lời câu hỏi này, tại hội thảo công bố Báo cáo nghiên cứu khoảng trống trong tham gia BHXH ở một số ngành tại Việt Nam, theo chuyên gia Nguyễn Thị Diệu Hồng, để nhanh chóng lấp đầy khoảng trống trong tham gia BHXH, cần tìm giải pháp cụ thể cho từng nhóm đối tượng lao động, nhất là các nhóm đối tượng thuộc khu vực phi chính thức.
Ðặc biệt, phải phát triển hệ thống BHXH đa tầng với sự liên thông giữa BHXH bắt buộc và tự nguyện, chủ yếu dựa trên đóng góp của người dân có sự hỗ trợ và bảo đảm của Nhà nước.
