Ngày xuân, bàn chuyện chống tham nhũng

Mạnh tay với tham nhũng

Đúng là việc PCTN chẳng phải nóng riêng ở ta, mà ở mọi nơi trên thế giới. Có nhà nước, có quyền lực, ắt là sẽ nảy sinh tham nhũng, dù ít, hay nhiều. Thời xưa, thời nay, thời nào cũng có, cũng vậy. Với một nước lớn láng giềng bên cạnh ta như Trung Quốc, mấy năm nay cũng liên tục có những chiến dịch “đả hổ, diệt ruồi”, đã phanh phui, bắt được khá nhiều “ruồi” cũng như “hổ”, kể cả “hổ” lớn. Và vẫn còn không ít “ruồi”, “hổ” đang nơm nớp.

Ở ta, mấy năm nay, việc PCTN cũng đã có nhiều bước tiến. Chẳng kể vô số những “ruồi” mà không ít “hổ” cũng đã sa lưới, phải ra vành móng ngựa. Người dân, cử tri cũng đã đỡ phàn nàn, rằng chỉ bắt được mấy con cá nhỏ, và rồi có vài con cá lớn thì khi đưa ra xử cũng lại chỉ “treo” mà nhìn. Tổng kết công tác PCTN năm 2015 vừa qua cho thấy, từ thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo, ngành thanh tra đã phát hiện 100 vụ, 72 đối tượng có hành vi tham nhũng (tăng 46 vụ, 85 đối tượng so với năm 2014). Cơ quan điều tra các cấp đã thụ lý điều tra 351 vụ, 813 bị can. Viện kiểm sát các cấp cũng đã thụ lý giải quyết 323 vụ, 806 bị can về các tội tham nhũng. TAND các cấp đã xét xử sơ thẩm 260 vụ, 577 bị cáo về các tội danh tham nhũng. Điều đặc biệt những năm gần đây, đã phanh phui được nhiều vụ lớn. Năm 2015, số vụ xét xử tham nhũng có giảm hơn năm trước (27 vụ, 98 bị cáo), nhưng tỉ lệ tội phạm nghiêm trọng, rất nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng chiếm tỉ lệ khá lớn (đến 41,6%). Nhiều bị cáo tiếp tục bị tuyên với mức án tử hình và chung thân. Những tên tuổi vụ án, đối tượng phạm tội mọi người đều biết mặt, chỉ tên tiếp tục nối dài như Dương Chí Dũng, Huyền Như, Nguyễn Đức Kiên, Vũ Quốc Hảo, Dương Thanh Cường..v.v.

Từ việc mạnh tay, rõ ràng công tác PCTN đã có những kết quả đáng được ghi nhận. Nhiều tổ chức quốc tế đã đánh giá cao quyết tâm chính trị và các giải pháp PCTN ở Việt Nam. Báo cáo năng lực cạnh tranh toàn cầu năm 2015-2016 của Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF) đã xếp Việt Nam ở vị trí thứ 56/140 quốc gia (tăng 12 bậc so với báo cáo cùng kỳ), là nước có mức tăng mạnh nhất so với năm trước đó. Ngân hàng Thế giới xếp hạng Việt Nam ở vị trí 99/189 quốc gia và vùng lãnh thổ về môi trường kinh doanh (tăng 5 hạng so với 2006). Chỉ số cảm nhận tham nhũng (CPI) do Tổ chức Minh bạch Thế giới đã chấm Việt Nam đạt 31/100 điểm (vào tháng 12-2014) tăng so với năm 2010 (tăng 0,4 điểm, gấp đôi mức tăng giai đoạn 2000- 2010. Một vấn đề người dân trăn trở là thu hồi tài sản tham nhũng cũng đã có những bước tiến vượt bậc. Năm 2015 đã thu hồi tài sản tham nhũng đạt 55,8%, trong khi năm 2014 chỉ đạt 22,3%, năm 2013 là 10%, nhất là năm 2011-2012 chỉ đạt dưới 5%.

Còn lắm gian nan

Với sự quyết tâm của cả hệ thống chính trị, công tác PCTN đã có những kết quả đáng ghi nhận, nhưng tình hình tham nhũng vẫn nan giải. Báo cáo của Chính phủ cũng đã thẳng thắn rằng “tình hình tham nhũng vẫn diễn ra phức tạp. Tình trạng nhũng nhiễu trong khu vực công còn nhiều, biểu hiện qua nạn hối lộ, lót tay, chạy chọt khi giao dịch với các cơ quan công quyền. Đã xuất hiện tình trạng tham nhũng có tính lợi ích nhóm trong một số lĩnh vực”. Từ các vụ việc đưa ra xét xử gần đây cho thấy, tính chất tham nhũng ngày càng phức tạp, thủ đoạn tinh vi, gây ra những hậu quả rất nghiêm trọng. Nhiều vụ án đã làm thất thoát số tiền của nước, của dân lên đến hàng ngàn tỉ đồng.

Việc các doanh nghiệp, người dân chạy chọt, bôi trơn trong công việc cũng như hạch sách, vòi vĩnh của các quan chức đã làm cho con vi trùng tham nhũng phát triển, sinh sôi, trở nên như một căn bệnh khó chữa. Vài chục năm trước, cán bộ nhận quà biếu yến gạo, chai rượu, con gà đã cảm thấy băn khoăn, áy náy. Nay gạo đã hóa những phong bì dày, những con gà vàng thật mà người ta nhận công khai. Oái oăm thay, khi nhiều người, cả người đưa, người nhận đã coi đó như một thứ luật bất thành văn. Khảo sát một năm gần đây, có đến 48% doanh nghiệp thừa nhận có tặng quà cho cán bộ, công chức, nhưng cũng chưa phản ánh đúng thực tế. Có thực tế chăng đến 82% khẳng định số quà có giá trị trên 500.000 đồng, 89% tặng trực tiếp cho cán bộ, công chức. Người ta đã coi việc tặng quà như một chuyện bình thường, để “nuôi quan hệ”, bôi trơn, và đa số chủ động tặng, dù cán bộ, công chức không đòi hỏi hay gợi ý.

Câu chuyện phần trăm, hoa hồng, quà tặng, biếu rõ ràng đã là có tính tham nhũng. Tuy nhiên, ngay quan điểm đó là quà ‘tình cảm”, tục lệ truyền thống hay đó là hành vi tham nhũng không ít người còn lấp lửng, mù mờ. Vậy nhưng, khi được yêu cầu đánh giá tình hình tham nhũng của ngành mình, tại 19 bộ, ngành, địa phương, thì đã có 3 bộ, ngành, địa phương khẳng định là rất nghiêm trọng, 5 bộ, ngành khẳng định là nghiêm trọng, 7 bộ ngành, địa phương đánh giá ít nghiêm trọng, chỉ có 4 bộ, ngành địa phương khẳng định là không nghiêm trọng.

Giải pháp nào?

Mạnh tay với tham nhũng, rõ ràng là một trong những giải pháp tích cực. Công khai, minh bạch cũng là một yêu cầu cần phải chú trọng. Luật PCTN yêu cầu các địa phương phải công khai mọi hoạt động là đương nhiên. Nhưng so với năm 2011, chỉ có 30 địa phương được đánh giá tăng 5%, con số hãy còn quá khiêm tốn, nhất là có đến 8 địa phương sụt giảm trên 5%, nhiều địa phương cải thiện không nhiều. Đặc biệt, với cá nhân, việc công khai, minh bạch tài sản, theo dư luận cũng chưa sát thực, khi tỷ lệ kê khai đạt 99,5%, bản kê khai công khai đạt đến 98,3%, nhưng chỉ phát hiện 5 người kê khai không trung thực. Con số 23 người nộp lại quà tặng với số tiền 489 triệu đồng cũng vẫn còn hình thức.

Để PCTN đạt hiệu quả hơn nữa, rất cần được cả xã hội vào cuộc.Vẫn còn một tỷ lệ khá lớn, đến 1/3 người dân không quan tâm, và đến gần ½ người dân cho biết, chỉ tố cáo tham nhũng nếu liên quan đến quyền lợi của mình. Công tác tuyên truyền cũng cần được tiếp tục đẩy mạnh, bởi PCTN là trách nhiệm của mọi cá nhân, toàn xã hội.