Nghệ An: Người dân nơm nớp lo sạt lở bờ sông

Mưa xuống là sạt lở

Dọc bờ sông Lam, đoạn qua thôn Quyết Thành, xã Con Cuông (tỉnh Nghệ An), nhiều hộ dân đang sống trong cảnh thấp thỏm khi dòng nước liên tục khoét sâu vào bờ. Đáng lo ngại hơn, một số căn nhà hiện chỉ còn cách mép sông khoảng 2-3m.

Trong đợt mưa lũ vừa qua, dù lũ không lớn như năm trước, dòng sông vẫn khoét sâu vào đất liền khoảng 7-8m, cuốn trôi đất đá, nhiều công trình phụ bị nứt gãy, đổ sập. Theo UBND xã Con Cuông, đoạn bờ sông Lam từ xóm Quyết Thành đến xóm Chi Khê dài hơn 1km đang bị sạt lở, ảnh hưởng trực tiếp đến 238 hộ dân.

Bà Nguyễn Thị Bình (trú thôn Quyết Thành) cho biết, chưa khi nào phải đối mặt với nỗi lo sạt lở thường trực như những năm gần đây. Theo bà Bình, trước kia dòng sông còn cách nhà một khoảng khá xa, nhưng qua nhiều mùa mưa, lũ, nước ngày càng áp sát khu dân cư. Mỗi khi trời đổ mưa lớn, gia đình bà lại thấp thỏm vì lo sợ nhà cửa có thể bị cuốn trôi.

Cách đó khoảng 10km về phía hạ lưu, tình trạng sạt lở bờ sông Lam tại xã Nhân Hòa cũng diễn biến phức tạp. Sau những ngày mưa lớn giữa tháng 9, đất phía sau nhà ông Trần Quốc Tuấn (xóm Cẩm Sơn 1, xã Nhân Hòa) bị nước cuốn trôi xuống sông Lam, khiến khu chăn nuôi của gia đình mất chân, đổ sập.

Theo ông Tuấn, khu vực gần nơi sông Con đổ vào sông Lam bị xói lở nghiêm trọng do dòng nước từ thượng nguồn đổ về mạnh. Dù đã trồng tre, cây lớn giữ đất, gia đình vẫn bất lực nhìn đất đai dần bị cuốn trôi qua từng mùa lũ.

Ông Đặng Đình Lục - Chủ tịch UBND xã Nhân Hòa cho biết, tình trạng sạt lở đang xảy ra với chiều dài khoảng 1,5km, đe dọa hàng chục hộ dân. Trong đó, đoạn bờ sông dài khoảng 800m, nơi có nhà dân sinh sống bị sạt lở nghiêm trọng do nằm tại khu vực dòng chảy từ sông Con đổ ra sông Lam.

Không chỉ ven sông Lam, nhiều địa phương miền núi phía Tây tỉnh Nghệ An cũng phải đối mặt với nguy cơ sạt lở đất đá, lũ ống, lũ quét. Đầu tháng 8/2026, tại xã Nhôn Mai, một điểm sạt lở khiến 5 ngôi nhà nằm sát Quốc lộ 16 đứng trước nguy cơ bị ảnh hưởng. Tại bản Na Ngân, xã Nga My, sau đợt mưa lớn cuối tháng 9/2025, trên núi xuất hiện cung sạt lở hình vòm với nhiều vết nứt ngang dài từ hơn 1-3m, có nơi rộng hơn 20cm. Đỉnh cung sạt lở ở độ cao gần 100m, cách bản khoảng 1km về phía thượng nguồn suối Nậm Ngân.

Căng mình ứng phó

Với địa hình đồi núi dốc, bị chia cắt mạnh bởi hệ thống sông, suối, nhiều địa bàn miền núi phía Tây Nghệ An như Mỹ Lý, Bắc Lý, Na Loi, Nậm Cắn... thường xuyên đối mặt với nguy cơ lũ ống, lũ quét và sạt lở đất đá khi mưa lớn kéo dài.

Trước tình hình đó, chính quyền các địa phương chủ động rà soát điểm xung yếu, xây dựng phương án ứng phó, chuẩn bị lực lượng và phương tiện để sơ tán người dân khi cần thiết. Tuy nhiên, việc xử lý những điểm sạt lở kéo dài, đe dọa trực tiếp khu dân cư vẫn là bài toán khó do nguồn lực còn hạn chế.

Ông Lô Khăm Kha - Chủ tịch UBND xã Nga My cho biết, địa bàn có nhiều khe suối, độ dốc lớn, thường xuyên chịu ảnh hưởng của sạt lở đất, lũ ống, lũ quét và ngập lụt. Ngay từ đầu năm, địa phương đã chỉ đạo các đơn vị liên quan rà soát vị trí xung yếu, xác định khu vực có nguy cơ, số hộ cần di dời và địa điểm sơ tán khi xảy ra thiên tai.

Đối với những bản xa trung tâm, có nguy cơ bị cô lập khi mưa lũ như Na Ngân, Na Kho, xã tập trung tuyên truyền, vận động người dân nâng cao ý thức phòng tránh, thực hiện phương châm “4 tại chỗ”.

Trong khi đó, trước tình trạng sạt lở bờ sông Lam ngày càng nghiêm trọng, chính quyền xã Con Cuông đã đề xuất đầu tư tuyến kè chống sạt lở khu vực hạ lưu Nhà máy thủy điện Chi Khê, dài khoảng 7km. Trước mắt, địa phương kiến nghị ưu tiên xử lý đoạn sạt lở nghiêm trọng nhất dài khoảng 1,2km, với kinh phí dự kiến 60 tỷ đồng.

Ông Trần Anh Tuấn - Chủ tịch UBND xã Con Cuông cho biết, khu vực này đang bị xói lở nghiêm trọng, đe dọa nhà cửa, đất đai của người dân và an toàn tuyến Quốc lộ 7. Việc xây dựng kè chống sạt lở là yêu cầu cấp bách, song nguồn lực địa phương hạn chế nên chưa thể triển khai ngay. Trước mắt, xã tiếp tục theo dõi sát diễn biến, chủ động phương án di dời người dân nếu sạt lở tiến sâu vào khu dân cư.