Nghị quyết 71 về đột phá phát triển giáo dục - đào tạo: Khát vọng chấn hưng dân tộc

10 sự kiện của ngành giáo dục và đào tạo năm 2025, còn có các sự kiện đáng chú ý như: Miễn toàn bộ học phí cho học sinh từ mầm non đến hết trung học phổ thông công lập; đột phá về xây dựng thể chế giáo dục; hoàn thành chu trình đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông; chuyển đổi số trong giáo dục, thực hiện đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học...

Định vị lại tầm vóc: Giáo dục quyết định vận mệnh dân tộc

Việc Tổng Bí thư Tô Lâm ký ban hành Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo vào tháng 8/2025 đã tạo nên một làn sóng hứng khởi trong toàn ngành và xã hội. Nếu như Nghị quyết 29 (năm 2013) đặt nền móng cho đổi mới căn bản, toàn diện, thì Nghị quyết 71 chính là lời giải cho những "điểm nghẽn" kinh niên, quyết tâm đưa giáo dục trở thành động lực then chốt để Việt Nam bứt phá thành quốc gia phát triển vào năm 2045.

Nghị quyết 71 tiếp tục khẳng định quan điểm giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, đồng thời là Nghị quyết đầu tiên của Đảng khẳng định giáo dục và đào tạo là nhân tố quyết định tương lai của dân tộc, là động lực then chốt cho sự phát triển bứt phá của đất nước. Sự nâng tầm này cho thấy tư duy chiến lược cực kỳ quyết liệt của Đảng: Muốn thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình, không có con đường nào khác ngoài việc nâng cao trí tuệ và phẩm giá con người Việt Nam.

Nghị quyết 71 ra đời trong bối cảnh ngành giáo dục đang đứng trước yêu cầu cấp bách về nhân lực chất lượng cao cho kỷ nguyên số. Điểm nhấn lớn nhất là việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Bộ Giáo dục sẽ không còn "ôm đồm" sự vụ mà tập trung vào quản lý nhà nước và kiến tạo chính sách. Việc trao quyền tự chủ thực sự cho các nhà trường sẽ giúp giáo dục linh hoạt hơn, bám sát hơi thở của thị trường lao động.

Những đột phá chưa từng có

Một trong những điểm đột phá nhất của Nghị quyết này là chính sách về lương và phụ cấp. Việc xác định phụ cấp ưu đãi nghề giáo viên tối thiểu đạt 70% là một hành động cụ thể để hiện thực hóa quan điểm "lương giáo viên được ưu tiên xếp cao nhất trong hệ thống thang bậc lương hành chính sự nghiệp". Đây là liều thuốc tinh thần và vật chất quan trọng để giữ chân người giỏi ở lại với bục giảng.

Cùng với đó là những cơ chế đặc cách và thăng tiến chức danh nghề nghiệp linh hoạt giúp những giáo viên giỏi, tâm huyết có động lực phấn đấu rõ rệt.

Nghị quyết nhấn mạnh việc phổ cập và ứng dụng mạnh mẽ Trí tuệ nhân tạo (AI) và chuyển đổi số toàn diện. Trong kỷ nguyên kinh tế số, việc dạy và học không còn bó hẹp trong bốn bức tường, mà là một hệ sinh thái học tập suốt đời, nơi công nghệ là đòn bẩy để san phẳng khoảng cách giáo dục giữa các vùng miền.

Nghị quyết đặt mục tiêu đưa Tiếng Anh từng bước trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học. Đây là một quyết sách táo bạo và có tầm nhìn xa, là mở cánh cửa để thế hệ trẻ Việt Nam tiếp cận trực tiếp với kho tàng tri thức thế giới, xóa bỏ rào cản ngôn ngữ trong hội nhập quốc tế.

Nghị quyết 71 cũng hướng tới sự công bằng xã hội khi đặt mục tiêu đến năm 2030 cung cấp sách giáo khoa miễn phí cho toàn bộ học sinh. Điều này khẳng định triết lý giáo dục của chúng ta: Không một ai bị bỏ lại phía sau trên con đường tìm kiếm tri thức. Có thể nói rằng mục tiêu cung cấp sách giáo khoa miễn phí cho học sinh vào năm 2030 là chủ trương nhân văn. Khẳng định tính ưu việt của chế độ, đảm bảo mọi trẻ em, dù ở vùng sâu vùng xa hay gia đình khó khăn, đều có cơ hội học tập ngang bằng. Giáo dục thực sự trở thành công cụ để san sẻ cơ hội và giảm bớt khoảng cách giàu nghèo.

Chờ sự đột phá trong triển khai thực hiện

Năm 2025 được coi là một năm đột phá về xây dựng thể chế giáo dục với 99 văn bản luật, nghị quyết, nghị định, thông tư được ban hành, trình ban hành. Lần đầu tiên trong một năm 4 dự án Luật thuộc lĩnh vực giáo dục và đào tạo được Quốc hội thông qua, gồm: Luật Nhà giáo; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục; Luật Giáo dục đại học (sửa đổi); Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi).

Nhiều chính sách mới được ban hành, nhiều điểm nghẽn được tháo gỡ, thể chế giáo dục không chỉ tiếp tục hoàn thiện mà còn bám sát thực tiễn, tạo động lực cho giáo dục và đào tạo phát triển.

Tuy nhiên, dư luận vẫn bày tỏ băn khoăn về lộ trình thực hiện. Từ một chủ trương lớn đầy tính đột phá đến việc thực thi để đạt được các mục tiêu vẫn là một khoảng cách. PGS.TS Trần Xuân Nhĩ (nguyên Thứ trưởng Bộ GD&ĐT), cho rằng: Việc xác định phụ cấp ưu đãi nghề tối thiểu 70% là một bước ngoặt về tư duy. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất khi triển khai là phải đồng bộ với việc sắp xếp lại biên chế. Nếu chúng ta tăng lương nhưng không tinh gọn bộ máy, áp lực lên ngân sách sẽ rất lớn. Cần cơ chế để những người thực sự giỏi được hưởng mức lương cao hơn nữa, thay vì cào bằng.

Đa số các chuyên gia đều nhận định Nghị quyết 71 là một "đơn thuốc" đúng bệnh. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế phụ thuộc vào khâu thực thi. Nếu không có sự giám sát chặt chẽ và lộ trình rõ ràng, những mục tiêu tươi đẹp như "tiếng Anh là ngôn ngữ thứ hai" sẽ rất khó cán đích đúng hạn.

GS.TS Nguyễn Văn Minh (Nguyên Hiệu trưởng trường ĐH Sư phạm Hà Nội) bày tỏ băn khoăn về việc đưa Tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai. "Đây là một thách thức cực lớn nhưng là hướng đi bắt buộc. Triển khai Nghị quyết này không thể chỉ là tăng số tiết học. Các chuyên gia cho rằng cần phải thay đổi toàn bộ hệ sinh thái giáo dục: Từ đào tạo lại đội ngũ giáo viên, giáo trình cho đến việc tạo môi trường sử dụng tiếng Anh trong các môn học khác (như Toán, Lý, Hóa). Nếu không chuẩn bị kỹ về nguồn lực giáo viên tại các vùng khó khăn, khoảng cách giáo dục sẽ càng bị nới rộng." – GS.TS Nguyễn Văn Minh chia sẻ.

Tuy nhiên, về cơ bản, các chuyên gia giáo dục đều kỳ vọng vào sự thay đổi mang tính đột phá của Nghị quyết 71. TS Nguyễn Tùng Lâm (Phó Chủ tịch Hội Khoa học Tâm lý giáo dục Việt Nam) đặt kỳ vọng: "Điểm hay của Nghị quyết 71 là trao quyền tự chủ mạnh mẽ. Chính phủ cần sớm ban hành các nghị định hướng dẫn về tự chủ tài chính và tự chủ nhân sự. Khi các trường được 'cởi trói' khỏi các thủ tục hành chính rườm rà, hiệu trưởng mới có thể sáng tạo và xây dựng trường học hạnh phúc đúng nghĩa."

Với các chính sách đột phá tháo gỡ về cơ chế tài chính, về biên chế, về việc trao quyền tự chủ, Nghị quyết 71 đang được kỳ vọng là "Khoán 10" mới trong giáo dục – đào tạo, vực dậy niềm tin và sức sống cho giáo dục nước nhà. Cao hơn, là chiến lược về nguồn nhân lực, là nền tảng để có một thế hệ trẻ không chỉ giỏi chuyên môn mà còn có bản lĩnh và khả năng cạnh tranh toàn cầu. Để giáo dục và đào tạo thực sự là nhân tố quyết định tương lai của dân tộc trong kỷ nguyên mới.