Ngộ độc khí CO – mối nguy thầm lặng chết người mùa rét

Theo phân tích của BS Nguyễn Huy Hoàng - thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp, đây không phải là tai nạn cá biệt, mà là nguy cơ lặp đi lặp lại mỗi mùa đông – xuân, nhất là ở các địa phương miền Bắc và Bắc Trung Bộ.

Theo thông tin ban đầu, cả ba nạn nhân được phát hiện tử vong trong phòng ngủ đóng kín, có than được đốt để sưởi ấm. Danh tính các nạn nhân gồm chị N.T.V. (SN 1999), con gái chị V. mới 2 ngày tuổi và chị N.T.H. (SN 2002, em gái chị V.). Người nhà cho biết, do chị V. mới sinh con nên về nhà mẹ đẻ sinh sống. Thời điểm này thời tiết rét, gia đình đã đốt than củi để sưởi ấm cho mẹ và trẻ sơ sinh. Chính quyền địa phương nhận định các nạn nhân nghi bị ngộ độc khí CO do sử dụng nồi than trong phòng kín.

Không gian bí, thông gió kém khiến khí CO tích tụ dần trong suốt nhiều giờ. Điều đáng nói, CO là khí không màu, không mùi, không gây cay mắt hay khó chịu tức thì, nên người trong phòng gần như không có bất kỳ “tín hiệu cảnh báo” nào từ cơ thể. Khi mọi người ngủ say, họ tiếp tục hít phải khí độc cho đến khi bất tỉnh và tử vong trong im lặng.

Theo BS Nguyễn Huy Hoàng, thói quen “đốt ít than thôi”, “mở hé cửa là an toàn” là một quan niệm sai lầm nhưng rất phổ biến. Chỉ cần than, củi, gas cháy không hoàn toàn trong không gian thiếu oxy, CO đã được sinh ra và có thể nhanh chóng đạt nồng độ gây chết người. Đặc biệt, trong số các nạn nhân của vụ việc tại Hà Tĩnh có trẻ sơ sinh – nhóm đối tượng cực kỳ nhạy cảm với thiếu oxy. Trẻ thở nhanh, não đang phát triển mạnh, chỉ cần phơi nhiễm CO trong thời gian ngắn đã có thể tổn thương não nặng nề và tử vong nhanh hơn người lớn.

Về mặt sinh lý bệnh, CO nguy hiểm ở chỗ nó gắn với hemoglobin trong hồng cầu với ái lực cao hơn oxy rất nhiều lần, tạo thành carboxyhemoglobin. Khi đó, oxy bị “hất ra”, máu không còn khả năng vận chuyển oxy đến não, tim và các cơ quan. Người bị ngộ độc thường xuất hiện các triệu chứng mơ hồ như nhức đầu, chóng mặt, buồn nôn, mệt mỏi, dễ bị nhầm với cảm cúm hoặc thiếu ngủ. Nếu phơi nhiễm tiếp diễn, người bệnh sẽ nhanh chóng lú lẫn, mất ý thức và hôn mê. Khi đã bất tỉnh, nạn nhân không còn khả năng tự thoát khỏi không gian nguy hiểm hay kêu cứu.

BS Nguyễn Huy Hoàng nhấn mạnh, không phải ai cũng có mức độ chịu đựng CO giống nhau. Trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh tim mạch, bệnh phổi, thiếu máu hoặc sống ở vùng cao là những nhóm nguy cơ đặc biệt cao. Ở phụ nữ mang thai, CO không chỉ gây thiếu oxy cho mẹ mà còn cho thai nhi, trong khi CO gắn với hemoglobin của thai nhi lâu hơn, làm tăng nguy cơ suy thai, tổn thương não hoặc thai lưu, ngay cả khi người mẹ chỉ có triệu chứng nhẹ.

Trong điều trị ngộ độc CO, oxy là biện pháp then chốt. Thở oxy 100% giúp đẩy CO ra khỏi hemoglobin nhanh hơn nhiều so với thở không khí thường. Với các trường hợp trung bình đến nặng, liệu pháp oxy cao áp đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Khi bệnh nhân thở oxy tinh khiết trong môi trường áp suất cao, lượng oxy hòa tan trong huyết tương tăng mạnh, giúp cung cấp oxy cho mô ngay cả khi hemoglobin đang bị CO chiếm chỗ. Đồng thời, oxy cao áp rút ngắn đáng kể thời gian bán thải của CO trong máu và giảm nguy cơ tổn thương não, tim kéo dài. Các dữ liệu lâm sàng tại Việt Nam cho thấy, điều trị oxy cao áp sớm giúp cải thiện rõ rệt tiên lượng và hạn chế di chứng thần kinh sau ngộ độc CO.

Tuy nhiên, chuyên gia cũng nhấn mạnh, phòng tránh vẫn là giải pháp quan trọng nhất. Trong gia đình, tuyệt đối không đốt than, củi, than tổ ong trong phòng kín; không sưởi than trong phòng ngủ, đặc biệt là qua đêm; không dùng bếp than, bếp củi hay máy phát điện trong nhà, gara hoặc không gian thiếu thông gió. Gia đình có trẻ nhỏ, người già, phụ nữ mang thai, người bệnh tim – phổi càng cần nghiêm túc từ bỏ các hình thức sưởi ấm tiềm ẩn nguy cơ này.

Việc lắp đặt thiết bị dò khí CO trong gia đình, đặc biệt gần phòng ngủ và khu vực có thiết bị đốt nhiên liệu, được xem là một biện pháp phòng ngừa hiệu quả, đóng vai trò như “giác quan thứ sáu” giúp phát hiện nguy hiểm mà cơ thể con người không tự nhận biết được. Trong môi trường lao động, doanh nghiệp cần rà soát các nguồn sinh CO, bảo đảm thông gió, lắp hệ thống cảnh báo, huấn luyện người lao động về nguy cơ và quy trình ứng phó khẩn cấp.