Ngừng tim ngoại viện: Cuộc đua sinh tử tính bằng phút
Trong thời gian gần đây, các cơ sở hồi sức cấp cứu tại Hà Nội liên tục tiếp nhận nhiều trường hợp ngừng tim, ngừng thở xảy ra ngoài bệnh viện. Thực tế cho thấy, chỉ cần chậm trễ vài phút trong phát hiện và xử trí ban đầu, não người bệnh có thể bị tổn thương không hồi phục, để lại di chứng thần kinh nặng nề hoặc tử vong.
Theo thông tin từ Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, chỉ trong vòng một tháng qua, Khoa Hồi sức nội khoa và Chống độc, Trung tâm Hồi sức tích cực của bệnh viện đã tiếp nhận 9 trường hợp ngừng tuần hoàn xảy ra ngoài bệnh viện. Đây là con số cho thấy xu hướng gia tăng rõ rệt của các biến cố tim mạch nguy kịch trong cộng đồng. Tình trạng tương tự cũng được ghi nhận tại nhiều bệnh viện khác trên địa bàn Hà Nội.
Một trong những trường hợp điển hình được cấp cứu tại Bệnh viện Đa khoa Ba Vì là người bệnh được đưa vào khoa Cấp cứu trong tình trạng ngừng thở, ngừng tim, hôn mê sâu. Nhờ được phát hiện sớm và triển khai cấp cứu tích cực ngay khi nhập viện, người bệnh đã được cứu sống trong gang tấc. Trước đó, tại Bệnh viện Đa khoa Đức Giang, các bác sĩ cũng cấp cứu thành công một trường hợp ngừng tuần hoàn ngoại viện khi người bệnh đang chơi tennis bất ngờ ngã gục, với thời gian từ lúc xảy ra sự cố đến khi vào viện khoảng 10 phút – khoảng thời gian được coi là ranh giới mong manh giữa sự sống và cái chết.
Theo các bác sĩ, ngừng tuần hoàn là tình trạng tim ngừng bơm máu, khiến máu không thể lưu thông tới các cơ quan, đặc biệt là não. Khi xảy ra ngoài bệnh viện, tại nhà hoặc nơi công cộng, nguy cơ tử vong càng cao do thiếu các phương tiện y tế hỗ trợ kịp thời. Chỉ sau 3 – 5 phút thiếu oxy, tế bào não đã bắt đầu tổn thương không hồi phục; sau 7 – 10 phút, khả năng cứu sống giảm mạnh và nguy cơ để lại di chứng thần kinh vĩnh viễn là rất lớn.
Đáng lo ngại, nhiều trường hợp ngừng tim ngoại viện xảy ra đột ngột, không có dấu hiệu báo trước. Người bệnh có thể đang sinh hoạt bình thường thì bất ngờ gục ngã, mất ý thức, ngừng thở và không bắt được mạch. Nếu không được cấp cứu ngay tại chỗ, cơ hội sống sót gần như bằng không.
Từ thực tiễn điều trị, các bác sĩ nhấn mạnh rằng yếu tố quyết định khả năng sống sót của người bệnh ngừng tim ngoại viện không chỉ nằm ở bệnh viện, mà bắt đầu ngay từ những phút đầu tiên tại hiện trường. Ép tim ngoài lồng ngực sớm và đúng kỹ thuật có thể làm tăng gấp nhiều lần cơ hội sống sót, duy trì dòng máu tối thiểu lên não và các cơ quan quan trọng cho đến khi có sự hỗ trợ chuyên sâu.
Tuy nhiên, trên thực tế, không phải ai cũng được trang bị kiến thức và kỹ năng hồi sinh tim phổi (CPR). Nhiều người chứng kiến tai nạn thường rơi vào trạng thái hoảng loạn, chờ xe cấp cứu mà không can thiệp, dẫn tới “thời gian chết” kéo dài. Các chuyên gia cho rằng đây là khoảng trống lớn trong công tác phòng ngừa và ứng phó với các tình huống y tế khẩn cấp tại cộng đồng.
BSCKI Đỗ Anh Sơn - Khoa Hồi sức tích cực – Chống độc (Bệnh viện Đa khoa Đức Giang), khuyến cáo người dân cần chủ động khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm các bệnh lý tim mạch tiềm ẩn. Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như đau tức ngực, khó thở, choáng váng, cần đến cơ sở y tế ngay, không chủ quan hoặc tự điều trị tại nhà. Bên cạnh đó, việc phổ cập kiến thức sơ cứu, đặc biệt là kỹ năng CPR, được xem là một trong những giải pháp hiệu quả để giảm tỷ lệ tử vong do ngừng tim ngoại viện.
Theo các bác sĩ, ngừng tim ngoại viện không phải là “án tử” nếu được phát hiện sớm và xử trí đúng cách. Mỗi người dân được trang bị kỹ năng ép tim, mỗi phút được tận dụng kịp thời, đều có thể trở thành sợi dây níu giữ sự sống cho người bệnh. Trong bối cảnh số ca ngừng tim ngoại viện có xu hướng gia tăng, đặc biệt vào dịp cuối năm, việc nâng cao nhận thức, kỹ năng sơ cứu và chủ động phòng ngừa các yếu tố nguy cơ tim mạch không chỉ là trách nhiệm của ngành y tế, mà còn là yêu cầu cấp thiết đối với toàn xã hội.
