Quốc hội thảo luận cơ chế bồi thường tài sản trưng dụng bị mất, hư hỏng

Bổ sung 4 nguyên tắc trưng mua, trưng dụng tài sản

Ngày 23/10 Quốc hội nghe tờ trình và báo cáo thẩm tra về dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi). Báo cáo tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi) quy định về việc trưng mua, trưng dụng tài sản; quyền và trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong việc trưng mua, trưng dụng tài sản; quyền và nghĩa vụ của người có tài sản trưng mua, trưng dụng; quyền và nghĩa vụ của người khác có liên quan đến việc trưng mua, trưng dụng tài sản; việc huy động người vận hành, điều khiển tài sản trưng dụng. Riêng việc trưng dụng đất, khu vực biển đã giao để thực hiện hoạt động lấn biển theo quy định của pháp luật về đất đai.

Dự thảo Luật gồm 4 chương, 32 điều. Dự thảo Luật bổ sung quy định về áp dụng pháp luật nhằm làm rõ mối quan hệ giữa Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản với các luật có liên quan, bảo đảm thống nhất trong tổ chức thực hiện. Đồng thời bổ sung 4 nguyên tắc trưng mua, trưng dụng tài sản để xác định rõ quyền, nghĩa vụ của các tổ chức, cá nhân có liên quan trong trưng mua, trưng dụng tài sản và bảo đảm phù hợp với các điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên.

Dự thảo Luật bổ sung quy định xem xét miễn, giảm trách nhiệm cho người ra quyết định và người trực tiếp tổ chức thực hiện trưng mua, trưng dụng tài sản khi đã thực hiện đúng thẩm quyền, đúng trình tự, trên cơ sở thông tin khách quan tại thời điểm quyết định, thời điểm tổ chức thực hiện và không có động cơ vụ lợi để tạo cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, vì lợi ích chung.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật bổ sung quy định nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người có tài sản. Cụ thể: Người có tài sản được bồi thường bằng tiền hoặc tài sản tương đương trong trường hợp tài sản trưng dụng bị mất hoặc hư hỏng không sửa chữa được; Cơ quan của người có thẩm quyền quyết định trưng dụng tài sản có trách nhiệm bảo đảm điều kiện sinh hoạt cho người có tài sản trưng dụng trong trường hợp trưng dụng tài sản làm ảnh hưởng trực tiếp đến chỗ ở, nơi sinh hoạt thiết yếu của người có tài sản trưng dụng; Trường hợp cơ quan của người ra quyết định trưng mua, trưng dụng chậm thanh toán tiền trưng mua, tiền bồi thường thiệt hại do trưng dụng tài sản gây ra cho người có tài sản thì phải bồi thường cho người có tài sản trưng mua, trưng dụng một khoản tiền bằng mức tiền chậm nộp theo quy định của Luật Quản lý thuế tính trên số tiền chậm thanh toán và thời gian chậm thanh toán.

Giới hạn ngay trong luật thẩm quyền trưng mua, trưng dụng

Thẩm tra dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi), ông Phan Chí Hiếu, Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp cho hay, Uỷ ban này và các cơ quan của Quốc hội nhất trí sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản và nhận thấy nội dung của dự thảo Luật phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng; bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và cơ bản bảo đảm tính thống nhất với hệ thống pháp luật.

Bên cạnh đó, để bảo đảm minh bạch, rõ ràng trong thực hiện quyền, nghĩa vụ của các chủ thể và để thực hiện đúng chỉ đạo của Bộ Chính trị tại Kết luận số 09-KL/TW của Bộ Chính trị là “Các quy phạm pháp luật điều chỉnh quan hệ giữa cơ quan nhà nước với cá nhân, tổ chức được thiết kế cụ thể, chặt chẽ, minh bạch”, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, bảo đảm quy định đầy đủ về nguyên tắc, điều kiện, phạm vi, giới hạn ngay trong Luật đối với các nội dung liên quan đến thẩm quyền trưng mua, trưng dụng, quyền, nghĩa vụ của người có tài sản trưng mua, trưng dụng, việc bồi thường thiệt hại; nghị định của Chính phủ chỉ quy định về trình tự, thủ tục, tổ chức thực hiện, không mở rộng những giới hạn mà Luật đã có quy định. Đồng thời, đề nghị tiếp tục rà soát các quy định của dự thảo Luật với các quy định của Bộ luật Dân sự và các luật, dự thảo luật có liên quan để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Khoản 4 Điều 5 của dự thảo Luật quy định “Người ra quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản và người trực tiếp tổ chức thực hiện trưng mua, trưng dụng tài sản được xem xét miễn, giảm trách nhiệm”. Nhiều ý kiến trong Uỷ ban này tán thành quy định của dự thảo Luật nhằm bảo vệ người thực thi công vụ dám nghĩ, dám làm, vì lợi ích chung; quy định này cũng tương tự như quy định tại khoản 1 Điều 24 của Luật Giám định tư pháp năm 2025.

Một số ý kiến đề nghị cân nhắc không quy định nội dung nêu trên tại dự thảo Luật vì theo Báo cáo tổng kết thi hành Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản, từ năm 2008 đến nay, không phát sinh việc trưng mua tài sản; mới có 9 địa phương phát sinh việc trưng dụng tài sản; chưa có vi phạm pháp luật nào phải xem xét trách nhiệm của người ra quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản và người trực tiếp tổ chức thực hiện trưng mua, trưng dụng tài sản.

Đồng thời, loại ý kiến này cho rằng, về mặt logic, khi người ra quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản và người trực tiếp tổ chức thực hiện trưng mua, trưng dụng tài sản đã thực hiện theo đúng quy định của pháp luật và không có động cơ vụ lợi thì đương nhiên không bị xem xét trách nhiệm nên không nhất thiết phải đặt vấn đề xem xét miễn, giảm trách nhiệm.