Người mở lối đến ‘cung điện thạch nhũ’ giữa đại ngàn Phong Nha
Nhiều năm đồng hành cùng các đoàn thám hiểm, anh Nguyễn Quyết Thắng đã nhận ra dấu hiệu bất thường từ một cửa hang từng bị bỏ qua. Phát hiện này mở đầu cho hành trình khám phá một hệ thống hang động mới với nhiều giá trị nổi bật về địa chất, cảnh quan và tiềm năng phát triển du lịch gắn với bảo tồn tại Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng.
Nhận ra dấu hiệu từ luồng gió trong lòng núi
Sinh ra và lớn lên ở xã Phong Nha (Quảng Trị), anh Nguyễn Quyết Thắng (36 tuổi) từ nhỏ đã quen với những chuyến vào rừng, vượt núi đá vôi thuộc Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng. Nhiều năm dẫn đường, hỗ trợ các đoàn khảo sát và thám hiểm giúp anh tích lũy kinh nghiệm nhận biết địa hình, cũng như những dấu hiệu đặc trưng của các hang động tự nhiên.
Trong một chuyến đi rừng năm 2023, khi leo gần đến đỉnh một ngọn núi, anh phát hiện một cửa hang rộng khoảng 5 m2. Tuy nhiên, do khu vực này chủ yếu là đồi đất xen đá, khác với địa hình đá vôi lộ thiên thường thấy ở các hang động lớn, anh cho rằng đây chỉ là một hốc đá nên không tiếp tục tìm hiểu.
Đến ngày 7/2, khi trở lại vị trí cũ, anh nhận thấy luồng gió mát lạnh thổi mạnh và liên tục từ trong lòng núi. Kinh nghiệm nhiều năm theo các đoàn khảo sát giúp anh nhận định, hiện tượng này thường chỉ xuất hiện ở những hang động có không gian lớn và hệ thống thông khí tự nhiên. "Tôi từng đi qua vị trí này nhưng không để ý vì cửa hang nhỏ, khu vực xung quanh chủ yếu là đồi đất. Khi quay lại và thấy gió thổi ra rất mạnh, tôi nghĩ phía sau chắc chắn không phải là một hang nhỏ như mình từng nhận định", anh Thắng nhớ lại.
Do cửa hang nằm trên vách đá dựng đứng cao hàng chục mét, không có thiết bị chuyên dụng để tiếp cận, anh chỉ ghi lại hình ảnh, video rồi gửi cho Công ty TNHH Jungle Boss đề nghị tổ chức khảo sát.
Ông Nguyễn Văn Úy, Phó giám đốc Công ty TNHH Jungle Boss cho biết, khi xem những hình ảnh đầu tiên, ông từng cho rằng đây có thể là cửa của một hang động đã được khảo sát trên tuyến giữa hang Voi và hồ Ma Đa. Tuy nhiên, để xác minh, một tuần sau, đơn vị thành lập đoàn khảo sát gồm 5 thành viên, trong đó anh Thắng trực tiếp dẫn đường trở lại hiện trường. "Cung đường này chúng tôi đã đi nhiều lần nhưng chưa từng chú ý vì cửa hang nằm khuất giữa sườn núi. Khi đứng trước cửa hang, cả đoàn hô lớn thì tiếng vọng kéo dài bất thường từ lòng núi, qua đó nhận định phía dưới là một khoảng không rất lớn", ông Úy nói.
Mở thêm hướng bảo tồn và khai thác giá trị hang động
Sau khi đu dây khoảng 20 m xuống đáy hang, đoàn khảo sát bất ngờ trước không gian rộng lớn với hệ thống thạch nhũ phát triển dày đặc. Nhiều cột đá khổng lồ vươn từ nền lên trần hang, xen kẽ là rèm đá, măng đá và nhiều dạng kiến tạo địa chất có kích thước lớn. Đoàn lưu lại 2 ngày 1 đêm để khảo sát sơ bộ trước khi báo cáo Ban Quản lý Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng tổ chức nghiên cứu chuyên sâu.
Đầu tháng 6/2026, chuyến khảo sát quy mô lớn đầu tiên được triển khai với 11 thành viên trong thời gian 6 ngày 5 đêm. Do hang nằm gần đỉnh núi, không có nguồn nước, đoàn phải dựng trại bên suối và mỗi ngày đi bộ khoảng nửa giờ để tiếp cận cửa hang, mang theo toàn bộ thiết bị, lương thực và dụng cụ chuyên dụng phục vụ công tác đo đạc.
Theo ông Nguyễn Văn Úy, quá trình khảo sát gặp nhiều khó khăn do phần lớn thiết bị đã cũ, việc đo vẽ từng đoạn hang phải thực hiện cẩn trọng. Kết quả khảo sát bước đầu cho thấy hang dài gần 3 km, rộng trung bình khoảng 70 m, nhiều đoạn rộng trên 100 m. Hang có hai cửa, trong đó cửa vào rộng khoảng 5 m2, còn cửa ra chỉ đủ một người lớn đi qua.
Theo thông lệ, đoàn khảo sát thống nhất đặt tên hang là hang Thắng (Victory Cave), theo tên người đầu tiên phát hiện vị trí cửa hang. Điểm nổi bật nhất của hang là hệ thống thạch nhũ có quy mô lớn, phân bố gần như suốt chiều dài hang. Nhiều cột thạch nhũ cao hàng chục mét cùng các khối măng đá, rèm đá tạo nên cảnh quan đặc sắc. "Tôi hiếm gặp nơi nào có hệ thống thạch nhũ lớn như vậy. Để hình thành được những cột đá khổng lồ này, nước phải thẩm thấu qua trần đá trong thời gian rất dài", ông Nguyễn Văn Úy nhận định.
Ngoài hệ thống thạch nhũ, đoàn khảo sát còn ghi nhận 4 hồ canxi nằm sâu trong lòng hang, mỗi hồ rộng trên 500 m2. Theo đánh giá ban đầu, đây là những hồ canxi có quy mô lớn nhất từng được ghi nhận trong các hang động đã phát hiện tại Phong Nha - Kẻ Bàng. Cách cửa hang khoảng 300 m, ngọc động xuất hiện với mật độ dày đặc, nhiều cụm có kích thước lớn và phân bố liên tục trên nền hang.
Từ kết quả khảo sát bước đầu, Ban Quản lý Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng đã chấp thuận chủ trương để Jungle Boss xây dựng sản phẩm du lịch thám hiểm kết nối hang Thắng với tuyến thung lũng Ma Đa - hang Trạ Ang. Theo phương án dự kiến, mỗi đoàn khách không quá 14 người nhằm hạn chế tác động đến hệ sinh thái và bảo tồn nguyên trạng các giá trị tự nhiên của hang động.
Đối với anh Nguyễn Quyết Thắng, việc tên mình được đặt cho hang động mới là niềm vinh dự, nhưng điều khiến anh vui hơn là phát hiện này góp phần bổ sung thêm một giá trị mới cho hệ thống hang động của quê hương. "Tôi chỉ nghĩ mình may mắn nhận ra dấu hiệu mà trước đây từng bỏ qua. Không ngờ cửa hang nhỏ ngày ấy lại dẫn đến một không gian rộng lớn và đẹp như vậy dưới lòng núi", anh Thắng chia sẻ.
Từ người nhiều năm dẫn đường cho các đoàn thám hiểm, anh hiện được đào tạo để trở thành trợ lý an toàn trong các chuyến khám phá hang động. Với anh, phát hiện hang Thắng không chỉ là dấu mốc đáng nhớ của bản thân mà còn là động lực để tiếp tục đồng hành cùng công tác bảo tồn, nghiên cứu và phát huy giá trị hệ thống hang động tại Phong Nha - Kẻ Bàng theo hướng bền vững.