Người tiêu dùng không có công cụ để tự bảo vệ mình giữa "trận đồ" thực phẩm thật giả lẫn lộn

Công khai định kỳ danh sách xanh-đỏ, ứng dụng giao đồ ăn trực tuyến phải ngắt kết nối với gian hàng đỏ

Ngày 11/11, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi).

Đại biểu Quốc hội Tô Ái Vang (Đoàn TP. Cần Thơ) cho rằng, quản lý thực phẩm và nguyên liệu nhập khẩu cần đi thẳng vào việc kiểm soát nguy cơ theo chuỗi cung ứng, xóa bỏ các lỗ hổng pháp lý, chuyển từ quản lý hành chính sang quản lý kỹ thuật số liên quan đến các điều 6, 7, 8 và điều 11, cần được thiết kế chặt chẽ hơn.

Theo bà Vang, người tiêu dùng đôi khi còn hạn chế về nhận thức, nhưng phần lớn là do thiếu thông tin, không có công cụ để họ tự bảo vệ mình giữa một trận đồ thực phẩm thật giả lẫn lộn.

Từ đó bà Vang kiến nghị bổ sung quy định, Bộ y tế chủ trì vận hành nền tảng số truy xuất nguồn gốc quốc gia công khai ứng dụng trên điện thoại di động, người dân chỉ cần quét mã QR là tra cứu ngay, nhật ký sản xuất, chứng nhận an toàn cũng như lịch sử xử phạt của cơ sở. Khi cơ sở bị kết luận vi phạm nghiêm trọng thì hệ thống dữ liệu quốc gia tại điều 19 phải tự động cập nhật cơ sở đó vào luồng đỏ vi phạm trong vòng 24 giờ. Đồng thời, bắt buộc các sàn thương mại điện tử, ứng dụng giao đồ ăn trực tuyến tại các điều 13, 36 phải tự động ngắt kết nối, hoặc hiển thị cảnh báo luồng đỏ đối với gian hàng đó. Kích hoạt tố giác và truyền thông tại các điều 11, 58, 59 và 60. Bổ sung cơ chế trích tỷ lệ phần trăm tiền xử phạt vi phạm để thưởng cho người dân khi tố giác chính xác.

Đồng thời tại điều 59, 60 yêu cầu cơ quan truyền thông công khai định kỳ danh sách xanh là cơ sở an toàn, và danh sách đỏ là cơ sở vi phạm hàng tuần để giúp người dân định hình thói quen tiêu dùng thông minh.

Về trách nhiệm quản lý nhà nước tại điều 63, bà Vang kiến nghị luật hóa nguyên tắc một sản phẩm một khâu, một cơ quan chủ trì và chịu trách nhiệm đến cùng. Tại điều 71, cần cá thể hóa trách nhiệm pháp lý của các cơ quan chuyên môn thuộc ủy ban nhân dân các cấp để khi xảy ra các điểm nóng về thực phẩm bẩn, lò mổ chui, hoặc ngộ độc thực phẩm nghiêm trọng kéo dài trên địa bàn.

Về xử lý chế tài điều 45 và 58, bà Vang kiến nghị bổ sung nguyên tắc xử phạt tài chính triệt để, đặc biệt đối với hành vi cố ý sử dụng chất cấm, hóa chất độc hại làm giả hồ sơ thực phẩm. “An toàn thực phẩm không chỉ là chuyện miếng ăn hàng ngày, quan trọng hơn đây là sức khỏe của nhân dân, nòi giống của dân tộc và sự phát triển bền vững của đất nước”, bà Vang nói và nhấn mạnh một đạo luật chỉ thực sự có sức sống khi nó giải quyết được tận gốc những điểm nghẽn của thực tiễn và pháp lý nhằm bảo vệ sức khỏe của hơn 100 triệu người dân Việt Nam.

Đề nghị bổ sung “hộ chiếu số” cho sản phẩm thiết yếu

Về tính liên kết trong chuỗi cung ứng và mối quan hệ với các luật chuyên ngành, theo đại biểu Quốc hội Tạ Đình Thi (Đoàn TP. Hà Nội), dự thảo Luật đã quy định quản lý theo chuỗi cung ứng tại khoản 4 Điều 4 và giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý về hoạt động sản xuất ban đầu về trồng trọt, chăn nuôi, thú y, thủy sản, bảo vệ và kiểm dịch thực vật (khoản 2 Điều 65). Tuy nhiên, yêu cầu quản lý chuỗi giá trị đòi hỏi sự thống nhất từ khâu nuôi trồng, đánh bắt, giết mổ đến chế biến, bảo quản và lưu thông.

Do đó ông Thi đề nghị, rà soát lại Điều 3 về áp dụng Luật. Việc dẫn chiếu "thực hiện quy định của Luật An toàn thực phẩm" khi có quy định khác nhau giữa Luật An toàn thực phẩm và Luật khác là cần thiết, nhưng cần làm rõ nguyên tắc: "Một sản phẩm, một chuỗi, một đầu mối chịu trách nhiệm chính", bảo đảm thực hiện đúng Kết luận số 114-KL/TW của Bộ Chính trị. Đồng thời, đề nghị bổ sung quy định về cơ chế phối hợp liên ngành, chia sẻ dữ liệu thực chất giữa Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương để tránh tình trạng cát cứ, chồng chéo trong phân công, đặc biệt là tại các điểm giao thoa như: cơ sở giết mổ nhỏ lẻ, chợ đầu mối, hay thực phẩm tươi sống bao gói sẵn.

Ông Thi cũng cho hay,  quản lý rủi ro và truy xuất nguồn gốc chính là "linh hồn" của chuỗi giá trị. Dự thảo Luật dành Chương VI về biện pháp quản lý an toàn thực phẩm và Điều 51 để quy định về phân tích nguy cơ, phân loại thực phẩm nguy cơ cao/thấp. Tuy vậy, cần làm rõ hơn lộ trình thực hiện truy xuất nguồn gốc.

Dự thảo Luật quy định thực phẩm nguy cơ cao phải thực hiện truy xuất nguồn gốc theo quy định của pháp luật về chất lượng sản phẩm hàng hóa, nhưng cần quy định lộ trình cụ thể, khả thi và có cơ chế hỗ trợ cho các cơ sở nhỏ lẻ, hộ gia đình – những chủ thể chiếm tỷ trọng lớn trong chuỗi giá trị nông sản Việt Nam.

"Đề nghị bổ sung quy định về hộ chiếu số cho sản phẩm hoặc mã QR truy xuất nguồn gốc tối thiểu đối với các sản phẩm thiết yếu, đồng thời có chính sách hỗ trợ công nghệ, đào tạo cho các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ để họ không bị "bỏ lại phía sau" trong quá trình chuyển đổi số", ông Thi nói và kiến nghị tại Điều 19 về Cơ sở dữ liệu về an toàn thực phẩm, tôi đề nghị làm rõ trách nhiệm của Bộ Y tế trong việc kết nối, chia sẻ dữ liệu với hệ thống của các Bộ, ngành và địa phương theo đúng tinh thần “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”.