Người trẻ chủ quan, bệnh lao âm thầm gia tăng
Ngày càng nhiều người trẻ nhập viện với biểu hiện lao phổi nhưng phát hiện muộn do chủ quan hoặc nhầm lẫn với bệnh hô hấp thông thường. Trong khi gánh nặng bệnh lao tại Việt Nam vẫn còn lớn, việc nhận diện sớm triệu chứng, chủ động đi khám khi ho kéo dài và mở rộng sàng lọc trong cộng đồng là yêu cầu cấp thiết để giảm lây lan, biến chứng và nguy cơ lao kháng thuốc.
Nhiều bệnh nhân trẻ đã mắc lao
Ghi nhận tại một số bệnh viện cho thấy, không ít bệnh nhân trong độ tuổi học tập, lao động nhập viện khi bệnh đã diễn biến rõ, có trường hợp tổn thương phổi nặng hoặc đi kèm bệnh lý nền mới được phát hiện.
Tại Khoa Bệnh lây đường hô hấp (Bệnh viện Trung ương Quân đội 108) các bác sĩ mới đây tiếp nhận nữ bệnh nhân 19 tuổi trong tình trạng mệt nhiều, ho khạc đờm kéo dài khoảng một tháng, sốt cao, khó thở, kèm áp xe vùng mông phải. Qua thăm khám và xét nghiệm, bệnh nhân được chẩn đoán đái tháo đường mới phát hiện có biến chứng nhiễm toan ceton, áp xe mông phải và lao phổi. Sau khi được điều trị tích cực bằng thuốc chống lao, kiểm soát đường huyết bằng insulin, kháng sinh, dẫn lưu ổ áp xe và chăm sóc toàn diện, tình trạng sốt, ho, khó thở của bệnh nhân cải thiện rõ rệt, sức khỏe dần ổn định. Tuy nhiên, trường hợp này là lời nhắc đáng chú ý: bệnh lao có thể xảy ra ở người rất trẻ, đặc biệt khi cơ thể suy giảm miễn dịch, có bệnh nền hoặc sức khỏe bị bào mòn bởi lối sống thiếu điều độ.
Theo Đại tá, TS Vũ Viết Sáng - Viện trưởng Viện Lâm sàng các bệnh truyền nhiễm kiêm Chủ nhiệm Khoa Bệnh lây đường hô hấp (Bệnh viện Trung ương Quân đội 108) các dấu hiệu nghi ngờ lao phổi gồm ho kéo dài trên 2 tuần, ho khan hoặc ho có đờm, có thể lẫn máu; sốt nhẹ về chiều, ra mồ hôi đêm; mệt mỏi, chán ăn, sụt cân không rõ nguyên nhân; đau tức ngực, khó thở. Ở người trẻ, các triệu chứng này dễ bị bỏ qua hoặc nhầm với viêm đường hô hấp thông thường, cảm cúm, viêm phế quản, khiến người bệnh tự mua thuốc uống, trì hoãn đi khám.
Sự chủ quan này làm mất thời gian vàng trong phát hiện bệnh. Khi người bệnh bắt đầu khó thở, ho ra máu, sụt cân nhiều hoặc suy kiệt mới đến bệnh viện thì việc điều trị trở nên phức tạp hơn.
Các chuyên gia lý giải, nhiều yếu tố đang làm tăng nguy cơ bệnh lao ở người trẻ. Áp lực học tập, làm việc kéo dài, thức khuya thường xuyên, dinh dưỡng kém, hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia, sống trong môi trường đông đúc, thiếu thông thoáng đều có thể làm suy giảm sức đề kháng hoặc tăng khả năng phơi nhiễm với nguồn lây. Bên cạnh đó, các bệnh lý như đái tháo đường, suy giảm miễn dịch, nhiễm HIV, sử dụng thuốc ức chế miễn dịch hoặc tình trạng suy dinh dưỡng cũng làm tăng nguy cơ mắc lao và khiến bệnh diễn biến nặng hơn.
Tăng gánh nặng điều trị
Ở bình diện rộng hơn, gánh nặng bệnh lao tại Việt Nam vẫn còn rất lớn. TS.BS Đinh Văn Lượng - Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương, Trưởng Ban điều hành Chương trình Chống lao Quốc gia cho biết, ước tính mỗi năm Việt Nam có khoảng 184.000 ca mắc lao mới, trong đó có hàng nghìn trường hợp lao kháng thuốc. Mỗi năm, bệnh lao vẫn cướp đi sinh mạng của khoảng 12.000 người. Việt Nam hiện nằm trong nhóm 30 quốc gia có gánh nặng bệnh lao và lao kháng thuốc cao nhất thế giới.
Trong khi đó, việc phát hiện bệnh còn chưa đạt kỳ vọng. Năm 2025, cả nước phát hiện hơn 119.000 ca lao, tương đương khoảng 63% số ca ước tính trong cộng đồng. Điều đó đồng nghĩa vẫn còn một tỷ lệ lớn người bệnh chưa được phát hiện, tiếp tục sinh hoạt, học tập, lao động và có thể lây truyền cho người xung quanh mà bản thân không biết. Theo BS Đinh Văn Lượng, không ít trường hợp mắc lao không có triệu chứng rõ ràng hoặc chỉ được phát hiện tình cờ khi khám sức khỏe, chụp phim phổi.
Thách thức hiện nay là khám sàng lọc bệnh lao chưa được đưa vào danh mục khám sức khỏe ban đầu, khám sức khỏe định kỳ một cách phổ biến.
Để phát hiện sớm bệnh lao trong cộng đồng, Chương trình Chống lao Quốc gia đề xuất lồng ghép sàng lọc lao vào khám sức khỏe định kỳ cho người dân. Theo định hướng từ năm 2026, mỗi người dân sẽ được khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí ít nhất một lần mỗi năm. Đây được xem là cơ hội quan trọng để phát hiện sớm bệnh lao cũng như nhiều bệnh lý nguy hiểm khác.
Tuy nhiên, sàng lọc chỉ là một phần. Điều quan trọng không kém là người bệnh khi được chẩn đoán lao phải tuân thủ điều trị đầy đủ. Bệnh lao hoàn toàn có thể chữa khỏi nếu phát hiện sớm và điều trị đúng phác đồ. Người bệnh cần dùng thuốc đều đặn, đủ thời gian, tái khám đúng hẹn và tuyệt đối không tự ý bỏ thuốc. Việc bỏ thuốc giữa chừng, dùng thuốc không đủ liều hoặc điều trị không đúng có thể dẫn tới lao kháng thuốc, khiến quá trình điều trị kéo dài, tốn kém hơn và nguy cơ lây lan trong cộng đồng cao hơn.
Phòng chống lao cũng bắt đầu từ điều chỉnh những thói quen hằng ngày. Khi có biểu hiện ho kéo dài trên 2 tuần, sốt nhẹ về chiều, đổ mồ hôi đêm, sụt cân, mệt mỏi kéo dài, đau tức ngực hoặc khó thở, cần đến cơ sở y tế để được thăm khám, không tự ý điều trị như một bệnh hô hấp thông thường.
