Ngút ngàn nỗi nhớ

Thủ tục không thể thiếu cho trẻ con mùa vọng là cây thông Noel. Phải là cây tươi, tán lá đều, cao vừa với phòng khách. Rồi thì đèn màu, rồi thì bóng thủy tinh, rồi thì chuông bạc và những dải lấp lánh nhóng nhánh cho chúng nó giăng mắc rồi bày đặt dưới gốc chồng thấp chồng cao những hộp quà bí mất mà ai cũng biết trong đó có gì. Chính lúc đó là lúc mình nhớ tết nhất.

Đã có lúc ngồi vắt hết khả năng thông thái ra để tự cắt nghĩa tại sao người ta lại nói “tết nhất”. Có phải vì tết là nhất với người Việt mình một thời nhiều đời không? Ấy là cái ngày được ngơi tay làm lụng, được ăn no và ngon, được đoàn viên gặp gỡ, được hi vọng vào tương lai dù giới hạn thời gian của hi vọng chỉ là mười hai tháng.

Thực thì sao? Chỉ vì niềm sung sướng một năm có ba ngày tết mà khối nhà khối người lại khốn khổ vất vả để lo cho trọn vẹn đủ đầy mấy ngày này, đủ đầy vật chất và trọn vẹn tình nghĩa. Đủ đầy thì không thể thiếu nồi bánh chưng mà trước đó mấy mặt đàn bà con gái trong nhà đã phải lịch kịch mua lá rửa lá đãi đỗ ngâm gạo gói và luộc. Người không phải làm thì thấy hân hoan, người phải làm chỉ hân hoan lúc buông tay xong việc.

Năm ngoái, cũng dịp tết, bạn cũ giờ là đại gia ở Sài Gòn gửi cho tấm ảnh chụp ngay cửa khu căn hộ cao cấp bậc nhất đất ấy. Nhìn mà choáng, cười phá lên một mình: trong ảnh, là mấy người đàn bà đang chổng mông bên cạnh một cái nồi quân dụng đặt trên bếp kê bằng gạch, ngay trên con đường nhỏ xinh đẹp dẫn tới cửa chung cư. Đoán ngay mấy bà giờ sống đời giàu nhưng chắc đã trải một thời vất vả. Đáng yêu sao truyền thống có tự cái ngày cụ Lang Liêu sáng tạo ra việc gói giời đất vào trong lá, ninh giời đất trong nước sôi lửa bỏng và bày giời đất lên đĩa để mời nhau nuốt cả đất giời vào mênh mang cõi lòng.
Nhưng cười chán rồi, thấu suốt rồi về sức sống của truyền thống và phong tục thì lại giật mình. Truyền thống ấy và phong tục ấy có nhất thiết cứ phải là tính dân tộc, là cái cớ để chúng ta neo mình vào mà giữ, nhân danh các tình yêu?

Tôi xa nhà đã mấy mươi năm, thiếu nhiều mà thừa cũng vô khối. Nói thiếu là thiếu những cái mù mờ không thể gọi tên, như một chiều cuối năm đi ngang cửa chợ cũ hoan hỉ vô số mùi thơm có tanh có nồng nẫu rác rưởi có, nhưng không thiếu bánh chưng. Sát tết gọi quanh mấy nhà mở Restaurant hỏi xem có luộc bánh không thì đặt. Bánh có chay có mặn, gọi là có lòng đặt một hai chiếc để cúng ông bà ông vải thôi, nhưng ngày cuối năm thể nào cũng có thêm dăm ba cặp đồng hương mang tới. Hai mươi năm trước bánh luộc còn phải bọc ngoài lớp lá tờ giấy bạc, nay thì bánh chưng trời tây chẳng khác gì bánh chưng ở đất ta. Cũng đỗ cũng gạo, cũng thịt cũng đậu, và quan trọng nhất là lá, thì cũng, từ xứ sở buôn sang. Cầm cái bánh luộc kĩ ép kĩ chắc tay, lòng dạ mang mang bao niềm bao nỗi, tuyệt nhiên không có nỗi thèm ăn. Một cái bánh chưng là một quả bom calorien với kẻ giờ uống nước lã cũng tăng cân, nên bóc bánh thì nhiều nhất cũng chỉ làm người liếm lá.

Ấy nhưng không có thì không được. Và có, thì biết cái bánh chưng này không bao giờ hàm chứa đủ vị cái bánh chưng xưa, ít nhất cũng vì nó được luộc trên bếp ga bếp điện. Trong trí lại ngút ngàn nỗi nhớ những chiều cuối năm thành phố, mùi khói bếp luộc bánh xa gần, quẩn trong gió bấc rạt rào.

Nhớ thì cứ nhớ, nhưng ngày về, đi ngang những khu đô thị cao cấp hệt như một thành phố nhỏ đạt tiêu chuẩn sống cực cao giữa một thành phố lớn vô cùng hỗn loạn, lại nghĩ rồi ra thì ta ở nhà cũng phải sống như ta ở tây thôi.

Nhịp sống một đô thị đúng nghĩa ngoài tầm vóc tinh thần phải với tới ra thì phải được xây dựng trên một hệ thống dịch vụ tốt, nơi không có thời gian và không gian cho những thói tục từng ra đi từ những làng xóm xa xưa và bắt rễ vào đời sống của người thành phố bao nhiêu đời nay. Nghĩ cho cùng, những thói tục ấy được duy trì là bởi điều kiện sống ở thành thị nông thôn nhiều đời cũng chẳng mấy vênh nhau.

Giá mà không vênh nhau, giá mà đô thị lớn được như đô thị bé mà nó đang cưu mang trong lòng, giá nhà quê được như thành phố thì tết mới là nhất.