Nguy cơ thành 'rốn phế liệu'

Bãi tập kết rác phế liệu ở cảng Cần Thơ. Ảnh: Quang Vinh.

Tiếp tục gia tăng container phế liệu nhập khẩu tiếp

Hiện nay lượng phế liệu nhập khẩu vào Việt Nam tăng mạnh, nhiều lô hàng đã dỡ xuống cảng nhưng chưa làm thủ tục nhập khẩu dẫn đến tình trạng hàng hóa tồn đọng tại các cảng biển. Tính đến ngày 26/6, khối lượng phế liệu nhập khẩu tồn đọng tại các cảng biển khu vực TP HCM và cảng biển Hải Phòng là 5.724 container.

Trong đó, số lượng phế liệu nhập khẩu tồn đọng tại cảng do Tổng Công ty Tân Cảng Sài Gòn quản lý là 4.480 container tương đương 9.000 teu trong đó tại cảng Cát Lái là 3.464 container. Ước tính khoảng 20% là phế liệu giấy, 80% còn lại là phế liệu nhựa và các loại phế liệu khác.

Tại cảng biển khu vực thành phố Hải Phòng số phế liệu đang tồn là 1.476 container, tương đương 2.500 teu. Đại diện doanh nghiệp kinh doanh cảng biển than phiền, việc tồn đọng các container phế liệu nhập khẩu làm chậm lưu thông hàng hóa, giảm dung lượng bãi chứa container, ảnh hưởng đến hoạt động của hãng tàu, làm gia tăng chi phí cho doanh nghiệp.

Thông tin từ các hãng tàu, một lượng lớn hàng phế liệu nhựa, giấy sẽ tiếp tục đổ về các cảng biển Việt Nam do hãng tàu, khách hàng đã ký hợp đồng hoặc hàng đã được xếp lên tàu và đang trên đường vận chuyển. Theo Cục Hàng hải, có khoảng 2.000 teu đang trên đường về các cảng biển trong nước.

Giải thích nguyên nhân trước tình trạng container phế liệu thi nhau đổ bộ vào các cảng biển Việt Nam, Cục Hàng hải Việt Nam cho rằng, việc Trung Quốc cấm nhập khẩu phế liệu để tái chế dẫn đến các nước trước đây vẫn xuất khẩu chất thải rắn, phế liệu sang thị trường nước này phải tìm đối tác khác.

Chính vì vậy mà một số lượng lớn hàng phế liệu nhập khẩu từ các nước phát triển tràn về khu vực Đông Nam Á, Việt Nam không nằm ngoài thị trường tiềm năng cho hàng phế liệu các nước. Ngoài ra, có 36 mặt hàng phế liệu nhập khẩu nhưng chỉ có 15 mặt hàng có quy chuẩn. Đây chính là kẽ hở lớn về pháp luật trong nhập khẩu phế liệu.

Đại diện doanh nghiệp kinh doanh cảng biển lo ngại, hàng phế liệu nhập khẩu ngày càng nhiều, tuy nhiên khâu quản lý lại khá lỏng lẻo, mặc dù có đến gần 10 bộ ngành – đơn vị quản lý với 6 luật. “Không quản lý chặt phế liệu nhập khẩu nguy cơ Việt Nam trở thành “rốn phế liệu” của các nước”, đại diện một doanh nghiệp cảng biển quan ngại.

Giảm thủ tục, hạ phí lưu bãi

Theo thống kê của các đơn vị liên quan, lượng phế liệu tồn kho dài ngày tại các cảng chiếm tỷ lệ khá cao. Đơn cử, tại cảng Cát Lái có 595 container lưu bãi dưới 40 ngày; số container lưu từ 30 – 90 ngày là 968; số container lưu quá 90 ngày là 2.068 container. Tại cảng biển Hải Phòng, tồn 471 container có thời hạn từ 30 – 90 ngày, 1.005 container lưu quá 90 ngày. Đặc biệt, không ít container lưu lại tại bãi cảng từ 5 – 7 năm.

Rất nhiều trường hợp, hải quan phải phát thông báo “tìm chủ hàng” trên phương tiện truyền thông. Tổng Công ty Tân Cảng Sài Gòn cho biết, đối với hàng tồn 90 ngày tính từ ngày cập cảng sẽ thực hiện sàng lọc, sau đó gửi cho chi cục Hải quan ra thông báo tìm chủ hàng. Trong vòng 60 ngày, kể từ ngày ra thông báo doanh nghiệp có thể làm thủ tục nhận hàng bình thường. Ngày thứ 61 trở đi sẽ xử lý cụ thể hơn.

Nói về hướng giải quyết phế liệu đang tồn tại cảng, cảng biển, chủ hàng than phiền, thủ tục nhận hàng phế liệu quá nhiêu khê và mất nhiều thời gian làm gia tăng chi phí. Đây chính là điểm yếu khiến doanh nghiệp nhập khẩu ngán ngại.

Phía Cảng Container Quốc tế Việt Nam (VICT) băn khoăn: “Muốn giải quyết phế liệu tồn ở cảng nhưng thủ tục quá dài. Thường thì doanh nghiệp mất 322 ngày làm việc. Nếu tính cả ngày thứ 7 và chủ nhật sẽ mất 1 – 2 năm. Với thời gian như trên chắc chắn hàng hóa không hư cũng biến chất. Kết quả, bán rẻ hoặc tiêu hủy”.

Đại diện hãng tàu Cosco thắc mắc: “Hải quan xử lý hàng tồn rất lâu. Lập đoàn kiểm tra, triển khai soi hàng cũng mất cả năm, vô hình trung làm tăng chi phí. Thật ra, từ đầu doanh nghiệp không nhận thì chẳng cần mất thời gian 3 tháng, 6 tháng hay một năm. Cứ 30 ngày mà vô chủ thì xử lý”.

Ngoài việc kéo dài thời gian đối với thủ tục nhận hàng, chi phí lưu bãi cao quá cũng được đề cập đến. Không ít ý kiến mong muốn, giảm phí hoặc miễn phí lưu kho bãi tại cảng tạo điều kiện xử lý hàng phế liệu tồn tại cảng. Vì mức phí quá cao như hiện nay doanh nghiệp không dám nhận hàng.

Riêng vấn đề này, ông Trịnh Phương Nam – Giám đốc Trung tâm điều độ của Tổng công ty Tân Cảng Sài Gòn khẳng định, sẽ không có chuyện miễn phí lưu bãi đối với container phế liệu nhập khẩu. Làm vậy tạo tiền đề không tốt sau này, cho nên bảng giá vẫn được giữ nguyên.

Lo ngại phế liệu nhập khẩu tràn vào Việt Nam.

Hạn chế cấp phép nhập khẩu phế liệu

Không chỉ xử lý container phế liệu đang tồn tại các cảng biển, giải pháp hạn chế container phế liệu về cảng trong thời gian tới cũng được chú trọng. Cơ quan chức năng kỳ vọng, đơn vị tiếp nhận hàng hóa có thông tin cụ thể trước khi hàng lên tàu. Tuy nhiên, việc này không dễ thực hiện. Các hãng tàu cho rằng, áp dụng một cửa quốc gia nhưng Bộ Tài nguyên Môi trường chậm thông tin và xác nhận hàng nhập khẩu sau khi doanh nghiệp khai báo. Đơn vị kinh doanh cảng biển rất muốn nắm rõ thông tin hàng phế liệu đó đủ điều kiện nhập khẩu hay không, doanh nghiệp có giấy phép hay không? Nếu hội tụ đầy đủ các yếu tố trên việc cho hàng hóa xuống tàu hay không hoàn toàn đơn giản. Trường hợp hàng đã về cảng rồi khó mà tái xuất trở lại.

Để hạn chế mức thấp nhất phế liệu nhập khẩu về cảng biển Việt Nam, một số đơn vị kinh doanh cảng kiến nghị, xem xét kỹ lưỡng năng lực doanh nghiệp trước khi cấp phép nhập khẩu phế liệu. Tức là, phải xem doanh nghiệp có nhà máy xử lý hay không, tránh tình trạng cấp phép tràn lan. Hiện nay đang tồn tại một thực tế, hầu hết không thể liên lạc được với khách hàng trên vận đơn. Hàng về cảng được tiếp nhận bởi đơn vị ủy thác hoặc doanh nghiệp thương mại. Hướng sắp tới nên cấp giấy phép cho doanh nghiệp sản xuất, không cho nhận ủy thác hoặc doanh nghiệp thương mại tiếp nhận.

Ông Bùi Thiên Thu, Phó Cục trưởng Cục Hàng hải Việt Nam nhấn mạnh, xem lại cách phối hợp của các cơ quan từ Bộ Tài nguyên & Môi trường, Bộ Tài chính, Hải quan, Hàng hải… Nhiều cơ quan quản lý quá nên không biết ai là chỉ huy, vô tình “quả bóng trách nhiệm” đẩy đi khắp nơi. Phải báo cáo Chính phủ để có chỉ đạo rõ ràng. Bộ Tài nguyên & Môi trường cần rà soát chặt chẽ việc cấp phép danh mục cấm, mặt hàng được vận chuyển,…