Nguyên nhân vô-lăng ô tô đột ngột nặng hơn khi đang chạy

Ngày 10/11/2026, Honda công bố triệu hồi 635.808 ô tô tại Mỹ do lỗi phần mềm có thể khiến hệ thống trợ lực lái điện ngừng hoạt động trong một số điều kiện. Các xe thuộc diện triệu hồi gồm Honda Pilot đời 2023-2025, Acura MDX đời 2022-2024 và Acura TLX đời 2021-2025.

Theo báo cáo gửi Cơ quan An toàn Giao thông Đường cao tốc Mỹ (NHTSA), phần mềm của hệ thống trợ lực lái điện (EPS) có lỗi trong phép tính bù trừ điều kiện mặt đường của hệ thống giám sát sự chú ý người lái. Trong một số điều kiện vận hành, phép tính có thể phát sinh lỗi chia cho 0. Cấu hình phần mềm không phù hợp khiến bộ điều khiển EPS chuyển sang chế độ an toàn và ngắt trợ lực lái.

Khi sự cố xảy ra, đèn cảnh báo EPS bật sáng trên bảng đồng hồ, người lái phải dùng nhiều sức hơn để xoay vô-lăng. Honda khắc phục bằng cách cập nhật phần mềm bộ điều khiển EPS tại đại lý. Hãng dự kiến gửi thông báo triệu hồi đến chủ xe từ ngày 14/12/2026.

Trường hợp này cho thấy vô-lăng đột ngột nặng lên không nhất thiết xuất phát từ hư hỏng cơ khí. Một lỗi trong phần mềm điều khiển cũng có thể khiến hệ thống trợ lực ngừng hoạt động.

Trợ lực lái hoạt động thế nào?

Để hiểu vì sao vô-lăng có thể đột ngột nặng hơn, trước hết cần phân biệt hệ thống lái và hệ thống trợ lực lái.

Hệ thống lái có nhiệm vụ truyền thao tác xoay vô-lăng của người lái đến bánh xe dẫn hướng, thường là hai bánh trước. Trong khi đó, trợ lực lái hỗ trợ giảm sức người lái phải bỏ ra khi xoay vô-lăng, đặc biệt lúc xe chạy chậm, quay đầu hoặc đỗ xe.

Trên nhiều mẫu ô tô đời cũ và một số xe hiện nay, trợ lực lái thủy lực sử dụng bơm dầu tạo áp suất để hỗ trợ quá trình xoay bánh xe. Bơm thường được dẫn động từ động cơ thông qua dây đai. Khi bơm hỏng, dây đai bị đứt hoặc hệ thống thiếu dầu do rò rỉ, lực hỗ trợ có thể giảm hoặc mất, khiến vô-lăng nặng hơn.

Một số mẫu xe sử dụng trợ lực điện (EPS). Thay vì dùng áp suất dầu, hệ thống này sử dụng mô-tơ điện để tạo lực hỗ trợ. Bộ điều khiển nhận thông tin từ các cảm biến, trong đó có lực người lái tác động lên vô-lăng và tốc độ xe, sau đó điều chỉnh mức trợ lực phù hợp.

Theo hướng dẫn sử dụng của Kia, hệ thống EPS điều chỉnh lực hỗ trợ theo tốc độ: khi xe chạy chậm, vô-lăng được trợ lực nhiều hơn để dễ xoay; khi tốc độ tăng, lực trợ giúp giảm để người lái kiểm soát hướng xe ổn định hơn.

Ở các hệ thống lái cơ khí thông thường kết hợp trợ lực điện hoặc thủy lực, nếu trợ lực ngừng hoạt động, liên kết cơ khí giữa vô-lăng và cơ cấu lái vẫn được duy trì. Người lái vẫn có thể điều khiển hướng bánh xe nhưng phải dùng nhiều sức hơn, đặc biệt khi xe chạy chậm hoặc cần đánh lái nhiều.

Điều này không có nghĩa xe lập tức mất khả năng chuyển hướng khi mất trợ lực. Tuy nhiên, lực cần thiết để xoay vô-lăng có thể tăng đáng kể, khiến người lái gặp khó khăn khi phải đánh lái nhanh để tránh chướng ngại vật hoặc xử lý tình huống bất ngờ.

Cũng cần phân biệt hệ thống EPS thông thường với hệ thống lái điện tử hoàn toàn (steer-by-wire). Ở loại thứ hai, thao tác đánh lái được truyền bằng tín hiệu điện thay vì liên kết cơ khí trực tiếp thông thường. Một số thiết kế có cơ cấu dự phòng, một số sử dụng hệ thống dự phòng điện tử. Vì vậy, không thể khẳng định mọi mẫu xe đều vẫn điều khiển được bánh xe theo cách giống nhau khi mất nguồn điện hoặc bộ điều khiển gặp sự cố.

Những nguyên nhân nào khiến vô-lăng đột ngột nặng hơn?

Lỗi nguồn điện hoặc bộ điều khiển: Đây là nhóm nguyên nhân đáng chú ý trên các mẫu xe sử dụng trợ lực điện. Mô-tơ EPS cần nguồn điện để tạo lực hỗ trợ. Khi điện áp không ổn định, ắc quy hoặc máy phát điện gặp vấn đề, hệ thống có thể hoạt động bất thường.

Ngoài ra, mô-tơ điện, cảm biến, dây dẫn hoặc bộ điều khiển EPS cũng có thể gặp trục trặc. Khi phát hiện lỗi, bộ điều khiển có thể ngừng cấp trợ lực để bảo vệ hệ thống. Người lái có thể nhận thấy vô-lăng nặng lên và đèn cảnh báo EPS bật sáng.

Hướng dẫn sử dụng của Kia nêu rõ điện áp thấp do ắc quy hoặc máy phát điện hoạt động không bình thường có thể làm tăng lực đánh lái. Hệ thống cũng có thể tăng lực cản khi bộ điều khiển phát hiện lỗi và ngừng trợ lực.

Trường hợp Honda triệu hồi hơn 635.000 xe tại Mỹ cho thấy nguyên nhân còn có thể nằm sâu trong phần mềm. Một lỗi tính toán ở hệ thống giám sát người lái đã tác động đến cách bộ điều khiển EPS phản ứng, khiến trợ lực bị ngắt trong một số điều kiện vận hành. Đây không phải trường hợp có thể khắc phục bằng cách bổ sung dầu hay thay dây đai.

Hỏng bơm, thiếu dầu hoặc đứt dây đai: Với hệ thống trợ lực thủy lực, bơm dầu là bộ phận tạo áp suất để hỗ trợ người lái. Khi bơm hỏng, áp suất không đủ hoặc dây đai dẫn động bị đứt, vô-lăng có thể trở nên nặng hơn rõ rệt.

Dầu trợ lực bị thiếu do rò rỉ cũng khiến hệ thống không tạo được áp suất cần thiết. Trong một số trường hợp, người lái có thể nghe tiếng rít hoặc tiếng hú bất thường khi xoay vô-lăng. Đây là dấu hiệu cần kiểm tra, nhưng không thể chỉ dựa vào âm thanh để kết luận chính xác bộ phận nào đã hỏng.

Dây đai dẫn động trợ lực bị đứt hoặc bơm dầu gặp trục trặc đều có thể khiến lực đánh lái tăng mạnh. Nếu phát hiện dầu rò rỉ hoặc tiếng động bất thường đi kèm hiện tượng vô-lăng nặng, chủ xe cần kiểm tra hệ thống sớm.

Hệ thống trợ lực tự hạn chế hoạt động: Trợ lực điện có cơ chế bảo vệ khi mô-tơ phải làm việc trong điều kiện tải cao. Tình huống thường gặp là xe đứng yên hoặc chạy rất chậm nhưng người lái liên tục xoay vô-lăng đến hết hành trình, chẳng hạn khi cố xoay bánh xe nhiều lần trong không gian hẹp.

Kia cho biết khi xe đứng yên và vô-lăng liên tục được xoay hết sang trái hoặc phải, hệ thống có thể hạn chế trợ lực để bảo vệ mô-tơ. Sau một thời gian, lực hỗ trợ có thể trở lại bình thường.

Đây là cơ chế bảo vệ hệ thống trong điều kiện vận hành đặc biệt, không đồng nghĩa với việc vô-lăng đột ngột nặng lên khi xe đang chạy bình thường là hiện tượng có thể chấp nhận. Nếu tình trạng này xuất hiện bất thường, người lái vẫn cần kiểm tra xe.

Lốp và các bộ phận cơ khí cũng có thể khiến xe khó điều khiển: Không phải mọi trường hợp xe khó đánh lái đều xuất phát từ hệ thống trợ lực. Lốp non hơi có thể làm tăng lực cản khi xoay bánh xe, trong khi lốp bị thủng hoặc hư hỏng có thể khiến xe kéo lệch, mất ổn định. Góc đặt bánh xe sai lệch cũng có thể ảnh hưởng đến cảm giác lái.

Ngoài ra, các chi tiết cơ khí như rô-tuyn, khớp nối hoặc bộ phận trong cơ cấu lái bị mòn, biến dạng hay kẹt cũng có thể làm tăng lực cần thiết để xoay vô-lăng.

Đặc điểm của những trường hợp này có thể khác với mất trợ lực. Chẳng hạn, xe có thể nặng lái theo một hướng, kéo sang một bên hoặc xuất hiện tiếng động bất thường. Vì vậy, việc xác định nguyên nhân cần kiểm tra cả lốp, hệ thống lái và hệ thống treo, thay vì chỉ tập trung vào mô-tơ trợ lực.

Khi nhận thấy vô-lăng bất ngờ nặng hơn bình thường, người lái cần giữ chắc vô-lăng bằng hai tay, tránh giật hoặc đánh lái đột ngột. Hãy giảm tốc từ từ, duy trì hướng di chuyển ổn định, bật đèn cảnh báo nguy hiểm khi cần thiết và tìm cách đưa xe vào vị trí an toàn bên đường.

Đặc biệt, không nên tắt động cơ hoặc chuyển khóa điện về vị trí OFF khi xe vẫn đang di chuyển. Việc này có thể làm mất thêm các hệ thống hỗ trợ khác, khiến tình huống khó kiểm soát hơn. Hãy ưu tiên đưa xe ra khỏi dòng giao thông và dừng ở nơi an toàn trước khi xử lý.