Nhận diện “phone farm”

Hiểu một cách đơn giản, “phone farm” (theo nghĩa đen là “nông trại điện thoại”) là hệ thống gồm nhiều điện thoại hoặc thiết bị di động được kết nối, quản lý và điều khiển tập trung để thực hiện hàng loạt tác vụ. Trong những trường hợp hợp pháp, công nghệ này có thể phục vụ việc kiểm thử phần mềm trên nhiều thiết bị khác nhau.

Tuy nhiên, “phone farm” cũng có thể bị sử dụng để tạo lượt xem, lượt thích, bình luận, chia sẻ hoặc vận hành hàng loạt tài khoản trên các nền tảng mạng xã hội. Khi đó, một “đám đông” trên mạng có thể không thực sự là một đám đông gồm những con người độc lập đang đưa ra những ý kiến độc lập. Đằng sau hàng trăm tài khoản có thể chỉ là một hệ thống được điều khiển tập trung.

Điều đáng nói là sự nguy hiểm của “phone farm” nằm ở mục đích sử dụng và khả năng biến những tương tác nhân tạo thành một thứ có vẻ giống như sự đồng thuận tự nhiên của cộng đồng. “Phone farm” là một khái niệm không còn xa lạ trong thế giới công nghệ, nhưng hệ lụy đang gây ra là sự dẫn dắt của những luồng thông tin ảo trên không gian mạng.

Một video có thể được đẩy lên nhờ hàng loạt lượt xem không tự nhiên. Bài đăng có thể được tạo ra cảm giác “đang gây bão” nhờ những bình luận được tổ chức trước. Quan điểm có thể được tạo cảm giác như đang chiếm ưu thế tuyệt đối chỉ vì xuất hiện dày đặc trên bảng tin của người dùng. Khi ấy, những con số bắt đầu tham gia vào việc định hình nhận thức.

Tâm lý con người thường có xu hướng tin vào đám đông. Nhà hàng đông khách dễ khiến người ta nghĩ rằng món ăn ở đó ngon. Video có hàng triệu lượt xem dễ khiến người ta cho rằng nội dung ấy đáng tin. Một bài viết có hàng nghìn bình luận đồng tình dễ tạo cảm giác rằng quan điểm ấy là ý kiến chung của xã hội. Đó chính là điểm mà các hệ thống tạo tương tác giả có thể khai thác.

Nhưng cần phải cảnh giác khi trong môi trường số, nhiều người nói giống nhau không đồng nghĩa với sự thật. Đặc biệt, trong thời đại các nền tảng số vận hành dựa trên thuật toán, tương tác có thể tạo ra hiệu ứng dây chuyền. Một nội dung nhận được nhiều lượt xem và bình luận sẽ có cơ hội được phân phối rộng hơn. Nội dung càng được phân phối rộng, càng có thêm người nhìn thấy. Nhiều người nhìn thấy lại có thể tiếp tục tạo ra tương tác. Một vòng lặp được hình thành.

Không phải người dùng bình thường nào cũng có thể nhìn vào một bài đăng và khẳng định ngay rằng đằng sau đó là “phone farm”. Việc xác định một hệ thống có sử dụng tài khoản giả, bot hay thiết bị điều khiển tập trung thường cần các công cụ kỹ thuật và dữ liệu chuyên sâu. Tuy nhiên, mỗi người có thể hình thành thói quen cảnh giác trước những dấu hiệu bất thường. Đó là việc nhiều tài khoản có cách diễn đạt gần như giống nhau, cùng tập trung vào một vài thông điệp, cùng xuất hiện trong một khoảng thời gian rất ngắn. Hoặc một số tài khoản chỉ xuất hiện để bình luận, chia sẻ hoặc tấn công một quan điểm rồi biến mất.

Một trong những nguy cơ lớn nhất của “phone farm” là làm cho con người tin rằng mình đang tự đưa ra quyết định, trong khi thực tế nhận thức đã bị tác động bởi một môi trường thông tin được sắp đặt. Điều đặc biệt đáng lo ngại là khi “phone farm” tác động trực tiếp đến đời sống kinh tế, xã hội và tâm lý người dân. Những cuộc tấn công tập thể trên mạng gây ra tổn thương cho cá nhân hoặc tổ chức. Và những nội dung được cố tình tạo ra để gây tranh cãi làm chia rẽ đoàn kết dân tộc.

Bởi vậy, mỗi người cần nâng cao nhận thức trong môi trường mạng xã hội, cảnh giác với các luồng thông tin đang cố tạo ra một làn sóng nào đó. Quan trọng nhất là không vội tin vào những nội dung đang lan truyền, không tham gia vào các cuộc tấn công tập thể, không tiếp tay cho các luồng thông tin dùng công nghệ để thao túng nhận thức số đông.

Trong không gian mạng, năng lực quan trọng nhất là biết đặt câu hỏi trước một luồng thông tin xuất hiện: Ai tạo ra nó, vì mục đích gì và bằng cách nào? Khi mỗi người dùng giữ được thói quen kiểm chứng và tư duy độc lập, những “nông trại điện thoại” sẽ khó có thể thao túng được nhận thức cộng đồng.