Nhân lực chất lượng cao: Cung chưa theo kịp cầu

Thị trường lao động Việt Nam đang chuyển dịch từ nhu cầu tuyển dụng số lượng lớn sang ưu tiên chất lượng nhân lực. Trong bối cảnh cạnh tranh gia tăng, chuyên môn sâu, kỹ năng số và khả năng thích ứng ngày càng trở thành những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và tăng trưởng dài hạn của DN.

Theo Cục Thống kê, trong 9 tháng năm 2026, lực lượng lao động và số người có việc làm tăng so với cùng kỳ năm 2025. Tỷ lệ thất nghiệp ở mức 2,22%, tỷ lệ thiếu việc làm trong độ tuổi lao động giảm còn 1,53%. Tuy nhiên, tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng, chứng chỉ mới đạt 29,9% trong 9 tháng, cho thấy yêu cầu nâng cao chất lượng đào tạo và khả năng đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp vẫn đặt ra cấp thiết.

Bà Võ Thị Bích Thủy - Giám đốc Vận hành Manpower Việt Nam cho biết, thị trường lao động đang có ba thay đổi lớn tác động đến nhu cầu nhân lực chất lượng cao và xu hướng dịch chuyển chuyên gia quốc tế tại Việt Nam trong thập kỷ tới.

Trước hết, nhu cầu nhân lực có kỹ năng đang tăng nhanh hơn khả năng cung ứng của thị trường. Theo Khảo sát Xu hướng Tuyển dụng của Manpower, 52% DN dự kiến gia tăng tuyển dụng trong quý IV/2026. Các đơn đặt hàng tuyển dụng mà đơn vị này tiếp nhận trong năm 2026 cũng có xu hướng gia tăng ở những lĩnh vực như AI, bán dẫn, tự động hóa, logistics, chuỗi cung ứng và sản xuất công nghệ cao. Tuy nhiên, nguồn ứng viên đáp ứng yêu cầu vẫn còn hạn chế. Khoảng 50% DN tại Việt Nam tham gia khảo sát của Manpower cho biết, họ mất nhiều thời gian tuyển dụng hơn so với năm 2025 do thiếu ứng viên phù hợp. Tình trạng này không chỉ xuất phát từ số lượng người ứng tuyển chưa đủ, mà còn bởi những người tìm việc chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu về chuyên môn và kỹ năng.

Ngành bán dẫn là một ví dụ điển hình về khoảng cách cung - cầu nhân lực. Việt Nam đặt mục tiêu phát triển khoảng 50.000 nhân lực bán dẫn đến năm 2030, trong khi lực lượng nhân sự hiện có mới khoảng 15.000 người, tương đương 30% tổng nhu cầu dự kiến. Riêng TPHCM đặt mục tiêu đào tạo ít nhất 9.000 nhân lực có trình độ đại học trở lên trong lĩnh vực này.

Cùng với nhu cầu gia tăng, tiêu chí tuyển dụng nhân lực chất lượng cao cũng có sự chuyển dịch. Theo bà Võ Thị Bích Thủy, bằng cấp, kinh nghiệm, ngoại ngữ và kỹ năng quản lý dần trở thành điều kiện cơ bản; DN chú trọng hơn đến khả năng triển khai chuyển đổi số, tối ưu vận hành, quản trị trong môi trường quốc tế và tạo ra giá trị mới. Điều này đặt ra yêu cầu gắn đào tạo với nhu cầu thực tế, nâng cao chất lượng và mức độ phù hợp của nguồn nhân lực.

Ở góc độ DN, ông Mạc Quốc Anh - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội DN nhỏ và vừa TP Hà Nội (HANOISME) cho rằng, nguồn nhân lực chất lượng cao không chỉ là yếu tố đầu vào mà cần trở thành lực đẩy trực tiếp tạo ra năng suất, đổi mới sáng tạo, năng lực cạnh tranh và tăng trưởng mới.

Theo ông Quốc Anh, phát triển nhân lực không thể chỉ giới hạn trong câu chuyện tuyển dụng hay đào tạo, mà phải gắn với năng lực thực thi trong từng lĩnh vực, từ quản trị, tài chính, đầu tư đến công nghệ số, AI, dữ liệu, tự động hóa, thương mại điện tử, xuất khẩu, logistics và sản xuất.

Vấn đề quan trọng là năng lực của người lao động và đội ngũ quản lý phải được chuyển hóa thành kết quả cụ thể, góp phần nâng cao năng suất, gia tăng giá trị và mở rộng khả năng cạnh tranh của DN.